Alles over sport logo

Zo breng je 65-plussers in jouw gemeente in beweging

De overheid wil dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig wonen en meedoen in de samenleving. Kwetsbare ouderen doen een groot beroep op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de zorg. Dat is reden om in te zetten op het voorkomen en beperken van kwetsbaarheid bij ouderen. Sporten en bewegen kunnen daar een belangrijke rol bij spelen. In dit artikel lees je waarom het belangrijk is voor gemeenten om meer 65-plussers in beweging te krijgen – en hoe je dat voor elkaar krijgt.

17% van thuiswonende ouderen is kwetsbaar

Hoe ouder de mens, hoe groter de kans op het krijgen van chronische aandoeningen, mobiliteitsproblemen, geheugenproblemen en dementie. Een opeenstapeling van lichamelijke, psychische of sociale problemen kan mensen kwetsbaar maken. Thuiswonende kwetsbare 65-plussers hebben vaak ondersteuning nodig om zelfredzaam te blijven. Dat kan met hulp vanuit de directe omgeving, of als dat niet meer toereikend is vanuit de gemeente. 

In 2020 waren er 547.000 kwetsbare thuiswonende ouderen in Nederland – 17% van het totaal aantal thuiswonende ouderen. Zij maken veel gebruik van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de zorg. Kwetsbare ouderen bezoeken drie keer vaker de huisarts dan niet-kwetsbaren en maken – afhankelijk van de leeftijdsgroep – tot vijf keer meer zorgkosten[1].  

Het RIVM heeft onderzoek gedaan naar kwetsbaarheid onder ouderen en onderscheidt in de publicatie Ouderen van nu en straks: zijn er verschillen in kwetsbaarheid? vier soorten kwetsbaarheid: fysiek, cognitief, psychisch en sociaal. Het RIVM stelt dat 17% van de 60’ers en 35% van de 70+’ers kwetsbaar is op minimaal één van de vier domeinen[2].

Screening

Thuiswonende ouderen zijn te screenen op de mate van kwetsbaarheid. Verschillende gemeenten doen dit al door middel van huisbezoeken. Op relatief eenvoudige wijze zijn daarvoor gevalideerde instrumenten in te zetten, zoals de Tilburg Frailty Indicator (TFI). Daarmee krijg je ook inzicht in de fysieke kwetsbaarheid van ouderen.

Bewegen bevordert zelfredzaamheid van 65+ 

Sport en bewegen bevorderen de zelfredzaamheid en voorkomt afhankelijkheid van zorg. Ook helpt deelname om sociale netwerken te versterken en stimuleert het maatschappelijke participatie. Dat maakt sporten en bewegen interessant voor verschillende beleidsterreinen, zoals sport, sociaal domein en gezondheid.

Wat is zelfredzaamheid?

Zelfredzaamheid is het vermogen van mensen om zichzelf te redden met de voortdurende veranderingen en gevolgen van een (chronische) ziekte of een beperking, op alle levensterreinen[3]. Dat betreft het in staat zijn tot zowel het uitvoeren van praktische dagelijkse handelingen als het zelfstandig keuzes maken en regie voeren over het eigen leven[4].

Het RIVM heeft in het onderzoek ook gekeken naar hoe een gezonde leefstijl bijdraagt aan het voorkomen van kwetsbaarheid. Hieruit blijkt dat 65+’ers die voldoende bewegen een lager risico hebben om kwetsbaar te raken op alle vier de domeinen. Andere leefstijlfactoren, zoals gezonde voeding, roken en slaap, hangen ook samen met het risico op kwetsbaarheid, maar niet op alle domeinen.

Uitdagingen voor het lokale beleid en de praktijk

Zelfredzaamheid van 65+’ers bevorderen en kwetsbaarheid voorkomen, krijgt steeds meer aandacht. Gemeenten hebben hier vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Wet publieke gezondheid (Wpg) een belangrijke rol in. Dat vraagt om nauwe samenwerking en regie binnen verschillende beleidsterreinen van de gemeente. En om slimme kruisbestuivingen. Een effectief preventief beleid, gericht op het voorkomen van kwetsbaarheid bij ouderen, is niet eenvoudig. De extra uitdagingen door de decentralisaties zijn enorm en acute problemen winnen vaak de strijd om aandacht. Ook behelst een effectief preventief beleid veel meer dan alleen het opnemen van beweeginterventies in het gemeentelijk aanbod. Want hoe zorg je ervoor dat je iedereen bereikt – en vooral degenen die daar het meest baat bij hebben –, dat ze willen meedoen aan activiteiten en dat ze gemotiveerd blijven en hun leefstijl duurzaam verbeteren.

Gerichte aanpak is nodig

Een gerichte aanpak is nodig om 65+’ers in beweging te krijgen en houden. Het is belangrijk om rekening te houden met de grote variatie van de doelgroep, in gezondheid, kwetsbaarheid en zorgbehoefte. ‘De 65+’er’ bestaat niet. Gezonde 65+’ers die niet kwetsbaar zijn en niet afhankelijk zijn van zorg zullen de weg naar sport- en beweegaanbod eerder zelfstandig weten te vinden. Voor meer kwetsbare groepen is dat niet vanzelfsprekend.

Bij een gerichte aanpak voor 65+’ers helpt het om zoveel mogelijk belemmeringen op individueel en sociaal vlak weg te nemen. Voorbeelden zijn: weinig motivatie, steun uit de directe sociale kring, de angst om te vallen en het gebrek aan zelfvertrouwen. Maar ook praktische randvoorwaarden zoals financiën en vervoer kunnen 65+’ers tegenhouden om te sporten en bewegen. De gemeente kan hierin ondersteunen en faciliteren, onder meer door vanuit verschillende beleidsterreinen drempels weg te nemen en een buurtsportcoach in te zetten voor begeleiding naar passend aanbod.

Whitepaper: 65+ in beweging

Verschillende gemeenten slagen erin om 65+’ers meer in beweging te krijgen. Hoe pakken zij dat aan? Kenniscentrum Sport & Bewegen en het Mulier instituut interviewden daarover twaalf gemeenten. De uitkomsten van deze interviews en wetenschappelijke kennis zijn de inhoudelijke basis voor de whitepaper 65+ in gemeentelijk sportbeleid.

Passend aanbod voor het effectief bereiken van de doelgroep

Het effectief bereiken van 65+’ers en het creëren van passend aanbod zijn belangrijke aanknopingspunten om deze doelgroep in beweging te brengen. Het bereiken van 65+’ers blijkt lastig: de subdoelgroepen vragen om verschillende wervingsstrategieën. Vooral de kwetsbare groep blijkt moeilijk te bereiken om deel te nemen aan sport- en beweegaanbod. Een belangrijke pijler hierin is dat het aanbod passend moet zijn bij de wensen en behoeften van de 65+’ers. Waar de fitte, zelfredzame 65+’er kan meedoen met regulier aanbod en walking sports, is het voor de meer kwetsbare 65+’ers belangrijk dat er aanbod op maat is onder begeleiding van geschoolde professionals.

Mensen die kampen met chronische aandoeningen vinden het vooral belangrijk dat ze bij de beweegactiviteiten fysieke voordelen ervaren en dat die leuk en ontspannend zijn. Deze mensen zullen pas meer bewegen als de begeleider rekening houdt met veel voorkomende belemmeringen als pijn en angst om te bewegen, en met de vrees dat het niveau van de activiteiten meer is dan zij aankunnen, zo blijkt uit het onderzoek Wat beweegt mensen met een chronische aandoening?

Inzet erkende interventies

De inzet van erkende sport- en beweeginterventies kunnen de kans verhogen om 65+’ers structureel in beweging te brengen. Interventies zijn doelgerichte, planmatige en in tijd afgebakende activiteiten met als doel gedragsverandering. Bij interventies gericht op (kwetsbare) 65+’ers gaat het vaak over laagdrempelige beweegprogramma’s die zich richten op de verbetering van mobiliteit, conditie en zelfvertrouwen. De database sport en beweeginterventies geeft een overzicht van deze interventies.

Lees ook dit artikel: Zelfredzaamheid en valpreventie bij ouderen: vijf praktijkvoorbeelden voor gemeenten

Meer lezen

Bronnen

  1. Factsheet kwetsbare ouderen. [Internet]. Geraadpleegd van: https://www.vektis.nl/intelligence/publicaties/factsheet-kwetsbare-ouderen [Op 14 maart 2022]
  2. Ouderen van nu en straks: zijn er verschillen in kwetsbaarheid? [Internet]. Geraadpleegd van: https://www.rivm.nl/documenten/ouderen-van-nu-en-straks-zijn-er-verschillen-in-kwetsbaarheid [Op 14 maart 2022]
  3. Gezondheidsraad (2018). Zelfredzaamheid van ouderen. Den Haag: Gezondheidsraad.
  4. Een overzicht van instrumenten voor het meten van zelfredzaamheid. [Internet]. Geraadpleegd van: https://www.zorgvoorbeter.nl/docs/PVZ/vindplaats/Zelfredzaamheid/Zo_zelfredzaam.pdf [Op 14 maart 2022]

Artikelen uitgelicht


Meedoen door sport en bewegen
Ouderen
public, professional
tips
beleidsontwikkelingen, gezondheidsbevordering, kwetsbaarheid, sporten met lichamelijke beperking