Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderzocht welke interventies als veelbelovend uit onderzoek naar voren komen voor actief reizen naar het werk. Hoe stimuleer je fietsen, wandelen en openbaar vervoer in de zorg? Ook keek het RIVM naar praktijkvoorbeelden van zorginstellingen die al aan de slag zijn gegaan.
Tip 1: Combineer interventies
Een losse interventie werkt vaak minder goed dan een combinatie van interventies. De kans op gedragsverandering blijkt vaak groter als je verschillende interventies combineert. Bijvoorbeeld:
- Maak fietsen aantrekkelijk door bijvoorbeeld beloning of een fietsleaseplan
- Ontmoedig tegelijkertijd autogebruik
- Informeer medewerkers actief
- Laat leidinggevenden het goede voorbeeld geven
Maak actieve mobiliteit ook vast onderdeel van het algemeen beleid binnen de zorginstelling en de organisatiecultuur. Zorg daarom voor:
- Een duidelijke visie
- Voldoende middelen
- Een vaste coördinator
- Samenwerking tussen personeelszaken (HR), facilitair en management
Tip 2: Maak het leuk
Spelelementen kunnen medewerkers extra motiveren. Denk aan challenges, spaarsystemen of teamdoelen.
Praktijkvoorbeeld: Pro Persona
Als grote ggz-instelling met locaties verspreid over Nederland is het een uitdaging om alle locaties mee te nemen in het beleid. Wel is er voldoende draagvlak en helpt het spaarpuntensysteem. Medewerkers verzamelen spaarpunten via een tag op hun fiets, die ze kunnen besteden bij interne winkels en in het restaurant. Het spaarpuntenprogramma wordt actief gepromoot. In het voorjaar krijgen medewerkers extra punten, om ze te motiveren na de winter weer op de fiets te stappen. Promotie is opgenomen in een communicatieplan. Op intranet worden regelmatig interviews geplaatst, waarin medewerkers hun enthousiasme delen.
Tip 3: Zorg voor goede voorzieningen
Medewerkers kiezen sneller voor de fiets of het ov als dat makkelijk en aantrekkelijk is. Zorg daarom voor goede voorzieningen. Denk aan:
- Veilige fietsenstallingen
- Oplaadpunten voor e-bikes
- Douches en kleedruimtes
En denk aan interventies zoals:
- Fietslease-regelingen
- Hogere fietsvergoeding
- Goede ov-vergoedingen
- Dienstfietsen
Praktijkvoorbeeld: Carintreggeland
Carintreggeland biedt zorg in de verpleeghuizen, wijkverpleging en dag- en thuisbegeleiding in Twente. Binnen hun beleid ‘Duurzame en gezonde mobiliteit’ ligt de nadruk op het stimuleren van fietsgebruik. Ook bij de wijkverpleging. 80% van de cliënten woont namelijk binnen 2 kilometer van elkaar – goed te doen op de (elektrische) fiets. Zo pakt Carintreggeland het aan:
- Er zijn 90 dienstfietsen beschikbaar voor wijkverpleegkundigen, verspreid over de locaties en er was een proef met elektrische fietsen.
- Jaarlijks zijn er acties om het fietsen te promoten, zoals gratis fiets-apk’s op meerdere locaties en het delen van fietsfoto’s via het intranet.
- Voordelige fietsaanschaf of een fietslease-regeling voor medewerkers.
- Verbeteren van fietsenstallingen met steun van de provincie.
Tip 4: Stem af op de doelgroep
Niet iedere medewerker heeft dezelfde wensen of mogelijkheden. Daarom werkt maatwerk beter dan een standaardaanpak. Houd bijvoorbeeld rekening met: nachtdiensten, onregelmatige werktijden, werken op meerdere locaties, thuiszorgroutes, veiligheid onderweg en bereikbaarheid van openbaar vervoer. Ook is het slim om medewerkers actief te betrekken bij plannen. Vraag bijvoorbeeld wat hen motiveert, wat hen tegenhoudt en welke oplossingen zij zien. Benut ook momenten waarop mensen makkelijker hun reisgedrag aanpassen. Bijvoorbeeld bij een nieuwe baan, na een verhuizing of bij opening van een nieuwe locatie. Juist dan kun je nieuwe gewoontes bevorderen.
Tip 5: Zoek de samenwerking op
Een zorgorganisatie kan veel doen, maar niet alles alleen oplossen. Goede fietspaden, veilige routes en betrouwbaar openbaar vervoer zijn ook belangrijk. Daarom is samenwerking met gemeenten, de regio en ov-aanbieders belangrijk.
Praktijkvoorbeeld: Radboudumc
Het Radboudumc in Nijmegen zet stappen richting duurzamere en gezondere mobiliteit en een goed bereikbare campus. Het ziekenhuis ontwikkelt beleid voor eigen medewerkers, maar werkt ook samen met andere partijen op de campus. Samen zijn ze goed voor zo’n 70.000 reizigers per dag.
Met de gemeente Nijmegen en andere partijen, zoals de provincie, ov-aanbieders en onderwijsinstellingen op de campus werd gewerkt aan het project Duurzaam Bereikbaar Heijendaal. Hierin gaven de partijen prioriteit aan lopen en fietsen. Daarna kregen openbaar vervoer en deelvervoer het meeste aandacht en als laatste de auto.
En patiënten en bezoekers dan?
Ook zij reizen van en naar een zorginstelling. Wat naar voren komt als veelbelovend, zou niet alleen bij medewerkers, maar ook bij bezoekers en patiënten kunnen werken. Denk aan goede en veilige fiets- en wandelroutes, deelfietsen voor het laatste stuk van een route vanaf het ov en financiële prikkels in de vorm van parkeerbeleid met flexibele tarieven en persoonlijk reisadvies.
De zorg in beweging
Zorginstellingen zetten al stappen om medewerkers meer te laten fietsen, wandelen en gebruik van het ov onder medewerkers te stimuleren. Ook valt er nog veel te leren over wat werkt in de zorg. Door de inzichten uit de praktijk en uit onderzoek meer met elkaar te verbinden, kunnen de inzichten worden verdiept en vertaald naar een aanpak die werkt. Zo komt de zorg in beweging.
Meer lezen
- Wil jij aan de slag en medewerkers meer actief laten reizen (in de zorg)? Download de brochure met nog meer aanbevelingen en inspiratie.
- Dit onderzoek is onderdeel van het programma Duurzaamheid en Gezondheid in opdracht van VWS. Op de programmawebsite vind je praktijkvoorbeelden van zorginstellingen, handvatten voor mobiliteitsbeleid en het volledige onderzoeksrapport.
Dit artikel is geschreven met medewerking van Anneke Telleman, Floris Teunissen, Susanne Waaijers-van der Loop.
