Aan de slag met sport en bewegen vanuit de brede welvaart

Voor de brede welvaart bestaan diverse definities en modellen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau, het Planbureau voor de Leefomgeving, het Centraal Bureau voor de Statistiek, de Universiteit van Utrecht en het PON & Telos hanteren allemaal verschillende definities en gebruiken verschillende indicatoren om brede welvaart in kaart te brengen. In dit artikel gebruiken we de definitie en indicatoren uit de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS.

De definitie van brede welvaart van het CBS is: “Brede welvaart betreft de kwaliteit van leven hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede welvaart van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld”^[1]. Het omvat alles wat mensen van waarde vinden^[2].

Bij brede welvaart gaat het dus niet alleen om het streven naar economische groei, maar om de balans van de effecten op mens, planeet en economie. Je houdt rekening met de gevolgen van beleidskeuzes voor de kwaliteit van leven van mensen, de sociale leefomgeving, de fysieke leefomgeving en de economie – en weegt deze af.

Het CBS meet de brede welvaart ‘hier en nu’ met verschillende indicatoren die in acht thema’s zijn onderverdeeld (figuur 1).

Waarom werken vanuit het brede welvaartsperspectief?

Er zijn verschillende redenen om vanuit onder andere sport- en beweegbeleid te werken met het brede welvaartsperspectief:

• Redeneren vanuit de brede welvaart helpt om keuzes te maken voor je sport- en beweegbeleid of bredere preventiebeleid. Het kan hierbij helpen om per thema van de brede welvaart in kaart te brengen wat de voordelen en nadelen zijn van een beleidskeuze, zodat je inzicht krijgt in welke impact een beleidskeuze heeft op de brede welvaart. De Bredewelvaartsscan van Het PON & Telos kan hierbij helpen.
• Het gebruiken van een monitor die de brede welvaart van je regio in kaart brengt, helpt om een beeld te krijgen hoe jouw regio of gemeente ervoor staat. Je bepaalt op welke thema’s, en aan welke doelgroepen en gebieden je meer aandacht wilt besteden.
• Het helpt om heldere doelstellingen op basis van brede welvaart binnen je team te stellen. Je bakent het begrip en de indicatoren van brede welvaart goed af binnen je team. Waar moeten de keuzes die jullie maken aan bijdragen? Welke doelstellingen kun je opstellen, ook kijkend naar welke aandachtsgebieden er komen uit de monitor. Dit helpt om een gezamenlijke taal te spreken.
• Het inzichtelijk maken waarom sport en bewegen kunnen bijdragen aan de brede welvaart kan helpen in het gesprek om sport en bewegen op meerdere beleidsterreinen in te zetten. Het laat zien dat het kan helpen bij het verbeteren van bepaalde indicatoren vanuit de brede welvaart en dus op deze manier een brede maatschappelijke meerwaarde heeft. De uitwerkingen in de whitepaper De bijdrage van sport en bewegen aan brede welvaart kunnen hierbij helpen. Zo laat je zien hoe je vanuit sport en bewegen een brede maatschappelijke impact maakt.

Wat is de relatie tussen sport en bewegen en de indicatoren van de brede welvaart?

In de whitepaper De bijdrage van sport en bewegen aan brede welvaart is verkend hoe sport en bewegen kan worden ingezet om de brede welvaart te verbeteren. Hierbij zijn de indeling en indicatoren uit de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS aangehouden (figuur 1).

Sport en bewegen kunnen een positieve invloed hebben op de thema’s ‘subjectief welzijn’, ‘gezondheid’, ‘samenleving’, ‘veiligheid’ en ‘milieu’. Om tot deze positieve uitkomsten te komen zijn er wel verschillende randvoorwaarden, die staan beschreven in de whitepaper. Andersom is bekend dat indicatoren uit ‘materiële welvaart’, ‘arbeid en vrije tijd’, ‘wonen’ en ‘milieu’ invloed hebben op het sport- en beweeggedrag. Een aantal indicatoren van de thema’s ‘wonen’ en ‘milieu’ is onderdeel van het creëren van een beweegvriendelijke omgeving.

Vergt dit een andere manier van werken?

De afgelopen jaren zijn er verschillende initiatieven en akkoorden geweest die het integraal werken aan brede gezondheidsopgaven kunnen versterken. Het kan daardoor zijn dat er binnen een gemeente of regio al verschillende initiatieven bestaan die bijdragen aan het versterken van de brede welvaart. Het is goed om dat eerst te inventariseren. Werken vanuit het brede welvaartsperspectief kan helpen om eenzelfde taal te spreken en naar eenzelfde doel toe te werken, wat het domeinoverstijgend werken kan stimuleren. Daarnaast is monitoring nodig om in de gaten te houden hoe het ervoor staat met de brede welvaart in de gemeente of regio en of deze wordt verbeterd.

Helmond: brede welvaart als kapstok voor integraal beleid

De gemeente Helmond gebruikt brede welvaart als kapstok voor het coalitieakkoord 2022-2026. Sport en vrije tijd hebben hier een duidelijke plek. Ze hebben deze vertaling ook gemaakt naar de begroting. Initiatieven binnen de begroting moeten minimaal aan een van deze pijlers voldoen: 

• Iedereen kan meedoen, rondkomen, vooruitkomen
• Duurzaam en leefbaar: Klimaatneutrale en -bestendige stad
• Economisch vitale en aantrekkelijke stad

Helmond heeft dit doorvertaald in de sport- en beweegnota. Het streven is vooral om te zorgen dat iedereen kan meedoen met sport en bewegen. Bijvoorbeeld mensen met een handicap of in een lagere sociaaleconomische positie, die op een laagdrempelige manier kunnen bewegen. Dit doen ze bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van een nieuwe wijk of het herinrichten van een wijk.

Een voorbeeld is Campus de Braak. Het was een bewuste keuze om deze sportplek in te richten in een wijk met een lage sociaaleconomische positie (SEP). De gemeente wilde de campus zo inrichten dat de buitenruimte overloopt naar de bestaande wijk. Sportcampus de Braak is een open sportpark, dat onderwijs, sport en gezondheid met elkaar verbindt. Ook het sociale karakter is hierin heel belangrijk.

Hoe ga je verder met de implementatie van brede welvaart in sport en bewegen?

• Lees de uitwerking van de relaties tussen sport en bewegen en de acht verschillende thema’s in de whitepaper. Wil je aan de slag om de brede welvaart te versterken? Bekijk dan per thema hoe je via sport en bewegen hiermee aan de slag kunt.
• Luister de podcast Door sport en bewegen bijdragen aan brede welvaart, waarin host Suze van Kleef in gesprek gaat met Hans Slender (manager Strategie, Ontwikkeling en Innovatie bij SportDrenthe) en Femke van der Pal (specialist Waarde van Sport en bewegen bij Kenniscentrum Sport & Bewegen) over de invloed van sport en bewegen op de brede welvaart. Hans Slender legt uit hoe ze projecten in Zuid-Oost Drenthe aanpakken vanuit een brede welvaartsvisie.
• VNG, Platform31, Het PON & Telos en Tilburg University hebben een praktisch stappenplan ontwikkeld om aan de slag te gaan met de brede welvaart. Bekijk het stappenplan. 
• Voor meer informatie over de brede welvaart kun je terecht bij:
  • Het PON-Telos
  • Nationaal Netwerk Brede Welvaart
  • Monitor Brede Welvaart en SDG’s (CBS)
  • Provinciale planbureau’s/trendbureaus
  • Kenniscentrum Toegepaste Brede Welvaart (Hogeschool Leiden)