Sluiten

Het verleiden van ouderen tot meer sport en bewegen

Praktijkvoorbeelden

Publicatiedatum 16 april 2019

Door toenemende vergrijzing tellen gemeenten steeds meer inwoners van 65 jaar en ouder. Zes van de zeven 65-plussers woont nog thuis. Het is van groot belang om deze groep fit en vitaal te houden. Maar hoe doe je dat? In dit artikel een overzicht van onderzoek, feiten en tips voor het in beweging krijgen en houden van deze doelgroep.

Beweegstimulering vanuit wetenschappelijke onderbouwing

Wist je dat je het woord ‘sport’ beter kunt vermijden bij beweegaanbod voor ouderen? En wist je dat het effectief inzetten van een interventie begint bij een wijkanalyse? In het whitepaper Succesvolle interventies voor 55-plussers lees je hoe vaak ouderen bewegen, welke activiteiten ze kiezen en wat voor hen motivaties en belemmeringen zijn om te bewegen.

In het Wat werkt dossier ouderen en bewegen (RIVM-Centrum Gezond Leven) zijn de werkzame elementen in kaart gebracht met een literatuuranalyse en analyse van werkbladen van erkende beweeginterventies voor ouderen. Bij deze elementen zijn voorbeelden gegeven hoe ze in de praktijk toe te passen zijn, op basis van voorbeelden uit interventies en beoordeling van experts. Ook krijg je hier handvatten voor implementatie, het bereiken van de doelgroep, de borging van interventie en borging beweeggedrag.

Een kleine greep uit de werkzame elementen:

  • De betrokken professional is adequaat opgeleid en gekwalificeerd, heeft ervaring in het kunnen motiveren van ouderen, is enthousiast en zorgvuldig.
  • Stimuleren van plezier beleven aan bewegen, waardoor mensen eerder deel willen nemen aan een interventie en deelname langer volhouden.
  • Faciliteren van sociaal contact onder deelnemers en sociale steun.
  • Binnen de interventie worden activiteiten getraind die relevant zijn voor het dagelijks leven van de deelnemer(s).

Marion Herens (WUR) schreef het proefschrift over “Hoe kun je bewegen bevorderen voor kwetsbare groepen”. Tijdens haar onderzoek heeft zij mensen uit 19 beweeggroepen in diverse steden gedurende anderhalf jaar gevolgd. Het betrof merendeels vrouwen en veel oudere migranten. Het verzamelen van die data en de conclusies die daaruit getrokken konden worden, hebben uiteindelijk geleid tot zes artikelen die deel uitmaken van het proefschrift. In het artikel Tips om bewegen te bevorderen voor ouderen staat een samenvatting.

Nivel heeft ten behoeve van het programma ‘Meer Veerkracht, Langer Thuis’ van FNO een factsheet samengesteld Hoe ouderen bereiken voor sociale en beweegactiviteiten (2018). In deze factsheet worden manieren samengevat die in de (wetenschappelijke) literatuur beschreven staan als succesvol om ouderen te bereiken om mee te doen aan sociale en beweegactiviteiten. De manieren zijn samengevat in drie onderdelen die bij het bereiken van ouderen van belang zijn: de kanalen om hen te bereiken, de middelen en de inhoud van de informatie.

In het artikel Tips om meer ouderen te bereiken vanuit de preventieve ouderenzorg lees je over hoe je onder andere ouderen met een lage sociaal economische status, met een klein sociaal netwerk en oudere migranten met een niet-westerse achtergrond beter kunt bereiken en stimuleren tot deelname aan beweegactiviteiten. En wat elementen zijn die eraan bijdragen dat deze ouderen wel meedoen.

Kort een tipje van de sluier:

  • inhoud van activiteiten: aansluiten bij behoeften, multidimensionale aanpak, ervaringsgerichte insteek, sociaal samenzijn.
  • benadering van de ouderen: passende wijze, sensitieve communicatie en inzet van sleutelpersonen.
  • toegankelijkheid van activiteiten, signalering en doorverwijzing, voldoende tijd en middelen, toegankelijke locatie, rekening houden met culturele gebruiken en gewoonten.
  • competenties van professionals en vrijwilligers: goede samenwerking tussen hen beide, begeleiden van vrijwilligers en expliciete aandacht in het onderwijs.

Gedragsverandering, een beetje theorie

Starten met sporten en bewegen kan best ingewikkeld zijn. Zeker als je het niet gewend bent. Er is al veel onderzoek gedaan welke stappen we doorlopen om tot nieuw gedrag te komen en wat daarvoor nodig is. Dit heeft geleid tot verschillende modellen.

ouderen fietsen wandelen

Invloeden vanuit levensgebeurtenissen

Ook levensgebeurtenissen tijdens de ouderdom kunnen tot grote veranderingen leiden in het beweeggedrag. Dit blijkt uit het onderzoek Wat beweegt u? van de academische Werkplaats publieke gezondheid Noordelijk Zuid-Holland. Beweging kan hierbij niet alleen afnemen, maar ook toenemen of consistent over de tijd veel of weinig blijven.

Motieven en belemmeringen

Uit het onderzoek naar deelname van sport en bewegen door ouderen (Mulier, 2019) blijkt dat lichamelijke belemmeringen de belangrijkste barrière voor 65-plussers zijn om actief te blijven.

Wat zijn de belangrijkste redenen voor ouderen om wél te bewegen? Voorop staat voor ouderen het sociale aspect. Bewegen moet laagdrempelig en gezellig zijn, en in de eigen omgeving kunnen plaatsvinden. Voor andere ouderen is het verminderen van hun gezondheidsklachten een motief om te bewegen. Over het algemeen kan het voor ouderen belangrijk zijn dat zij bij hun beweegactiviteiten advies en ondersteuning krijgen vanuit de gezondheidszorg. Ook de aanwezigheid van trainers om veilig en verantwoord te kunnen bewegen is van groot belang. In het artikel Ouderen: wat drijft en belemmert hen bij sport en bewegen lees je hier meer over en over toepassingen in de praktijk.

Lees meer over motieven en belemmeringen voor mensen met dementie.

Lees ook hoe het inrichten van de openbare ruimte ouderen kan belemmeren én motiveren om meer te bewegen.

Ondersteunen en begeleiden van gedragsverandering

In het artikel Maak werk van bewegen: van willen naar doen, van o.a. gedragsdeskundige Hanneke de Bruin, lees je handvatten om mensen te ondersteunen bij hun wensen om te zetten naar actie. Van ‘willen’ naar ‘doen’ dus!

Het werven/bereiken van deelnemers

De praktijk wijst uit dat het lastig is om in contact te komen met kwetsbare ouderen en hen op het juiste niveau in beweging te brengen. Wat werkt is gebruikmaken van hun eigen contacten, dichtbij huis. Zodra het contact is gelegd, zijn er veel tips om ze te binden én te behouden voor sport en bewegen. In het artikel Van kwetsbare naar vitale ouderen door sport en bewegen worden kennis- en praktijkvoorbeelden getoond, die laten zien wat de mogelijkheden zijn. Stap voor stap aan de slag!

Vraag de ouderen wat ze zelf willen. Zo kun je dat aanpakken.

kwetsbaarheid

In het themadossier Gezond en Vitaal Ouder worden (RIVM) staat een praktisch stappenplan Preventieve zorg voor ouderen hoe met/vanuit zorg aan de slag te gaan met een integrale wijkaanpak. Zorg dat je als beweegprofessional sport en bewegen een stevige plek geeft als middel binnen de preventieve zorg. Met de Wegwijzer voor professionals kun je zorgprofessionals ondersteunen om vanuit hun werk ouderen te stimuleren om te gaan bewegen en hoe meer samen te werken in de wijk.

Belangrijke sleutelfiguren in de wijk voor het werven / bereiken / stimuleren / signaleren:

  • sociale wijkteams
  • buurtsportcoach
  • wijkregisseur
  • thuiszorg(medewerker)
  • buurtagent
  • huisartsenpraktijken
  • fysiotherapeuten
  • ouderenwerker

Deze professionals kunnen een waardevolle bijdrage leveren in het stimuleren van bewegen voor ouderen. Wanneer iemand meer risico op vallen heeft, wanneer men signaleert dat iemand weinig sociale binding heeft en hierdoor steeds kwetsbaarder wordt. Het wordt steeds belangrijker om met deze professionals samen te werken. Lees meer over deze samenwerking in het artikel Hoe verbind je sport, bewegen en zorg op lokaal niveau.

In het artikel Samen aan de slag lees je hoe je vanuit integraal beleid, netwerk bouwen in de wijk meer bewegen voor ouderen kunt stimuleren. In dat artikel lees je nog meer over hoe samenwerken en instrumenten die ondersteuning bieden bij het samenwerken.

Ouderen in achterstandswijken bewegen minder. Een veel gehoord probleem is dat het lastig is om deze groep goed te bereiken en deel te laten nemen aan beweegprogramma’s. Met een aangepast wijkgericht programma blijkt het mogelijk veel van deze mensen wél mee te laten doen aan beweegactiviteiten.

Voorbeelden uit de praktijk:

Lees ook:

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.