Alles over sport logo

Zo kan het betaald voetbal meer maatschappelijke impact maken

Betaald voetbal is net als andere sport- en beweegactiviteiten meer dan (het kijken naar) sport. Betaaldvoetbalorganisaties (bvo’s) hebben vaak een aparte afdeling of stichting voor maatschappelijke projecten. Recent onderzoek toont hoe en in welke mate betaald voetbal bijdraagt aan de maatschappij. In dit artikel geven we antwoord op de vragen: wat is er bekend over de maatschappelijke impact van betaald voetbal en op welke manieren kan een bvo haar maatschappelijke waarde in kaart brengen?

Maatschappelijke impact van betaald voetbal

‘Maatschappelijke impact’ is in het onderzoek, dat is uitgevoerd door PwC, de invloed van betaald voetbal op maatschappelijke thema’s zoals onderwijs, diversiteit, welzijn en verbinding. Betaald voetbal is een substantieel onderdeel van de maatschappij. Bvo’s zijn in de positie om een positieve bijdrage te leveren aan verbinding, welzijn, educatie en economie, concludeert PwC[1].

Het onderzoek heeft betrekking op de 34 bvo’s die uitkomen in de eredivisie en eerste divisie en is gedaan in opdracht van de KNVB, Eredivisie CV en Coöperatie Eerste Divisie. Vrouwenvoetbal is nauwelijk is meegenomen. In dit onderzoek stonden zowel het voetbal als de maatschappelijke projecten en evenementen van bvo’s centraal. De maatschappelijke impact – of eigenlijk het maatschappelijke bereik – is in kaart gebracht en gekwantificeerd aan de hand van vijf thema’s.

Uit het onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking in meer of mindere mate geïnteresseerd in en betrokken is bij betaald voetbal. Een voetballiefhebber besteedt gemiddeld een kwart van zijn of haar vrije tijd aan betaald voetbal. Ook draagt betaald voetbal volgens de onderzoekers 2,03 miljard euro bij aan de Nederlandse economie (bruto binnenlands product). Dat is een stijging van 60 procent ten opzichte van onderzoek uit 2015[2].

Onderstaande graphic toont de impact van betaald voetbal in enkele kengetallen. Voor de maatschappelijke thema’s verbinding, welzijn, educatie en economie zijn resultaten weergegeven van het aantal projecten en deelnemers binnen deze thema’s. Het betaald voetbal zet nog amper in op duurzaamheid, daar is nog maatschappelijke winst te behalen. Andere sportsectoren zetten op dat thema steeds meer in.

Bekijk voorbeelden van duurzame initiatieven in de sport.

afbeelding Kengetallen per thema
Kengetallen per thema

Bvo’s hebben steeds vaker een stichting die zich inzet voor maatschappelijke projecten, gericht op kwetsbaren in de maatschappij. Deze organisaties zijn (financieel) gescheiden van de voetbalorganisatie, maar werken verder veel samen met elkaar. Een voorbeeld is het project Turkse Tukkers aan zet van FC Twente, dat is genomineerd voor de Europese More than Football Award 2021[3]. Het project zet in op de integratie van Turkse gezinnen in de Nederlandse samenleving. Andere voorbeelden zijn te zien bij de genomineerden voor een jaarlijkse prijs van de Eredivisie CV voor het beste maatschappelijke project. Maatschappelijke projecten zijn in beperkte mate meegenomen in het onderzoek van PwC, omdat monitoren nog relatief weinig gebeurt.

Verbeterpunten voor maatschappelijke impact

Voetbal kan naast de positieve effecten ook een negatieve bijdrage leveren aan de maatschappij. Het onderzoek stipt aan dat betaald voetbal achterloopt op het gebied van genderdiversiteit in raden van bestuur en commissarissen en etnische diversiteit onder de toeschouwers. De maatschappelijke takken van voetbalorganisaties bereiken wel vaak een diverse doelgroep. Ook houdt het onderzoek rekening met het aantal incidenten per jaar gerelateerd aan wedstrijden van de 34 bvo’s. Zo heeft ruim de helft van de gemeenten (54%) tussen 2015-2019 last gehad van ernstige of herhaaldelijke overlast van voetbalvandalisme[4], vooral gemeenten met meer dan 100.000 inwoners.

Sportonderzoeker Agnes Elling stelt in een reactie op het onderzoek dat niet alle factoren zijn meegenomen die een negatieve bijdragen kunnen leveren aan de maatschappij, zoals racisme, homofobie, hooligans, machtsmisbruik en matchfixing[5]. Zo sprak een professionele voetballer uit dat hij vreest voor zijn carrière als hij openlijk uit de kast zou komen[6] en bleek uit onderzoek van Mulier Instituut[7] dat profvoetballers de algemene acceptatie van homoseksualiteit in het betaald voetbal onvoldoende vinden. Als dit in de profvoetbal lastig is, hebben homoseksuele amateurvoetballers geen rolmodellen, wat het lastiger maakt om uit de kast te komen[6].

Voor discriminatie en racisme is begin 2020 een aanvalsplan gemaakt: Ons voetbal is van iedereen, Samen zetten we discriminatie buitenspel. Ondanks de maatregelen rond Covid-19 zijn in 2021 al verschillende maatregelen genomen, zoals aanpassingen in procedure en regelgeving die zorgen voor betere signalering en registratie van discriminerende uitingen. met sneller en effectiever straffen als gevolg[8].

Hoe meet je impact en vergroot je de impact? 

Bvo’s zetten zich via hun stichtingen actief in voor een positieve impact op de maatschappij. Toch ontbreekt een centrale monitor en zijn geen of weinig data bekend over de mogelijke impact van bijvoorbeeld maatschappelijke projecten en vrouwenvoetbal. Een goede monitor begint bij de basis: nadenken over beoogde impact, opstellen van haalbare doelstellingen, en draagvlak creëren voor deze doelstellingen door de gehele bvo.

Brian Godor, assistent professor aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, heeft bij enkele (internationale) voetbalclubs maatschappelijke projecten geëvalueerd. Hem valt op dat clubs soms te makkelijk denken over de impact van maatschappelijke projecten[9]. Hij ervaart dat veel clubs denken dat ze alleen met het inzetten van voetballers als rolmodellen al veel kunnen bereiken. Of dat als ze kinderen vaardigheden aanleren op het voetbalveld, ze die automatisch ook zullen toepassen op school of thuis.

Godor spoort bvo’s aan om goed na te denken over wat zij willen bereiken met maatschappelijke projecten. Ook is het ook belangrijk dat de verandering van de competenties van de deelnemers – zoals positiviteit, zelfvertrouwen en weerbaarheid – wordt bijgehouden en dat de activiteiten zelf worden geëvalueerd.

Een voorbeeld is het programma SV Gio van de Van Bronckhorst Foundation, waarbij kinderen met een leerachterstand een sport- en onderwijstraject krijgen aangeboden na schooltijd. Uit onderzoek van Godor en studenten blijkt dat 63% van de leerlingen in de 20 weken de vaardigheden doelen stellen, samenwerken en probleemoplossend vermogen hadden verbeterd. 73% van de leerlingen had minstens twee van deze vaardigheden significant verbeterd.

Monitoren door Universiteit Utrecht

Met name het monitoren van maatschappelijke projecten van de stichtingen van bvo’s blijft vaak achter. Monitoring zou inzicht geven of projecten hun gewenste impact hebben en hoe die eventueel is te verbeteren. De Universiteit Utrecht ondersteunt daarom in opdracht van de Eredivisie CV bvo’s bij het opzetten van monitoring tijdens het seizoen 2020/2021. De pilotfase is intussen afgerond. In november 2021 is aangekondigd dat de Universiteit Utrecht en Eredivisie CV hun samenwerking voortzetten.

Concreet ondersteunt de universiteit bij twee doelen: effecten inzichtelijk maken van de maatschappelijke projecten en het meetbaar maken van deze effecten. Zo is niet alleen nu aan te tonen wat de projecten de maatschappij brengen, maar kunnen bvo’s dit op termijn ook zelf doen. Het meten heeft ook een interne sturingsfunctie. Heeft een club een project dat weinig impact heeft? Hoe is die te vergroten? Of zou de club afscheid moeten nemen van het project?

Het verschilt per bvo hoe ver de club in dat proces is en wat precies kan worden gemeten. Enkele bvo’s monitoren nu al de effecten, anderen houden het bij goed beschrijven van doelen en het bijhouden van het aantal deelnemers. Begin september 2021 is besloten om met alle clubs met een centraal monitoringssysteem te gaan werken. De Universiteit Utrecht helpt bvo’s door te ondersteunen bij het opzetten van een veranderingstheorie: de Theory of Change.

Wat is een Theory of Change?

Een Theory of Change (ToC) helpt bij het nadenken over wat je doet en waarom je het doet: welke activiteiten zijn nodig om de gewenste impact te bereiken. En hoe en waarom leiden deze activiteiten tot die effecten? Hierbij begin je met duidelijke formulering van de doelen. Vaak heb je bepaalde aannames waarom je verwacht dat het een leidt tot het ander. Door dat te benoemen en concreet te maken, kun je later beter reflecteren waarom je activiteit wel of niet het beoogde resultaat heeft gehad. Deze website geeft een complete uitleg en tools voor een ToC.

De maatschappelijke stichting van RKC Waalwijk, Samen RKC, is met de Universiteit Utrecht het traject aangegaan om een ToC voor hun stichting te ontwikkelen. De ToC (onderstaande afbeelding) heeft inzicht gegeven waar ze met de stichting naar toe willen. “Het wordt hierdoor inzichtelijk wie je bent en wat je doet”, zegt Wendy Smits, manager MVO. Drie doelen zijn centraal gesteld: levensvaardigheden, gezondheid en trots en verbondenheid. Elk toe te voegen project moet aan twee en liefst alle doelen voldoen. “Je kunt nu makkelijker de projecten evalueren of deze aan je publieke waarde voldoen en je krijgt inzicht op welke waarde je nog meer impact wilt maken.” Ook geeft de ToC een beeld wat de maatschappelijke projecten kunnen opleveren, al is nu nog veel op aannames gebaseerd. Dat moet veranderen als het nieuwe monitoringssysteem van de Eredivisie CV klaar is.

Theory of Change van Samen RKC (Bron_ Stichting Samen RKC)

Voor het toevoegen van een nieuw project bleek nu uit de ToC dat RKC Waalwijk nog weinig deed op het gebied van werk en participatie. Daarom is het project Team 12, dat werkervaringsplekken creëert voor jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt, toegevoegd aan de activiteiten. Het project zorgt voor beweging, zelfstandigheid en ontmoetingen en draagt zo bij aan elk van de drie waarden. 

Theory of Change van Samen RKC (Bron: Stichting Samen RKC)

Hoe nu verder?

Het betaald voetbal heeft de positie om veel positieve maatschappelijke impact te creëren, ondanks enkele negatieve effecten. Met een centrale monitor en de maatschappelijke organisaties die hun doelen van tevoren goed formuleren, heeft voetbal mooie kansen om de maatschappelijke impact te vergroten.

Het is belangrijk dat bvo’s of maatschappelijke organisaties van clubs een ToC hebben of goed hebben nagedacht over hoe ze impact willen maken. Ook is het van belang deze doelen  te monitoren en beoordelen of deze (nog steeds) bijdragen aan de beoogde maatschappelijke impact. Niet alleen voor eigen inzicht, maar juist ook om gemeenten en andere sociale partners de waarde voor de maatschappij te laten inzien. Zo is door voetbal voor meer mensen een positieve impact te creëren.

Bronnen

  1. PwC. Maatschappelijke impact van betaald voetbal in Nederland. Amsterdam: PwC B.V.; 2021. 
  2. PwC. De kracht van voetbal; sturen op de maatschappelijke impact van voetbal. Amsterdam: PwC B.V.; 2015. 
  3. EFDN. More than football award 2021 shortlist announced. [Internet]. Geraadpleegd van: https://www.efdn.org/blog/news/more-than-football-award-2021-shortlist-announced/ . [Op 3 november 2021]. 
  4. Winter, H. Evaluatie Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast. Pro Facto: Groningen; 2021. 
  5. Elling, A. Wees ook kritisch over de onwelgevallige zaken van betaalde voetbal. Volkskrant; 13 april 2021. 
  6. NPO. De Schaduwspits. [Internet]. Geraadpleegd van:www.nporadio1.nl/podcasts/de-schaduwspits. [Op 20 augustus 2021]. 
  7. Cremers, R., Elling, A. Homo-acceptatie in het betaald mannenvoetbal: een onderzoek in opdracht van de Alliantie Gelijkspelen 4.0. Utrecht: Mulier Instituut; 2021. 
  8. Elling A., Cremers, R., Stevens, V., Anselma, M. Monitor ‘Ons voetbal is van iedereen’ – aanvalsplan tegen racisme en discriminatie in het voetbal: voortgangsrapportage 2020. Utrecht: Mulier Instituut; 2021. 
  9. Erasmus University Rotterdam. Studio Erasmus – Brian Godor over de effectiviteit van maatschappelijke programma’s bij voetbalclubs. [Internet]. Geraadpleegd van: www.youtube.com/watch?v=qnDB_0NVpzI. [Op 20 augustus 2021]. 

Artikelen uitgelicht


Beleid
Voetbal
public, professional
feiten en cijfers
beleidsontwikkelingen, monitoring en evaluatie, waarde van sport en bewegen