Lokale situatie in Renkum, Eindhoven en Leeuwarden
Gaia van Deursen is buurtsportcoach van het Sport- en Beweegteam in de gemeente Renkum. In de afgelopen jaren heeft de samenwerking met het sociaal domein een groei doorgemaakt. Waar voorheen Gaia zelf het initiatief moest nemen om samen te werken met partners binnen het sociaal domein, merkt ze nu dat deze partners ook actief naar haar toe komen. Hierdoor ontvangt ze bijvoorbeeld doorverwijzingen van inwoners via de afdeling sociaal domein van de gemeente en werkt ze nauw samen met de welzijnsorganisatie Renkum voor Elkaar.
Mark Kierkels is buurtsportcoach en in dienst van stichting Lumens. Dynamo Jeugdwerk is een van de diensten die Lumens aanbiedt en daaronder vallen drie buurtsportcoaches. Kierkels werkt samen met buurtteams – ook wel sociaal wijkteam genoemd. De sociale wijkteams in Eindhoven bestaan uit hulpverleners en jeugdwerkers die in nauw contact staan met de Eindhovenaren. Mark zet sport en bewegen in als middel om met name jeugd kansen te bieden in het leven.
Sido de Schiffart is manager sportontwikkeling en geeft leiding aan de buurtsportcoaches en vakleerkrachten bewegingsonderwijs in de gemeente Leeuwarden. Hij heeft de afgelopen jaren een opkomst gezien van sport en bewegen in het sociale domein. Ook is een duidelijke verandering te zien bij de sportaanbieder: van louter ledenwerving naar een bredere maatschappelijke rol. Zo biedt een boksclub weerbaarheidstrainingen aan jonge meiden om hun zelfvertrouwen te vergroten.
De drie zetten sport en bewegen in om het sociaal beleid van hun gemeente te helpen uitvoeren. Voor samenwerking tussen de buurtsportcoach en een sociaal wijkteam is er niet één recept. Een blauwdruk voor succes bestaat niet, die ontwikkel je lokaal met betrokken partijen en bewoners. In dit artikel lees je over de ervaringen van de professionals in de drie gemeenten.
Renkum
Gaia van Deursen is formeel in dienst bij de Gelderse Sport Federatie. De inhoudelijke aansturing van haar werk gebeurt vanuit de gemeente. Er zijn korte lijntjes met de betrokken beleidsmedewerkers, zij zijn onderdeel van het team.
In de gemeente Renkum zijn de buurtsportcoaches wekelijks beschikbaar voor een persoonlijk fit- en beweegadviesgesprek op maat. Het verwijzen van mensen gebeurt via verschillende kanalen, waaronder het sociaal loket, Renkum voor elkaar en fysiotherapiepraktijken. Tijdens een een-op-eengesprek kijken de partijen samen naar de wensen, mogelijkheden en eventuele belemmeringen van de inwoner. Om de drempel zo laag mogelijk te houden, vindt de afspraak plaats op een locatie die voor de inwoner bekend is. Gaia: “We sluiten zoveel mogelijk aan bij wat voor de inwoner prettig en toegankelijk is, zodat iedereen zich vrij voelt om de eerste stap te zetten. Ons doel is om inwoners op een passende manier op weg te helpen naar een actiever en gezonder leven. Een hulpvraag moet geen drempel vormen om met ons in gesprek te gaan.”
Een voorbeeld hiervan is het geval van een mevrouw die de wens had om te bewegen, maar tegelijkertijd kampte met angst om haar huis te verlaten en gevoelens van eenzaamheid ervoer. Na een persoonlijk gesprek met Gaia besloot zij uiteindelijk deel te nemen aan een wandelgroep georganiseerd door de buurtsportcoaches. Gaia vult aan: “We hebben die mevrouw echt verder kunnen helpen, wat bewijst dat warme contacten met de partners heel belangrijk zijn.”
De buurtsportcoaches van Renkum werken sinds 2026 met een datadashboard. Met toestemming van de inwoner registreren zij de gevoerde gesprekken, zodat er een vervolgcontact kan worden gepland en de voortgang wordt bijgehouden. Gaia legt uit: “Hierdoor houden we beter zicht op de ontwikkeling van de inwoner, kunnen we na enkele maanden nagaan welke stappen zijn gezet en waar nodig aanvullende ondersteuning bieden. Wanneer de hulpvraag verandert of er extra begeleiding gewenst is, kunnen we hier tijdig op inspelen. Op deze manier bieden we niet alleen een passend startadvies, maar blijven we betrokken om de kans op een duurzaam en succesvol resultaat te vergroten.”
Eindhoven
Voorheen waren de buurtsportcoaches in dienst van de gemeente Eindhoven. Hun focus lag toen op het vergroten van de sportdeelname onder jeugd met sport als doel. De buurtsportcoaches werden per wijk, sport of school ingezet. Een afgebakend gebied met gerichte (kleinere) activiteiten en bereik. Hierdoor bleef succes vaak lokaal en was er geen stedelijke samenhang op sport.
In de huidige constructie, waarbij de buurtsportcoaches via Dynamo jeugdwerk werken, is de gemeente Eindhoven nog steeds hoofdopdrachtgever. Maar nu is er ook ruimte voor opdrachten vanuit andere partijen waarbij sport meer als middel wordt benut. Vanuit het jeugdwerk wordt niet alleen vanuit de sportbril gekeken, maar juist veel breder naar de doelgroep en hun behoeften.
De buurtsportcoaches werken in Eindhoven vanuit ILW( Inspireren, Leren, Werken). De voornaamste focus ligt op het Inspireren en Leren. Middels aansprekende activiteiten en evenementen raakt de jeugd geïnspireerd en kunnen ze door leerwerktrajecten hun persoonlijke ontwikkeling een boost geven. Daarna is er eventueel ruimte om met Werken aan de slag te gaan. Kierkels geeft aan dat de kracht van hun programmering zit in het breed aanbieden van activiteiten door de hele stad en het vroeg signaleren – vanaf 10 jaar – en binden van de jeugd. Eindhoven bestaat uit zes stadsdelen en elke buurtsportcoach is verantwoordelijk voor twee stadsdelen.
Leeuwarden
Sido de Schiffart stelt dat het belangrijk is dat de buurtsportcoaches en de sociale wijkteams nauw met elkaar samenwerken. De sociale wijkteams hebben kennis van de bewoners en hun behoeften, terwijl buurtsportcoaches vaardig zijn in het ontwikkelen, (laten) organiseren en (laten) uitvoeren van sport- en bewegingsprogramma’s. Het streven is om de kennis van beide disciplines te bundelen, wat op dit moment al plaatsvindt. Er zijn korte lijntjes met onder andere sociaal werk, jongerenwerk en ouderenwerk, en er wordt gezamenlijk gewerkt aan diverse projecten. Zo is sport en bewegen een integraal onderdeel geworden van de agenda van de sociale wijkteams van welzijnsorganisatie Amaryllis Leeuwarden. Ook zijn zij betrokken bij het lokale sportakoord. Sido: “De samenwerking verloopt eigenlijk heel natuurlijk en we weten ook goed met elkaar te overleggen als er eens iets niet loopt zoals gepland.”
Dit heeft geleid tot een aantal initiatieven, waaronder het project Begin Fit, dat in meerdere wijken wordt georganiseerd. Dit programma richt zich op inwoners die na behandeling van de huisarts of fysiotherapeut moeite hebben met het vinden van aansluiting bij het reguliere beweegaanbod. Sido: “Op dit moment worden mensen via zorgverleners naar ons doorverwezen, maar uiteindelijk zullen de sociaal werkers deze rol overnemen, zodat we mensen kunnen ondersteunen voordat ze in een zorgtraject belanden.”
De sociaal werkers en buurtsportcoaches voeren gezamenlijk een intakegesprek om de behoeften en voorkeuren van de deelnemers te achterhalen. Vervolgens organiseren de buurtsportcoaches wekelijkse beweegmomenten, waarbij de sociaal werkers regelmatig langskomen. Tussendoor vinden er ook gesprekken plaats met de deelnemers om hun voortgang te bespreken. Deelnemers kunnen maximaal een jaar deelnemen aan de groep, waarna ze worden doorverwezen naar geschikt vervolgaanbod. Dit project is gezamenlijk ontwikkeld en wordt in samenwerking met welzijnsorganisatie Amaryllis uitgevoerd.
Sport en sociaal domein hebben elkaar nodig
De Schiffart noemt nog een voorbeeld van sport en bewegen in de sociale sector. In samenwerking tussen wijkverenigingen, de gemeente en sportverenigingen wordt middels het programma Sociaal Vitaal een aanbod gecreëerd specifiek gericht op senioren. Dit programma omvat een fittest aan het begin, vervolgens 30 weken lang gezamenlijk bewegen, en eindigt met opnieuw een fittest. Naast de gemeente en lokale sportaanbieders dragen de wijkverenigingen zorg voor de accommodatie (meestal het wijkcentrum) en de werving van de deelnemers. Bovendien worden de gevormde groepen onder de vleugels van de wijkvereniging geborgd.
De samenwerking tussen sport en bewegen en het sociaal domein is een kernpunt in veel projecten in Leeuwarden. Sido vult aan: “Het netwerk tussen beide sectoren is goed opgebouwd. Soms wordt er intensiever samengewerkt met de ene partij, dan weer met de ander. Het is duidelijk dat we elkaar nodig hebben om dergelijke projecten tot een succes te maken.”
Maak gebruik van de Wijktekening
- Via de Wijktekening kom je erachter met welke organisaties en professionals je in de wijk kunt samenwerken op het gebied van sport en bewegen. Je kunt dit vervolgens zelf in kaart brengen voor jouw wijk.
- Loketgezondleven.nl geeft advies over het leggen van verbinding met sociale wijkteams en biedt tips voor goede samenwerking met wijkteams.
