Regelmatig bewegen vermindert mentale klachten zoals depressiviteit en angstgevoelens. Dit geldt zowel voor mensen met milde klachten als voor mensen met ernstige mentale klachten. Bij de laatste groep zijn de positieve effecten zelfs groter. Bewegen als behandeling van ernstige mentale klachten is beter dan geen behandeling. Voor mensen met milde mentale klachten lijkt bewegen als therapie het even goed te doen als psychotherapie of medicatie[2,5,12-15].
Sport heeft voordelen voor mentale en sociale gezondheid
Onderzoek naar de relatie tussen sporten en mentale gezondheid toont aan dat sporters minder depressieve klachten hebben, minder stress ervaren en meer zelfvertrouwen hebben dan leeftijdsgenoten die niet sporten. Daarnaast zijn er voordelen voor de sociale gezondheid: sporters hebben betere sociale vaardigheden en meer positieve contacten met andere mensen dan niet-sporters[8,9].
Vooral de sociale context van teamsporten en georganiseerde sport kan de sociale gezondheid bevorderen. Daarbij is het belangrijk dat de focus meer ligt op plezier en deelnemen dan op competitie[1]. Sporten kan voor mensen met ernstige mentale klachten een belangrijke rol spelen bij hun herstelproces. Het kan helpen om fitter te worden, zelfvertrouwen op te bouwen, structuur in het leven te krijgen en in contact met andere mensen te komen[3,4,10,16].
Sport is niet automatisch goed voor de mentale gezondheid
Recent onderzoek onder kinderen en jongeren laat zien dat sport de mentale gezondheid zowel positief als negatief kan beïnvloeden. Sport kan zorgen voor afleiding en focus, persoonlijke ontwikkeling, structuur en het gevoel ergens bij te horen. Maar sport kan ook leiden tot stress, negatieve emoties en prestatiedruk. Coaches, teamgenoten, ouders en de bredere sociale sfeer spelen hierin een belangrijke rol[17].
Niet alleen het type sport is dus van belang. Ook de manier waarop iemand de sport beleeft en de omgeving waarin de activiteit plaatsvindt, tellen mee. Een veilige omgeving, positieve begeleiding en sociale steun kunnen helpen om de voordelen van sport te versterken.
Voetbal of liever een wandeling?
Mensen met ernstige mentale klachten hebben verschillende redenen om te gaan sporten en bewegen. Deze komen sterk overeen met die van mensen zonder mentale klachten. Denk aan de gezondheid verbeteren, fitter en sterker worden, meer energie krijgen, stress verminderen, meer zelfvertrouwen krijgen of afvallen[7,10,11,18]. De voorkeuren verschillen per persoon. De één vindt voetbal leuk, terwijl de ander liever wandelt in de natuur.
Mentale klachten kunnen deelname belemmeren
Sport en bewegen leveren veel voordelen op, maar beginnen of blijven deelnemen is niet altijd vanzelfsprekend. Mensen met mentale klachten kunnen verschillende belemmeringen ervaren. Veelgenoemde voorbeelden[7,10,11,18]:
- Depressieve klachten
- Weinig energie
- Stress
- Weinig motivatie
- Lichamelijke aandoeningen of beperkingen
- Weinig zelfvertrouwen
- Onvoldoende steun van anderen
Welke activiteiten kunnen mentale klachten verminderen?
Uit de wetenschappelijke literatuur komen kenmerken naar voren die van belang zijn bij het voorkomen of verminderen van mentale klachten[2,5,7,12-15]:
- Tenminste matig intensieve activiteiten die het duurvermogen verbeteren, zoals stevig wandelen, hardlopen of trainen op een crosstrainer, eventueel gecombineerd met krachttraining
- Activiteiten die meerdere keren per week plaatsvinden gedurende een langere periode
- Activiteiten in groepsverband, eventueel gecombineerd met individuele activiteiten
- Begeleiding door een sport- of beweegprofessional
Een persoonsgerichte aanpak blijft nodig
Een deel van de Nederlandse bevolking ervaart mentale klachten. Mensen met angst- of depressiegevoelens sporten minder vaak wekelijks, voldoen minder vaak aan de beweegrichtlijnen en zijn minder vaak lid van een sportvereniging dan mensen zonder deze gevoelens[6]. Ook onderzoek van het Mulier Instituut laat zien dat mensen die zich mentaal ongezond voelen minder vaak sporten en bewegen dan mensen die zich mentaal gezond voelen[20]. Daar liggen kansen voor zorgverleners en lokale sport- en beweegaanbieders.
Het is belangrijk om rekening te houden met iemands motivaties, voorkeuren en belemmeringen. Voor iemand die veel stress ervaart, is het bijvoorbeeld niet verstandig om meteen zwaar intensieve activiteiten in een grote groep aan te bieden. Dat kan stressgevoelens juist verergeren. Starten met lichte of matig intensieve activiteiten met iemand die de deelnemer vertrouwt, zoals korte wandelingen met een begeleider, kan beter passen.
Bespreek wat iemand graag wil doen en wat haalbaar is. Kijk ook naar de omgeving: voelt iemand zich veilig, is de sfeer prettig en sluit de begeleiding aan? De kans is dan groter dat iemand gaat en blijft deelnemen. Lokale sport- en beweegaanbieders kunnen deelnemers met mentale klachten ondersteunen door met hen in gesprek te gaan over hun wensen en mogelijkheden. Kijk samen welke activiteit en begeleiding passen, eventueel in overleg met een behandelaar.
Wat kunnen BRC-functionarissen doen?
Buurtsport- en cultuurcoaches (BRC-functionarissen) kunnen een belangrijke rol spelen. Uit onderzoek blijkt dat 79% zich inzet om de mentale gezondheid van mensen te bevorderen. Zij organiseren activiteiten, leggen verbindingen met welzijn en zorg en helpen een veilige omgeving te creëren. Een deel signaleert mentale klachten, verwijst deelnemers door of gaat het gesprek aan. Daarbij is het belangrijk dat zij niet de rol van hulpverlener overnemen, maar samenwerken met professionals wanneer dat nodig is[19].
Direct aan de slag?
Wil je mentale gezondheid niet alleen benoemen, maar er ook echt iets mee doen in jouw werk? Gebruik dan de Wegwijzer mentale gezondheid voor buurtsport- en cultuurcoaches. Deze helpt je om signalen te herkennen en het gesprek aan te gaan.
Meer weten over wat sport en bewegen kunnen betekenen voor mentale gezondheid? Bekijk dan ook de factsheet Effecten van sport en bewegen op mentale gezondheid.
Bronnen
- Andersen MH, Ottesen L, Thing LF. The social and psychological health outcomes of team sport participation in adults: an integrative review of research. Scand J Public Health. 2019;47(8):832-850.
- Bailey AP, Hetrick SE, Rosenbaum S, Purcell R, Parker AG. Treating depression with physical activity in adolescents and young adults: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Psychol Med. 2017;48:1068-1083.
- Carless D, Douglas K. The role of sport and exercise in recovery from serious mental illness: two case studies. Int J Men’s Health. 2008;7(2):137-156.
- Carless D, Douglas K. Narrative, identity and mental health: how men with serious mental illness re-story their lives through sport and exercise. Psychol Sport Exerc. 2008;9:576-594.
- Carter T, Morres ID, Meade O, Callaghan P. The effect of exercise on depressive symptoms in adolescents: a systematic review and meta-analysis. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2016;55(7):580-590.
- CBS/RIVM. Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor 2025. Den Haag/Utrecht: CBS/RIVM; 2025.
- Chapman JJ, Fraser SJ, Brown WJ, Burton NW. Physical activity preferences, motivators, barriers and attitudes of adults with mental illness. J Ment Health. 2016;25(5):448-454.
- Eime RM, Young JA, Harvey JT, Charity MJ, Payne WR. A systematic review of the psychological and social benefits of participation in sport for children and adolescents: informing development of a conceptual model of health through sport. Int J Behav Nutr Phys Act. 2013;10:98.
- Eime RM, Young JA, Harvey JT, Charity MJ, Payne WR. A systematic review of the psychological and social benefits of participation in sport for adults: informing development of a conceptual model of health through sport. Int J Behav Nutr Phys Act. 2013;10:135.
- Elling A, Stuij M, Abma T. Sport-ziekteverhalen: resultaten vragenlijst Leven met depressie. Utrecht: Mulier Instituut; 2014.
- Firth J, Rosenbaum S, Stubbs B, Gorczynski P, Yung AR, Vancampfort D. Motivating factors and barriers towards exercise in severe mental illness: a systematic review and meta-analysis. Psychol Med. 2016;46:2869-2881.
- Kvam S, Kleppe CL, Nordhus IH, Hovland A. Exercise as a treatment for depression: a meta-analysis. J Affect Disord. 2016;202:67-86.
- Rebar AL, Stanton R, Geard D, Short C, Duncan MJ, Vandelanotte C. A meta-meta-analysis of the effect of physical activity on depression and anxiety in non-clinical adult populations. Health Psychol Rev. 2015;9(3):366-378.
- Schuch FB, Vancampfort D, Richards J, Rosenbaum S, Ward PB, Stubbs B. Exercise as a treatment for depression: a meta-analysis adjusting for publication bias. J Psychiatr Res. 2016;77:42-51.
- Schuch FB, Vancampfort D, Rosenbaum S, Richards J, Ward PB, Veronese N, Solmi M, Cadore EL, Stubbs B. Exercise for depression in older adults: a meta-analysis of randomized controlled trials adjusting for publication bias. Rev Bras Psiquiatr. 2016;38(3):247-254.
- Stuij M, Bendegom C van, Elling A, Abma T. Stats & stories – depressie: uitkomsten Sport in Tijden van Ziekte. Amsterdam/Utrecht: VU Medisch Centrum/Mulier Instituut; 2017.
- Ooms L, Stam W van, Sevdalis V, Overbye M, Algurén B, Heck S, Hoye A van. How do sports participation and sports settings influence the mental health of children and adolescents? A systematic review of qualitative studies. BMC Public Health. 2026;26:272.
- Vancampfort D, Stubbs B, Sienaert P, Wyckaert S, De Hert M, Rosenbaum S, Probst M. What are the factors that influence physical activity participation in individuals with depression? A review of physical activity correlates from 59 studies. Psychiatr Danub. 2015;27(3):210-224.
- Stam W van. De inzet van BRC-functionarissen voor mentale gezondheid: factsheet 2026/3. Utrecht: Mulier Instituut; 2026.
- Stam W van, Ooms L, & Dool R van den. Mentale gezondheid en sport- en beweegdeelname: vergelijking binnen bevolkingsgroepen. Utrecht: Mulier Instituut; 2024.
