Alles over sport logo

Sport- en beweegaanbod voor ouderen: activiteiten en interventies

Er bestaan talloze beweegprogramma’s, -interventies, -activiteiten en -cursussen voor ouderen. Welke kies jij om ouderen in beweging te krijgen? In dit artikel geven we een overzicht van beweeginterventies en activiteiten geschikt voor thuiswonende ouderen zonder speciale zorgbehoefte.

Sporten en bewegen helpt om ouderen fit en vitaal te houden. Het maakt ze langer zelfredzaam en minder afhankelijk van zorg. Ook helpt het om sociale netwerken te versterken en stimuleert het maatschappelijke participatie. Onderzoek laat zien dat voldoende bewegen de kans op kwetsbaarheid verkleint. Het gaat daarbij om:

  • fysieke kwetsbaarheid (beperkingen in lichamelijk functioneren)
  • cognitieve kwetsbaarheid (geheugen en flexibiliteit)
  • sociale kwetsbaarheid (eenzaamheid) 
  • psychische kwetsbaarheid (depressie)

Bekijk voor meer achtergrondinformatie de factsheet 65-plussers: maatschappelijke ontwikkelingen en bewegen

Erkende beweeginterventies

De afgelopen jaren zijn veel verschillende beweeginterventies voor ouderen ontwikkeld vanuit onderzoek en praktijk. De database erkende sport- en beweeginterventies helpt bij het selecteren van werkzame beweeginterventies voor het beoogde doel en doelgroep. De interventies zijn beoordeeld op uitvoerbaarheid in de praktijk, wetenschappelijke onderbouwing en op het hoogste erkenningsniveau ook op effectiviteit. 

Niveaus van erkenning

Interventies die erkend zijn, zijn allemaal goed uitvoerbaar. We maken onderscheid in drie niveaus van erkenning: 

  1. Goed beschreven: er is een goede beschrijving van doelen, doelgroep, aanpak en randvoorwaarden.
  2. Goed onderbouwd: voldoet aan de eisen van vorig niveau. Heeft ook goede onderbouwing door theorie, modellen of onderzoek.
  3. Effectief: voldoet aan de eisen van de vorige niveaus. Is ookeffectiviteit bewezen in theorie en praktijk. 

Erkende beweeginterventies voor ouderen 

OldStars Sport (niveau goed beschreven)

Aansluiting bij een vereniging en sporten en bewegen in teamverband, kunnen ervoor zorgen dat senioren (weer) meedoen in de samenleving. Met aangepaste sportvormen op sportverenigingen wil OldStars Sport het sporten bereikbaar houden en weer vanzelfsprekend maken voor senioren die dachten dit niet meer te kunnen of willen. Meer weten over OldStars Sport? Bekijk deze video over de opstapcursus voor Oldstars Walking football.

Meer Bewegen voor Ouderen (niveau goed beschreven)

Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO) richt zich op zelfstandig wonende senioren (65-plussers) en senioren die wonen in zorginstellingen. Het doel van MBvO is het optimaliseren van het lichamelijk en psychosociaal functioneren door ouderen wekelijks te laten deelnemen aan groepslessen met begeleiding. Hierdoor kunnen de zelfstandigheid, zelfredzaamheid en kwaliteit van leven verhoogd worden. 

Body-Mind Fit met aikido (niveau goed beschreven)

Body-Mind-Fit met aikido (BMF-programma) is een fysieke training gericht op het verminderen van (ervaren) kwetsbaarheid bij ouderen. Om hier een kwalitatief goede bijdrage aan te kunnen leveren, is het belangrijk dat het BMF-programma wordt gegeven door deskundigen. De trainers van het BMF-programma zijn erkend aikidoleraar, tenminste vijftig jaar oud en hebben affiniteit met de doelgroep. 

Zorg voor bewegen  (niveau goed beschreven)

Zorg voor bewegen bestaat uit beweeglessen in de buitenlucht in groepsverband die gegeven worden door een oefentherapeut Mensendieck/Cesar of fysiotherapeut. De oefentherapeut of fysiotherapeut begeleidt de deelnemers bij het (hard)lopen en verschillende oefeningen die gericht zijn op spierversterking van het gehele lichaam, coördinatie en balans. Plezier in bewegen staat centraal. 

Denken en Doen (niveau goed onderbouwd)

Denken en Doen richt zich op het vergroten van sociale contacten en daarmee het sociale netwerk van 60-plussers. Bridge is hierbij het middel om mensen met elkaar te verbinden. Denken en Doen geeft de deelnemers een netwerk, een structuur met wekelijkse bijeenkomsten en kansen om sociaal in beweging te komen. 

Vitality Club (niveau goed onderbouwd)

De Vitality Club is een beweeggroep voor 65-plussers die gebruik maakt van leeftijdsgenoten als coach (peercoaches). De beweeggroep is gevestigd in de wijk en maakt gebruik van de openbare ruimte. Door de peercoaches en openbare ruimte zijn de beweeggroepen laagdrempelig, goedkoop en beschikbaar voor iedereen. De deelnemers van de beweeggroep organiseren zelf de beweegactiviteiten en creëren een toegankelijk en sociaal netwerk in de wijk.

GoldenSports (niveau goed onderbouwd)

Stichting ColdenSports richt zich op samen buiten sporten voor 55-plussers. GoldenSports stimuleert senioren om meer te bewegen, zo blijven ze langer gezond en ontmoeten ze leeftijdsgenoten in de buurt. Belangrijke elementen zijn sport en bewegen in de buitenlucht, voor elk niveau geschikt, onder deskundige begeleiding, veel variatie in de trainingen, betaalbaarheid en vrijwilligers die een belangrijke rol spelen in de organisatie. 

Elke stap telt (niveau goed onderbouwd)

Elke stap telt is een laagdrempelig wandeltrainingsprogramma voor 55-plussers, waarbij het opbouwen van de conditie en het stimuleren van sociale contacten centraal staan. Bij de werving van deelnemers ligt de focus op ouderen die onvoldoende bewegen en/of niet tot nauwelijks participeren in de samenleving. Dankzij de verschillende instapniveaus en de persoonlijke opbouwplannen is de interventie ook geschikt voor sportieve 55-plussers. Het beweegprogramma is ontwikkeld door SportZeeland.

Fitstap (niveau goed onderbouwd)

Fit Stap is een wandelprogramma van drie maanden. Onder begeleiding van erkende wandeltrainers worden beginnende wandelaars voorbereid op het behalen van een einddoel. Bijvoorbeeld een bepaalde afstand af te leggen tijdens een evenement. De wandeltrainers zorgen voor een verantwoorde opbouw van de trainingscyclus. Tijdens de trainingen werken de deelnemers onder professionele begeleiding aan techniek en op een bewuste en blessureveilige manier aan hun conditie. Na afsluiting van het wandelprogramma wordt een passend vervolgaanbod aangeboden. 

Sociaal Vitaal (niveau eerste aanwijzingen voor effectiviteit)

Sociaal Vitaal is een programma voor zelfstandig wonende ouderen met een laag opleidingsniveau en/of inkomen, in de leeftijd van 60-85 jaar, die onvoldoende lichamelijk actief zijn, eenzaam zijn en weinig veerkracht hebben om te kunnen omgaan met veroudering. Het doel van Sociaal Vitaal is het bevorderen van het gezond ouder worden van de doelgroep. Om dit te realiseren, ligt de nadruk op (1) het bevorderen van de fysieke conditie van ouderen, (2) op het ontwikkelen van veerkracht om de gevolgen van veroudering te kunnen opvangen en (3) op het kunnen beschikken van sociale vaardigheden om sociale contacten te kunnen leggen.

Actief Plus (niveau goede aanwijzingen voor effectiviteit)

Actief Plus is een advies op maat programma om het beweeggedrag van vijftigplussers te behouden en bevorderen. Deelnemers ontvangen volgens een vast patroon, schriftelijk of online, gepersonaliseerd advies op maat. Dat maakt ze bewust van hun eigen beweging. De interventie beschikt over een schriftelijke en een digitale variant en kan informatie over lokale sport- en beweegmogelijkheden toevoegen aan het advies op maat. 

Coach2Move (niveau sterke aanwijzing voor effectiviteit)

Coach2Move is een integrale aanpak voor fysiotherapeuten voor thuiswonende, kwetsbare ouderen. Coach2Move richt zich op de belemmeringen die deelnemers ervaren om actief te zijn en op gedragsbeïnvloedende technieken om zelfmanagement en zelfredzaamheid bevorderen. 

Erkende valpreventieprogramma’s

Naast erkende beweeginterventies zijn er ook erkende interventies die specifiek inzetten op het voorkomen van vallen bij ouderen: 

Andere interventies en activiteiten

Bewegen op recept

De meeste mensen weten dat bewegen goed is voor hun gezondheid, maar toch doen velen het niet. Als mensen voor hun gezondheid bij de huisarts of praktijkondersteuner huisarts (POH) komen, dan is een deel te motiveren om in beweging te komen. Bij Bewegen op Recept verwijst de gezondheidszorg de patiënten naar beweeggroepen met matig intensieve activiteiten met geschoolde sportleiders.

Welzijn op recept

Het doel van Welzijn op recept is het verminderen van psychosociale klachten van mensen die bij de huisarts komen. Welzijnsorganisaties en eerstelijnszorgvoorzieningen ontwikkelen lokale welzijnsarrangementen, waarnaar mensen doorverwezen worden. Deze bestaan uit interventies die het welbevinden verhogen, zoals creatieve of sportieve activiteiten en vrijwilligerswerk. 

SCALA

SCALA is een sportstimuleringsstrategie voor senioren (55-85 jaar) met een chronische aandoening of lichamelijke beperking, die niet of onvoldoende lichamelijk actief zijn. De uitvoering van het SCALA-programma hanteert een standaardprotocol dat bestaat uit vier onderdelen: persoonlijke huis-aan-huis benadering van ouderen, een fitheidstest, een veelzijdig beweegprogramma en zelfmanagementvaardigheden (ZEMBLA) om gedragsbehoud te bevorderen.

SMALL

SMALL is een programma om lichamelijke activiteit te bevorderen bij senioren (55-85 jaar) die niet of onvoldoende lichamelijk actief zijn. SMALL wordt lokaal georganiseerd zodat ouderen in hun eigen wijk of buurt kunnen bewegen. SMALL is een alternatief voor het GALM-project in kleine gemeenten en gemeenten met veel kleine kernen.

Tai Chi

Tai Chi is een Chinese bewegingskunst waarvan de effectiviteit en zinvolheid bij ouderen is onderzocht. In een grote studie met meer dan 700 ouderen, uitgevoerd in Australië, bleek Tai Chi daadwerkelijk het vallen te verminderen. Een belangrijk winstpunt, omdat vallen bij ouderen vaak gepaard gaat met (ernstige) beschadigingen zoals heupfracturen. Een vergelijkbare studie met meer dan 200 ouderen in Amerika, liet eenzelfde positief effect zien op het valrisico. 

Sportdorp: vitale kernen en buurten

Het project Sportdorp uit de provincie Groningen is landelijk ontwikkeld tot de interventie Vitale kernen en buurten. Met de interventie Vitale kernen en buurten willen de 12 provinciale sportorganisaties, verenigd in Sportkracht12, de leefbaarheid in dorpen, kleine kernen, wijken en buurten vergroten. In een vitale kern of buurt spelen de bewoners en sportaanbieders een hoofdrol. Op basis van hun behoeften en ideeën wordt een vernieuwend sport- en beweegaanbod dichtbij de mensen gecreëerd. Het nieuwe sportaanbod wordt laagdrempelig aangeboden in de vorm van activiteiten, modules en flexibele lidmaatschappen. 

Fit4Life

De Fit4Life beweegtuin van IJslander is een laagdrempelige manier om ouderen in beweging te krijgen. De beweegtuin bestaat uit toestellen, aangepast op de doelgroep, en voorzien van duidelijke instructiebordjes. Met de oefeningen op de toestellen werken deelnemers aan balans, coördinatie, kracht, uithoudingsvermogen en lenigheid. Onder leiding van een professional, maar ook individueel, gaan ouderen aan de slag. Naast positieve lichamelijke effecten, draagt de beweegtuin ook bij aan interactie tussen deelnemers. Dit heeft een positieve invloed op de sociale contacten. 

Actief en fit, ouderen in beweging op een Olga Commandeur-plein

Yalp en Olga Commandeur zorgen samen dat ouderen in beweging komen. In heel Nederland biedt Olga Commandeur, vitaliteitscoach en bekend als ex-topsportster en van het tv-programma Nederland in Beweging, een beweegprogramma aan op de Yalp-toestellen. Ook traint ze lokale trainers om senioren te stimuleren om meer te bewegen. 

Fietsen

Fietsen kan op vele manieren (toerfietsen, wielrennen, mountainbiken, fietsen op een tandem) en het kan individueel of in groepen. De Fietsersbond behartigt de belangen van 13,5 miljoen fietsers. Op hun website vinden ouderen informatie over de technische kant van de fiets, de mogelijkheden van fietsen en feiten en cijfers. Andere bronnen van inspiratie:

Wandelen

Wandelen is een toegankelijke en gevarieerde manier om te bewegen, zoals met WandelfitSportief WandelenNordic Walking, of de avondvierdaagse. De Koninklijke Wandelbond Nederland (KNWB) leidt wandeltrainers op om groepen te begeleiden. Op wandel.nl vinden ouderen veel informatie over georganiseerde wandeltochten, -reizen en nieuws over wandelen. Ook staat hier het Landelijke Wandelprogramma: een overzicht van de wandeltochten georganiseerd door de bij de KNWB aangesloten wandelverenigingen. Er is veel informatie te vinden over wandelpaden, -routes, stadswandelingen, pelgrimstochten of themapaden. Een overzicht ter inspiratie:

Meer informatie over sport- en beweeginterventies?

Op zoek naar een aanpak die jou helpt je doelen te realiseren? In de sport- en beweeginterventie database van Kenniscentrum Sport & Bewegen vind je aanpakken die collega’s in het land al succesvol hebben ingezet.


Artikelen uitgelicht


Beweegstimulering
Ouderen
public, professional
overzichtsartikel
in beweging brengen