Thuiswonende mensen met dementie hebben baat bij (meer) bewegen. Dat heeft een positief effect op hun fitheid, cognitie en gezondheid. Toch bewegen deze mensen om verschillende redenen minder dan leeftijdsgenoten zonder dementie. Een netwerk van zorg-, sport- en welzijnsprofessionals kan bijdragen aan het in beweging brengen van mensen met dementie.
Het is als gemeente of professional zaak om je aanbod aan te passen aan de mogelijkheden. Te ingewikkelde of te eenvoudige activiteiten roepen frustratie en boosheid op. Onvoldoende aangepast aanbod zorgt in de praktijk voor beperkte deelname en hoge uitval.
Effectief aanbod
Beweegprogramma’s moeten voldoen aan bepaalde voorwaarden om ook op de langere termijn positief bij te dragen aan het dementieproces en de kwaliteit van leven. Hoewel onderzoek nog niet aantoont wat de exacte voorwaarden zijn, is er wel een beweegadvies opgesteld[1]:
- Bied beweegactiviteiten aan voor alle stadia van dementie.
- Gebruik beweegactiviteiten met gevarieerde oefeningen die verschillende aspecten trainen met aandacht voor kracht, uithoudingsvermogen, balans en flexibiliteit.
- Zorg ervoor dat beweegaanbod minimaal twaalf weken duurt, maar laat activiteiten bij voorkeur structureel zijn.
- Laat mensen maximaal 30 tot 45 minuten per keer aan een beweegactiviteit deelnemen. Doe dit vier keer of meer per week voor het grootste effect.
Vooral voor senioren die fysiek of cognitief niet in staat zijn voldoende intensief te bewegen, zorgt bewegen vaak voor plezier. Ook ervaren zij het als een prettige tijdsbesteding.
Voorbeelden van beweegaanbod
Voor het in beweging brengen van mensen met dementie zijn verschillende bewegings- en activiteitenprogramma’s geschikt. Hieronder staat een aantal voorbeelden ter inspiratie, die deels wel en deels niet specifiek zijn voor mensen met dementie.
Meer Bewegen voor Ouderen (MvBO)
MBvO staat voor bewegingsactiviteiten voor senioren met ouderdomsmotoriek, die veelal zelfstandig wonen. Onder leiding van een geschoolde docent gaan deelnemers aan de slag om zelfstandigheid en zelfredzaamheid te bevorderen. Het beweegplezier en sociaal contact zijn daarbij erg belangrijk. De docent past de inhoud van de lessen aan aan de mogelijkheden en wensen van de deelnemers.
Beweegpret 55+ aan Zet
Beweegpret 55+ aan Zet daagt senioren uit om meer te bewegen door middel van recreatieve beweegactiviteiten. Professionals, die werkzaam zijn of in aanraking komen met senioren, worden geschoold en leren om te gaan met het aanbieden van recreatief beweegaanbod. Het beweegaanbod kan worden aangeboden binnen organisaties waar senioren leven en recreëren. Bijvoorbeeld dicht bij huis, in buurthuizen, de sportvereniging of in een woonzorgcentra.
Dans op Recept
Dans op Recept werkt aan lenigheid, kracht, balans en uithoudingsvermogen van mensen met dementie. Onder begeleiding van een professionele dansdocent bewegen deelnemers samen met mantelzorgers, vrienden of familie ontspannen op muziek. Samen dansen verbindt en stimuleert sociale interactie.
Cognitieve fitness
Cognitieve fitness is een beweegprogramma dat fysieke inspanning, intellectuele uitdaging en ontspanningsoefeningen combineert voor onder andere mensen met cognitieve beperkingen. Het programma kent twaalf groepslessen met aandacht voor logica en geheugen, concentratie en reactievermogen, en coördinatie. De lessen worden verzorgd door een geschoolde docent en richten zich op het behoud en verbetering van zowel de fysieke als mentale fitheid.
Aanbod bij de sportvereniging
Er zijn verschillende sportverenigingen die specifiek aanbod hebben voor mensen met dementie, variërend van voetbal, tennis tot jeu de boules. Het aanbod is gericht op meedoen en gezelligheid. Lees meer in het artikel Dementie op de sportvereniging: meedoen is belangrijker dan winnen hoe je dat kunt organiseren.
Zwemmen
Zwemmen en bewegen in warm water is gezond, goed voor het lichaam en heeft ook een positieve uitwerking op het geheugen. Dat maakt zwemmen een goede activiteit voor mensen met dementie en beginnende geheugenproblemen. Diverse zwembaden bieden de mogelijkheid om in extra warm water onder begeleiding te zwemmen, zoals bijvoorbeeld in Raalte.
Buiten bewegen
Beweegtuin voor senioren
Een beweegtuin brengt senioren – woonachtig in een woonzorginstelling of in de omgeving daarvan – in beweging. De beweegtuin bestaat uit beweegtoestellen en een beweegvriendelijk ingerichte buitenomgeving. Onder begeleiding van een fysiotherapeut of activiteitenbegeleider voeren bewoners en senioren uit de wijk beweegactiviteiten uit in de beweegtuin. Senioren met of zonder een lichamelijke en/of cognitieve beperking kunnen deelnemen.
Onderzoek naar buiten bewegen
Onderzoek ‘De vitale tuin’ levert interessante inzichten op, zoals dat vooral de ernst van een beperking van bewoners bepaalt of iemand vaak naar buiten gaat. Ook hebben de onderzoekers een toolkit gemaakt voor het ontwerp van een verpleeghuistuin.
Ander onderzoek naar beleving van de natuur voor mensen met dementie laat zien dat natuur belangrijk is voor de kwaliteit van leven. Maar ook dat er verschillende barrières spelen, zoals het kwijtraken van de weg.
Fietsmaatjes
Fietsmaatjes brengt met een duofiets mensen in beweging die dat niet meer zelfstandig kunnen. De duofiets maakt het voor deze mensen mogelijk om lekker naar buiten te gaan en in beweging te zijn. Via Fietsmaatjes fietst iemand samen met een vrijwilliger een ronde door de stad of dorp. Het fietsen geeft deelnemers plezier en bevordert hun vitaliteit. Fietsmaatjes kan lokaal opgezet worden door een gemeente of een welzijnsorganisatie.
Wandelen
Wandelen is een laagdrempelige activiteit waaraan iedereen mee kan doen: zelfstandig lopend, met rollator, of in een rolstoel. Het kan in groepsverband, een op een begeleid, of alleen. In de meeste plaatsen is er wel een zorg- welzijns-, vrijwilligers- of sportorganisatie met wandelaanbod. Er is een handboek beschikbaar om een maatjesproject op te zetten. Maak je je zorgen of iemand alleen naar buiten kan, lees dan Dementie en alleen naar buiten, kan dat?.
Training voor professionals
Voor professionals en vrijwilligers biedt de training Bewegen aan Tafel handvatten om invulling te geven aan de dagbesteding voor mensen met dementie. Op een interactieve en praktijkgerichte manier gaan deelnemers aan de slag voor het opstarten en implementeren van bewegen aan tafel. Hierbij wordt gebruikgemaakt van de BeweegID box.
Dit instrument bestaat uit 84 kaarten die gerangschikt zijn per onderwerp, zoals beenoefeningen of balspellen. De eenvoudige methode van de BeweegID box zorgt ervoor dat professionals en vrijwilligers zonder veel ervaring of voorbereiding kunnen bewegen met senioren en mensen met dementie.
Bron
- Sanders LMJ, Hortobágyi T, Karssemeijer EGA, Van der Zee EA, Scherder EJA, van Heuvelen MJG. Effects of low- and high-intensity physical exercise on physical and cognitive function in older persons with dementia: a randomized controlled trial. Alzheimers Res Ther. 2020 Mar 19;12(1):28.
Meer voorbeelden
Andere voorbeelden van lokale beweegactiviteiten ter inspiratie:
- Dementievriendelijke sportschool MyHealth
- De Vrij-Buiters – de Sportclub
- Braintraining op de Dansvloer
- Het Krachtbrein
- BeweegMee
- Leefstijlprogramma en bewegen bij de sportvereniging
- Bewegen aan de hand van de beweeggids dementie
