Dagbesteding en activiteiten in de ouderenzorg | Alles over sport

Dagbesteding en activiteiten in de ouderenzorg

Artikel

geplaatst op: 23 mei 2016

Er bestaan legio beweegprogramma’s, -interventies, -activiteiten en -cursussen voor ouderen. Maar welke kies jij om ouderen in beweging te krijgen? Met een reeks van zes artikelen maken we het aanbod voor ouderen overzichtelijk. In dit zesde artikel zoomen we in op activiteiten en dagbesteding voor ouderenzorg in zorginstellingen, verpleeghuizen en verzorgingshuizen.

Zo’n 90% van bewoners van verpleegtehuis en 75% van bewoners van verzorgingshuizen is inactief. De definitie van inactief is dat je geen enkele dag in het jaar 30 minuten matig intensief lichamelijke actief bent (Inspectie voor de Gezondheidszorg, 2012). Een actieve levensstijl is één van de belangrijkste factoren voor het behoud van zelfredzaamheid op hogere leeftijd en voor het onafhankelijk uitvoeren van dagelijkse taken, zoals traplopen en boodschappen doen (TNO, 2007). Menig wetenschappelijke studie toont aan dat het volgen van beweegprogramma’s een positief effect heeft op spierkracht, flexibiliteit, uithoudingsvermogen, balans, risico op vallen en botbreuken en het algemeen welbevinden van ouderen (American College of Sports Medicine, 1998).

Er zijn specifieke activiteiten ontwikkeld gericht ouderen in zorginstellingen. In dit artikel een overzicht van beweegprogramma’s en -activiteiten algemeen en gericht op valpreventie, virtueel bewegen, buiten actief zijn. Ook vind je in dit artikel een aantal inspirerende beweegvoorbeelden uit de praktijk.

Dagbesteding en activiteiten ouderenzorg

Effectief Actief

Ouderenzorg in Beweging helpt ouderen in verzorging- of verpleegtehuizen in structureel beweging te krijgen en te houden. Het is een laagdrempelige interventie op maat. Een deelnemend verzorging- of verpleegtehuis wordt begeleid om zijn beleid te laten aansluiten op de IGZ bouwstenen. Ouderenzorg in beweging is opgenomen als erkende interventie en beoordeeld als goed beschreven. Lees meer over deze interventie.

Zittafelvoetbal

Zittafelvoetbal is een leuke mix van spel, sport, spanning, therapie en vooral plezier voor iedereen met lichamelijke en/of verstandelijke beperkingen. Het is een tamelijk intensieve bewegingsactiviteit voor ouderen in zorginstellingen die dit aankunnen. Zittafelvoetbal is gestart met het erkenningstraject.

Spel- en beweegvormen in de huiskamer

Ook in de gemeenschappelijke huiskamer kun je ouderen spel- en beweegactiviteiten bieden. Dat kan aan tafel, maar ook vanuit andere posities. Bewegen in de huiskamer is laagdrempelig omdat de bewoner niet persé mee hoeft naar een andere ruimte, als hij net lekker zit. Vooral in kleinschalige woonvormen waar vaak geen aparte ruimte is, kun je de huiskamer goed benutten als ‘speelveld’. Hoe doe je dat? Welke materialen kun je daarvoor goed gebruiken? Waar moet je vooral op letten? Cerein biedt een cursusdag om hierover alles te leren en het zelf uit te proberen. Meer informatie vind je op de website van Cerein.

Zintuigen-activiteringstraining (Snoezelen)

Snoezelen is een benaderingswijze om door actieve zintuigprikkeling een ingang te vinden in de belevingswereld van cliënten, met als doel het welbevinden te ontwikkelen of in stand te houden. Snoezelen is primair gericht op het leggen van contact met ernstig demente oude mensen, het creëren van een veilig leefklimaat, en het teweegbrengen van gevoelens van eigenwaarde, ontspanning en rust. Positief neveneffect is dat snoezelen deze vaak verkrampte mensen kan ontspannen, waarbij ook bewegen iets gemakkelijker gaat (denk aan het aan- en uitkleden, washandje vasthouden, gezicht wassen). De meest gebruikte benaderingswijzen zijn:

Lees meer op WorldWideSnoezelen.

Rolstoel- en rollatordans

Rollatordansen is een leuke activiteit voor ouderen. Een opleiding volgen voor instructeur rollatordans is mogelijk via Danslerarenopleiding.nl. Informeer bij je gemeente of kijk in de gemeentegids voor het dansaanbod.

Bewegings Activerings Programma (BAP)

Bewegings-Activerings-Programma (BAP) wil door middel van bewegen en spel de cognitieve functies en sociale contacten stimuleren. Voorop staat het beleven van plezier en van daaruit de onbewuste oefening. Het BAP bestaat uit een groot aantal gestructureerde oefeningen. Doelgroep: alle ouderen waarbij enige mate van contact mogelijk is.

Meer informatie vind je op de website BTSG – Innovatie in ouderenzorg.

Fitter, actiever en gezonder

Het beweeg- en educatieprogramma ‘Met plezier bewegen om fit te worden en te blijven’ is speciaal voor ouder wordende mensen met een verstandelijke beperking in instellingen ontwikkeld. Het resultaat: cliënten die fitter, actiever en gezonder zijn. Want ouderen die voldoende bewegen, blijven lichamelijk en geestelijk gezonder en kunnen daardoor langer zelfstandig blijven functioneren. Het programma is bedoeld om uit te voeren in dag- of ontmoetingscentra voor volwassenen en ouderen met een lichte of matige verstandelijke beperking. Het programma, waarin plezier en veiligheid van de deelnemer centraal staan, bestaat uit 2 onderdelen: Bewegen en Educatief. Bewegingsagogen werken hierin samen met activiteitenbegeleiders. Beide programma’s zijn te downloaden via het kennisplein gehandicaptensector.   

Spelenderwijs in beweging, actief aan tafel

Bewegen is belangrijk voor jong en oud. Naarmate men ouder wordt neemt de vaardigheid af. Daarom blijft het belangrijk dat ouderen met plezier blijven bewegen. Licht, zacht en kleurrijk materiaal zorgen voor actieve deelname tot op hoge leeftijd. De oefeningen in speelse vormen zijn eenvoudig toepasbaar met materialen als ballen, pittenzakken, stokken, touwtjes en werpringen. Spelenderwijs in beweging, actief aan tafel is een boek, geschreven door Trees Werring Lammers. Het boek is te bestellen via Microwebedu. Ook zijn workshops op dit thema te volgen.

Meer informatie vind je op Stichting Beweeg Producties.

Bewegen aan tafel / actief aan tafel

Senioren kennen op een dag veel passieve momenten. Bijvoorbeeld in afwachting van de lunch. Deze momenten zijn ideaal om even te gaan bewegen. De training/scholing Bewegen aan tafel wordt door meerdere organisaties aangeboden, waaronder: Stichting Beweegproducties en Cerein.

Bewegingsdoos

De bewegingsdoos met bewegingsactiviteiten is een middel om ouderen te stimuleren tot beweging. Bewegen is een middel om de autonomie van ouderen te behouden. Helaas wordt bij het ouder worden het bewegen moeilijk gemaakt door spierverslapping, slijtage, dementie, hartkwalen en andere belemmeringen. De bewegingsdoos bevat bewegingsactiviteiten die zijn aangepast op de belemmeringen en beperkingen van ouderen. De bewegingsdoos kan een aanvulling zijn op het aanbod bewegingsactiviteiten binnen een dagcentrum, een dagopvang.

Meer informatie vind je op de website van ProSenior.

BeweegID

De BeweegID box is geschikt voor medewerkers en vrijwilligers van huiskamerprojecten, kleinschalig wonen en dagopvang. Het doel van de box is om een eenvoudige methode te bieden, waarmee bewegen met kwetsbare ouderen ook mogelijk is zonder veel ervaring of voorbereiding. De BeweegID box basis bevat 70 geplastificeerde kaarten op briefkaartformaat. De kaarten zijn gerangschikt per onderwerp: bal, ballon, beenoefeningen, bol wol, foambuis, hand- en vingeroefeningen, pittenzak, tikvormen en touwtjes. Meer informatie vind je op de website van BeweegID.

Sta op

Zelfredzaamheid vinden (kwetsbare) senioren bepalend voor de kwaliteit van leven. Praktische tips en adviezen om alledaagse handelingen (ADL) zo goed mogelijk uit te kunnen voeren, helpen deze zelfredzaamheid en de veiligheid te vergroten. De STA-OP methode besteedt aandacht aan onderwerpen als eenvoudiger opstaan uit de stoel, veilig uit bed komen, traplopen, omgaan met alarmering en in- en uit de auto stappen komen aan de orde. Daarnaast biedt de methode achtergrond informatie over hoe je iemand kunt motiveren, uitleg over het belang van sterke beenspieren en waarom het zo belangrijk is om te blijven bewegen. Ook vind je oefeningen ter ondersteuning van de ADL. STA-OP is ook geschikt voor vrijwilligers of mantelzorgers.

Lees meer over Sta op.

Tehuis in beweging

Tehuis in beweging is een bewegingsstimuleringsprogramma. Het is bestemd voor bewoners van woonzorgcentra en verpleeghuizen en voor cliënten van de dagopvang. Voor deze groep ouderen is beweging van groot belang in verband met zelfredzaamheid, preventie en ontmoeting. Plezier in bewegen staat voorop. Andere doelen zijn: preventie, ontmoeting en het vergroten van de zelfredzaamheid. Het programma bestaat uit 2 cursussen van 24 uur: zittend dansen en recreatief bewegen. Een combinatie is ook mogelijk. De cursussen worden altijd op maat gemaakt en aangeboden. Doelgroep 80+.

Meer informatie vind je op de website van Drenthe Beweegt.

Blijf Staan

Het doel van de Blijf Staan methodiek is het voorkomen van valongevallen in verpleeg- en verzorgingstehuizen door middel van een structurele aanpak. Er is een aparte module beschikbaar voor psychogeriatrische cliënten. Blijf Staan kan ingezet worden door management van verpleeg- en verzorgingshuizen. Uitvoer van de werkzaamheden wordt gedaan door medewerkers van instellingen.

Meer informatie vind je op de website van Veiligheid.nl.

Zicht op evenwicht

Effectief ActiefDe groepscursus Zicht op evenwicht helpt ouderen van 70 jaar en ouder om valangst en het daardoor veroorzaakte vermijdingsgedrag te verminderen. Daarnaast wordt aandacht besteed aan het voorkomen van nieuwe valincidenten, het vergroten van activiteit en het verminderen van angstgevoelens en depressieve symptomen. Programma van 9 groepsbijeenkomsten. Op 1 november 2012 ontving het Trimbos instituut de ZonMw Parel voor de succesvolle implementatie van de cursus Zicht op Evenwicht. Deze aanpak is een erkende interventie en beoordeeld als goede aanwijzing voor effectiviteit.

Meer informatie vind je op de website van Zicht op evenwicht.

Buiten komt voorbij

Buiten komt voorbij is een ‘installatie’ die vooral de verbeelding aanspreekt en beleving wil opwekken voor lichaam en geest. De echte omafiets, herkenbaar uit ieders verleden, nodigt uit op te stappen. Tijdens het fietsen verschijnen en verdwijnen beelden van passanten, die elkaar op steeds nieuwe manieren in een rustig tempo opvolgen. De fietser weet dat er iets nieuws komt als hij blijft fietsen, maar wat er komt is voor iedereen een verrassing en niet voorgeprogrammeerd. Buiten komt voorbij is erg geschikt om mensen met dementie fysiek en mentaal in beweging te brengen. Voor ouderen is het naast een beweeginstrument ook en vooral een instrument dat gepaste prikkels biedt.

Meer informatie vind je op de website van Buitenkomtvoorbij.

SilverFit

De SilverFit is een systeem voor ‘virtuele training’. Het systeem is gemaakt voor mensen die moeten trainen in het kader van revalidatie. Daarbij is vooral gedacht aan ouderen. Uit oogpunt van gezondheid moeten oudere revalidanten veel en regelmatig trainen. Dat is echter saai en niet motiverend. In de praktijk oefenen veel mensen alleen met voortdurende begeleiding van hun fysiotherapeut. SilverFit heeft de belangrijkste oefeningen voor de grote motoriek vertaald in computerspellen. Ook mogelijk voor mensen met dementie.

Meer informatie over de SilverFit.

Lees ook het artikel in het vakblad NVFG over SilverFit in de revalidatie.

SilverFit Mile

Trainen op de loopband is een vast onderdeel van veel revalidatietrajecten. Helaas is lopen op de loopband lang niet zo motiverend als een wandeling buiten. Met de SilverFit Mile is het mogelijk de ervaring van buiten wandelen zo dicht mogelijk te benaderen. De SilverFit Mile wordt geïnstalleerd op een bestaande loopband. Door middel van een projector wordt een virtuele omgeving gecreëerd op een groot scherm dat voor de loopband hangt. Hierdoor heeft de revalidant het gevoel daadwerkelijk rond te lopen in een andere omgeving. Ook mogelijk voor mensen met dementie.

Meer informatie vind je bij SilverFit.nl  

Fietslabyrint

Fietslabyrint is speciaal ontwikkeld voor ouderen, mindervaliden en mensen die aan het revalideren zijn. Op een veilige manier, zonder snel te hoeven te anticiperen op het verkeer, kunnen cliënten interactief door de mooiste steden en landschappen van Nederland fietsen.

Bekijk het promo-filmpje van Fietslabyrint.

Meer informatie vind je op Fietslabyrint.nl.

DiFiets

Door middel van beeldmateriaal uit een bekende omgeving kunnen gebruikers zich helemaal terugwanen in de tijd dat zij zelf konden fietsen in de stad of natuur. Stichting BOZ heeft deze DiFiets ontwikkeld. Het bewegen van spieren in combinatie met het bekijken van beelden vormen een stimulerende interactie. Stichting BOZ produceert filmmateriaal uit je omgeving.

Meer informatie vind je op de website van Stichting BOZ.   

Tovertafel

De Active Cues Tovertafel is een interactief en speels spelconcept voor ouderen in de midden tot late fasen van dementie. Lichtanimaties die worden geprojecteerd op de eettafel reageren op de beweging van handen en armen van deelnemers, en stimuleren daardoor zowel fysieke activiteit als sociale interactie. De Tovertafel is ontwikkeld tijdens het vierjarige promotieonderzoek van Hester Anderiesen, voor een groot deel in samenwerking met de doelgroep zelf. De Tovertafel sluit daarom perfect aan op hun behoeften en wensen. Bekijk het filmpje over de Tovertafel.

Meer informatie vind je op de website van Active Cues.

Beweegtuin Fit+

De Beweegtuin van Nijha is een leefstijlinterventie om ouderen in zorgcentra in beweging te krijgen. En dat in de gezonde buitenlucht! Door middel van de FIT+ beweegtoestellen werken ouderen zelfstandig of onder begeleiding van fysiotherapeuten of activiteitenbegeleiders op een structurele, uitnodigende wijze aan een gezonde levensstijl. De Beweegtuin voor Ouderen bestaat uit afwisselende beweegtoestellen en beweegaanleidingen die zijn aangepast en afgestemd op de (beweeg)mogelijkheden van de doelgroep. De beweegtuin is opgenomen als erkende interventie in de Menukaart Sportimpuls. Daarnaast is deze leefstijlinterventie ook opgenomen in de database van Loket Gezond Leven en beoordeeld als goed beschreven.

Beweegtuin Yalp

Yalp en Olga Commandeur zorgen samen dat ouderen op een leuke manier in beweging komen. Dit doen zij op een speciale manier: met een toestel in de buitenruimte speciaal voor ouderen. De groepsmatige aanpak, lekker bewegen in de buitenruimte op een eigen plek, ingericht met speciale daartoe geschikte beweegtoestellen en met professionele begeleiding maakt het programma ‘Ouderen in Beweging‘ succesvol. De beweegtuin is opgenomen als erkende interventie in de Menukaart Sportimpuls en als leefstijlinterventie in de database van het Loket Gezond Leven (beoordeeld als goed beschreven).

De vitale moestuin

De vitale moestuin is een complete, laagdrempelige moestuin inclusief ondersteuning. Geschikt om te realiseren bij zorginstellingen als onderdeel van de dagactiviteiten voor ouderen. Met moestuinworkshops en aanverwante kookclub worden het eten en de gezondheid van de bewoners verbeterd, mede door socialisatie en activatie. Bekijk een film-presentatie over de vitale moestuin. De Vitale Moestuin vind je ook op Facebook.

Duofiets

Een mooie manier om gezamenlijk te fietsen voor mensen die niet meer zelfstandig kunnen fietsen is de Duofiets. Eén persoon voert de regie (het stuur), de ander kan zich concentreren op het fietsen zelf. Dit hulpmiddel kan worden vergoed door je gemeente via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). De meeste gemeenten hebben een aanspreekpunt voor zorg en ondersteuning, bijvoorbeeld een Wmo-loket. Er zijn veel variaties in duofietsen. Informeer bij je plaatselijke fietswinkel of zoek op internet.

Een suggestie voor meer informatie is de website www.eengoedhulpmiddel.nl.

Senior Live / Fitness online (Almere)

Senior-Live biedt ouderen digitale diensten aan die het leven aangenamer, makkelijker of leuker kunnen maken. Senior Live is online in Almere. Het is een veilige plek voor ouderen om door gebruik van de computer mee te doen aan tal van activiteiten, zoals Koffietijd Online en Fitness Online. Maar deelnemers vinden ook informatie over activiteiten in Almere. En bijvoorbeeld informatie over gezonde voeding. Er is ook bingo online, speeddaten en fitness online. Bekijk het filmpje waar mevrouw van Pareren verteld hoe zij Fitness-online ervaart.

Meer informatie vind je op de website van Senior Live.  

Rollatortrack (Cordaan & Hogeschool van Amsterdam)

Studenten van de Hogeschool van Amsterdam ontwikkelden de ‘rollatortrack’ om ouderen te stimuleren om te bewegen. De ouderen moeten een bepaald aantal meters lopen met de rollator. De rollator bevat een ingebouwde Samsung Galaxy waarmee de ouderen digitaal kunnen ‘reizen’. Men kiest eerst een land van bestemming, nadat het aantal ingetoetste meters gelopen is krijgt men filmpjes en informatie over het land te zien. Mobiliteit: zelfstandig met een rollator kunnen lopen.

Meer informatie vind je op de website van Hogeschool van Amsterdam.

Medewerkers en bewoners in beweging (Friese Wouden)

De Friese Wouden stimuleert al haar medewerkers, ‘van kok tot directeur’, om onder werktijd een half uur te gaan wandelen met één van de bewoners, mits de werkzaamheden dat toelaten. Al een jaar lang zijn veel medewerkers actief als ‘loopbegeleider’. De reacties zijn enthousiast: “het voelt als even spijbelen” en “blosjes op de wangen en heldere ogen na een wandeling; dan weet je weer waar je dit werk voor doet”. De Friese Wouden zette er een projectleider op die zich uitsluitend hier mee bezig kon houden, 24 uur per week. Achteraf noemen veel medewerkers het aanstellen van een projectleider als een belangrijke factor in het slagen van het project. De projectleider zorgt er ook voor dat er loopschema’s zijn en dat er nieuwe loopbegeleiders worden geworven, binnen en buiten de organisatie.

Meer informatie vind je op de website van Innovatiekring Dementie.

Interactieve vloer (Sevagram)

Met behulp van een beamer wordt op de vloer een afbeelding gemaakt die uitnodigt eroverheen te lopen. Op dat moment beweegt er op de vloer iets. Dit geeft een verrassingseffect wat ertoe aanzet dat je in beweging blijft. Deze vloer lag in de hal en was een paar keer per dag aan. Dit is een experiment dat gedaan wordt met een hogeschool uit Zuid Limburg. Het verrassingseffect is groot, vooral omdat je dit op een vloer niet verwacht. De eerste resultaten zijn veelbelovend, bewoners vinden het leuk en worden actiever. Lees hier meer in een artikel via de website Zuyd.nl.

Meer informatie over dit project vind je op de website van Zuyd.nl.  

Andere artikelen uit de reeks

  1. Effectief Actief beweegprogramma’s voor ouderen
  2. Activiteiten en beweegvormen voor ouderen binnenshuis
  3. Buitenactiviteiten en sport voor ouderen
  4. Activiteiten en valpreventie voor kwetsbare ouderen
  5. Beweegprogramma’s voor mensen met dementie

Auteurs:

Jolanda de Zeeuw
Kenniscentrum Sport
Liesbeth Preller
Kenniscentrum Sport

Bewaren:

Bewaren

Gerelateerde artikelen

1 reactie

Gezien de vele positieve reacties zou ik graag de Qwiek producten willen toevoegen aan deze lijst! Meer informatie is verkrijgbaar op de website http://www.qwiek.eu.

Bedankt.

Anderen bekeken ook