Wat vinden Nederlanders het waard om de openbare ruimte beweegvriendelijk in te richten?

Voor het bepalen van wat Nederlanders bereid zijn te betalen voor ingrepen om de beweegvriendelijkheid van de openbare ruimte te vergroten, is een Discreet Keuze Experiment (DKE) uitgevoerd onder 1401 deelnemers, representatief voor Nederland. In dit onderzoek kregen deelnemers verschillende keuzes voorgelegd tussen scenario’s van ingrepen in de beweegvriendelijke openbare ruimte in een gemiddelde gemeente van 50.000 inwoners, steeds met een bijbehorende verhoging van de gemeentelijke belastingen per persoon. Zo is inzichtelijk te maken welke ingrepen deelnemers het meest waarderen en hoe zij de kosten afwegen tegen de verwachte effecten.

Lees meer over de methode: Instrument voor inzicht in maatschappelijke waarde sportaccommodatie

Nederlanders zijn bereid te betalen

Dit onderzoek laat zien hoeveel Nederlanders gemiddeld bereid zijn te betalen voor bepaalde effecten van ingrepen in de beweegvriendelijke openbare ruimte (figuur 1). Opvallend is dat er voor alle effecten van ingrepen bereidheid is om te betalen. Aangezien alleen de vergelijking tussen dezelfde meeteenheid (aantal personen, afstand tot voorzieningen) zinvol is in dit onderzoek, laat onderstaand figuur de betalingsbereidheid zien per type meeteenheid. Er is dus geen hoog-laag-rangschikking mogelijk voor alle effecten van ingrepen.

De hoofdconclusie van het onderzoek is dat Nederlanders het acceptabel vinden om meer belasting te betalen voor effecten van ingrepen die de openbare ruimte beweegvriendelijker maken. Enkele opvallende resultaten:

• Wanneer ingrepen zorgen voor een beter veiligheidsgevoel bij Nederlanders hebben mensen hier aanzienlijk meer belastinggeld voor over. 
• Voorzieningen of extra beweeguren voor kinderen hebben de voorkeur ten opzichte van voorzieningen of extra beweeguren voor volwassenen.
• Op het weghalen van twee parkeerplekken en het invoeren van eenrichtingsverkeer lijkt over het algemeen geen weerstand te zijn wanneer deze maatregelen zorgen voor een beweegvriendelijke omgeving. Bij het weghalen van meer dan twee parkeerplekken ontstaat een negatieve waardering.

Inzichten op doelgroep niveau

Naast de resultaten in figuur 1, waarin betalingsbereidheid voor alle effecten van ingrepen zichtbaar is, zijn er opvallende uitsplitsingen te maken per doelgroep:

• Nederlanders uit een grote stad beoordelen de uitkomsten anders dan inwoners die niet in een grote stad wonen. Zo kennen Nederlanders uit een grote stad meer waarde toe aan extra beweeguren van volwassenen, terwijl mensen die niet in de grote stad wonen meer waarde toekennen aan veiligheid op straat, bereikbaarheid van ontmoetingsplekken en het behoud van parkeerplekken.
• Het maakt Nederlanders niet uit als investeringen in de openbare ruimte ervoor zorgen dat er per straat gemiddeld 2 parkeerplekken weggaan, of als de meeste straten in woonwijken eenrichtingsverkeer worden. Dit geldt ook voor autobezitters. Autobezitters waarderen het weghalen van meer dan twee parkeerplekken negatief. Voor mensen zonder auto maakt dit niet uit.
• Nederlanders zijn bereid te betalen als de maximumsnelheid naar 30 kilometer per uur gaat op de meeste wegen binnen de bebouwde kom. Dit geldt vooral voor autobezitters.
• Gemiddeld gezien hebben Nederlanders extra belastinggeld over voor bereikbaarheid van speelplekken voor kinderen en extra uren bewegen voor kinderen. Nederlanders met kinderen kennen hier wel meer waarde aan toe dan mensen zonder kinderen.
• Nederlanders met een goede financiële situatie hebben over het algemeen meer belastinggeld over voor de verschillende effecten. Nederlanders met een matige of slechte financiële situatie hebben voor alle effecten extra belastinggeld over, behalve voor de bereikbaarheid van een sportaccommodatie, een ontmoetingsplek  en het weghalen van twee parkeerplekken. Zowel Nederlanders met een matige of slechte financiële situatie waarderen het weghalen van meer dan twee parkeerplekken negatief.

Interpretatie van de uitkomsten

Als je naar de bedragen in figuur 1 kijkt, zou de conclusie kunnen zijn dat je vooral wilt investeren in elementen waar een hoge betalingsbereidheid voor is. Maar niet alleen de investering in de voorziening is belangrijk, ook het effect dat je met de voorziening behaalt.

Voorbeeld 1

In een wijk met weinig jonge kinderen kan de betalingsbereidheid voor een speelvoorziening lager zijn dan voor een basketbalveld, omdat je niet veel extra kinderen binnen de 200 meter bereikt. Maak daarom per wijk een zorgvuldige afweging op basis van demografie, bereik en gebruikspotentieel om te bepalen waar de meeste maatschappelijke waarde wordt toegevoegd. Monitor en evalueer vervolgens de ingrepen in de openbare ruimte. 

Je kunt als beleidsmaker per combinatie van beleidseffecten bepalen of de totale maatschappelijke waarde positief of negatief is. Het effect van de ingrepen in de openbare ruimte zijn afhankelijk van de lokale situatie en de aanpassingen die je doet.

Voorbeeld 2

Je wilt een speelplek aanleggen in een gemeente met 50.000 inwoners. Dat leidt bijvoorbeeld tot een verwachte stijging van het aantal beweeguren voor kinderen die te weinig bewegen met 500 uur per jaar. Dit heeft dan een positieve waarde van €24.750. Stel dat deze speelplek ten koste gaat van een sportplek voor volwassenen waardoor 1.000 mensen niet meer een sport- of beweegplek binnen 400 meter kunnen bereiken. Dit heeft dan een negatieve waarde van €31.500. In totaal is de maatschappelijke waarde van deze beleidsmaatregel dan negatief.

Vertaalslag naar lokale situatie

De uitkomsten geven een eerste inzicht hoeveel belastinggeld Nederlanders over hebben voor de verschillende effecten van ingrepen in de openbare ruimte. Uitspraken over de waarde van ingrepen in de openbare ruimte op lokaal niveau zijn alleen te doen door aanvullend onderzoek. Je wilt namelijk weten welk effect jouw ingreep precies heeft om de waarde correct te berekenen. Omdat de uitkomsten van dit onderzoek op een gemiddelde gemeente is gebaseerd en de lokale context ontbreekt, kun je als gemeente behoefte hebben om de voorkeuren van jouw inwoners op concrete maatregelen zichtbaar te maken. Hiervoor is een Participatieve Waarde Evaluatie te gebruiken, die concrete ingrepen in wijken of straten van een waardering voorziet en kan helpen lokaal beleid te ondersteunen.

Aan de slag met de resultaten

De uitkomsten van dit onderzoek zijn input voor lokaal- en regionaal beleid. Ze laten zien dat Nederlanders een beweegvriendelijke openbare ruimte belangrijk vinden en bereid zijn hier extra voor te betalen. Gemeenten kunnen deze inzichten gebruiken om keuzes beter te onderbouwen, prioriteiten te stellen en het gesprek met inwoners te voeren over de inrichting van de openbare ruimte. Maar om mensen echt in beweging te brengen, is meer nodig dan alleen aanpassingen in de inrichting van de openbare ruimte.

Meer uitleg daarover is te vinden in het BVO-model op de themapagina Beweegvriendelijke omgeving.