Alles over sport logo

Zo krijg je jeugd uit gezinnen in armoede in beweging

Waarom is het zo belangrijk om kinderen uit arme gezinnen in beweging te krijgen? En hoe krijg je dat als professional voor elkaar? In dit artikel lees je alles over jeugd, armoede en sport. En ontdek je de middelen die je daarbij kunt gebruiken, zoals tipkaartjes, factsheets en animaties.

Sport en cultuur als uitlaatklep voor jeugd

Lid zijn van een sport- of cultuurclub helpt bij de psychosociale ontwikkeling van kinderen. Zeker voor kinderen uit gezinnen rond de armoedegrens is dit belangrijk. Voor hen kan sport- of cultuurdeelname namelijk als uitlaatklep dienen. Ze kunnen in sport en cultuur hun emoties kwijt en vinden er rust en afleiding. Ook helpt het hen bij het ontwikkelen van bijvoorbeeld doorzettingsvermogen en zelfvertrouwen.

Georganiseerde sport biedt dus veel kansen voor kinderen:

  • kennismaken met leeftijdsgenoten
  • structuur
  • vriendschap en sociaal netwerk
  • normen en waarden in sport en maatschappij leren
  • ontwikkeling fysieke en mentale gezondheid
  • sociaal-emotionele ontwikkeling, zoals zelfvertrouwen

Angsten overwinnen en leren samenwerken

Kinderen zien deze voordelen in sport en bewegen ook, blijkt uit een onderzoek van het Mulier Instituut:

“Door turnen heb ik geleerd om mijn angst te overwinnen, want in het begin durfde ik echt niet zo’n overslag te doen op de grond want dan was ik heel bang dat ik heel hard viel of zo. En nu doe ik dat gewoon en dan denk je: och joh, je moet het ook ‘s proberen.” – Meisje, 12 jaar, turnen.

“Bij voetbal heb ik leren samenwerken. Ik kon in het begin niet echt goed samenwerken met mensen, maar nu kan ik dat wel. Vroeger ging ik wel ego’en en nu probeer ik gewoon samen te werken.” – Meisje, 14 jaar, voetbal.

Armoede, stress en sport

Voor jeugd uit arme gezinnen is sport en bewegen extra belangrijk. Hersenonderzoek laat namelijk zien dat armoede de hersenen beïnvloedt. Dat komt doordat armoede tot stress leidt. Die stress wordt nog eens versterkt door allerlei andere risicofactoren die samenhangen met armoede, zoals slechte voeding, slechte huisvesting en ziekte. Langdurige stress beïnvloedt de ontwikkeling en structuur van de hersenen.Dit maakt het moeilijk om problemen op te lossen en eigen verantwoordelijkheid te nemen. Het heeft een negatieve invloed op het werkgeheugen en cognitieve functies zoals plannen, impulscontrole en het omgaan met emoties. Dit beïnvloedt welke keuzes mensen maken, bijvoorbeeld over hun gezondheid. Gezinnen in armoede maken vaak keuzes op basis van het moment zelf en minder vanuit afwegingen voor de langere termijn.

Armoede hangt dus samen met gezondheidsproblemen. Maar mensen die in armoede leven staan niet altijd meteen open voor veranderingen in gedrag en leefstijl. Dit komt onder andere door die negatieve effecten op de hersenen. Terwijl het juist voor deze groep erg belangrijk is om te ontspannen om minder stress te hebben.

Vereniging als een tweede thuis

Vooral kinderen die thuis in een moeilijke situatie zitten, ervaren de sportvereniging of culturele instelling als een soort tweede thuis. Ze komen minimaal wekelijks bij de vereniging of culturele instelling. Daardoor voelt deze plek vertrouwd. De meeste kinderen uit gezinnen rond de armoedegrens zijn erg positief en enthousiast over de sport- en cultuuractiviteiten waaraan zij kunnen deelnemen. Voor hen is het belangrijk dat lidmaatschappen mogelijk blijven voor gezinnen die daar zelf geen geld voor hebben. Dit blijkt uit een onderzoek van het Mulier Instituut.

Fondsen en speciale sportpassen

Wist je dat ….. vier verschillende fondsen een samenwerking zijn gestart om zich in te zetten voor kinderen en jongeren die opgroeien in armere gezinnen. Zij bieden voorzieningen op het gebied van educatie, verjaardag, recreatie, cultuur en sport. Hierbij hebben intermediairs en vrijwilligers een belangrijke rol. Zij betrekken kinderen bij sport en cultuur.

Deze samenwerking bestaat uit de fondsen Stichting Leergeld, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Stichting Jarige Job en Nationaal Fonds Kinderhulp. Meer lezen over deze samenwerking? En ontdekken wat jij als professional hiermee kunt? Lees de publicatie Alle kinderen kansen bieden? We doen het samen! Of kijk op de gezamenlijke website.

Kijk ook eens naar de opties die gemeenten lokaal bieden om gratis of met korting te sporten. Dit maakt sporten toegankelijker voor mensen die in armoede leven. Voorbeelden hiervan zijn de Ooievaarspas in Den Haag en de U-Pas in Utrecht.

Middelen die je kunt inzetten

Tipkaartje jeugd armoede sport
(Foto: Kenniscentrum Sport)

Kenniscentrum Sport biedt verschillende producten aan over jeugd, armoede en sport. Deze tools gebruik je om meer te weten te komen over hoe je deze jeugd in beweging krijgt. En ze bieden handvatten om aan de slag te gaan.

  • In de factsheet jeugd, armoede en sport staan de feiten en cijfers over sport en kinderen in armoede. En lees je wat gemeenten hierbij kunnen betekenen.
  • Deze animatie geeft je een indruk van de feiten en cijfers over sport en kinderen in armoede.
  • Deze whitepaper gaat over de werkzame elementen in sport- en beweeginterventies voor jeugd met een lage sociaal-economische status.
  • Met de tipkaarten en checklist kun je als professional aan de slag.

Tipkaarten

De tipkaarten zijn bedoeld voor praktijkprofessionals, zoals buurtsportcoaches en trainers bij sportverenigingen. De tipkaarten helpen je om kinderen en jongeren die opgroeien in armoede te werven, binden en behouden bij sport en bewegen. Deze tips zijn verzameld vanuit onderzoek en praktijk. Op de kaartjes staan bijvoorbeeld tips over:

  • aanspreken op negatief gedrag
  • een rolmodel zijn
  • bouwen aan vertrouwen
  • omgaan met ouders
  • enzovoorts

Naast deze tips hebben we ook een checklist gemaakt. Vul deze checklist in en krijg direct een beeld bij wat jij al doet met de werkzame elementen en waar er kansen tot ontwikkeling zijn.

Voorbeelden van aanpakken die werken

Delft en Enschede bieden mooie voorbeelden van hoe professionals jeugd uit arme gezinnen in beweging krijgen en houden. Daar hebben ze namelijk ervaring met de inzet van Sport-it in de Wijk en Scoren met Gezondheid. Met deze interventies kon de doelgroep worden bereikt en gemotiveerd om in beweging te komen. Van samen sporten tot samen koken. En dat leidde tot allerlei positieve resultaten: van meer zelfvertrouwen tot een positieve blik op de toekomst. Wil je inspiratie opdoen? En handige tips krijgen om met deze doelgroep in gesprek te blijven? Lees dan dit praktijkvoorbeeld uit gemeenten Delft en Enschede.

Zelf aan de slag met een erkende aanpak

Deze praktijkvoorbeelden van bestaande interventies laten zien hoe je jeugd uit arme gezinnen bereikt. En hoe je vervolgens in de praktijk structurele resultaten behaalt. Deze interventies hebben namelijk al bewezen effectief te zijn. De voorbeelden bieden je ook inzicht in de partijen en beleidsterreinen waarmee je kunt samenwerken. Je eigen draai geven aan de interventies? Gebruik je creativiteit en lokale inbreng om aan de slag te gaan met deze interventies.

Gebruik de database met interventies

Benieuwd naar meer interventies? In de database sport- en beweeginterventies vind je erkende aanpakken gericht op sport en bewegen voor jeugd in arme gezinnen. Met de filters in de database kun je specifieke voorbeelden vinden. Wil je meer weten over een interventie? Neem dan contact op met de interventie-eigenaar. Meer weten over jeugd, sport en armoede in het algemeen? Stuur dan een e-mail naar de auteurs van dit artikel.

Heb jij een goede aanpak om jeugd in arme gezinnen in beweging te krijgen? Deel deze dan met de auteurs! Zij zijn benieuwd naar jouw ervaringen.

Artikelen uitgelicht


Meedoen door sport en bewegen
In de wijk
Jongeren, Kinderen
professional
tips
in beweging brengen, kwetsbaarheid, lage inkomens