Alles over sport logo

Van kwetsbare naar vitale ouderen door sport en bewegen

Wil je kwetsbare ouderen verleiden, binden en behouden? De praktijk wijst uit dat het lastig is om in contact te komen met kwetsbare ouderen en hen op het juiste niveau in beweging te brengen. Wat werkt, is gebruikmaken van hun eigen contacten, dichtbij huis. Zodra het contact is gelegd, zijn er veel tips om ze te binden én behouden voor sport en bewegen. In dit artikel lees je kennis- en praktijkvoorbeelden die laten zien wat de mogelijkheden zijn. Stap voor stap aan de slag!

Bewegende ouderen, de theorie in beeld

Diagram Sport en bewegen in de buurt van kwetsbare naar vitale ouderen
(Foto: Kenniscentrum Sport)

Wat is kwetsbaarheid?

Kwetsbaarheid bij ouderen is volgens de definitie van het Sociaal Cultureel Planbureau (2011) een proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren van ouderen, dat de kans vergroot op negatieve gezondheidsuitkomsten. Dit leidt vervolgens tot beperkingen, overmatig zorgverbruik en (vroegtijdige) sterfte. Lees ook het rapport ‘Kwetsbaar en eenzaam?’ van SCP.

Welke 4 doelen kun je bereiken met kwetsbare ouderen?

Voordat je met sport en bewegen voor kwetsbare ouderen aan de slag gaat, is het goed om te bedenken welk doel je precies wilt bereiken.

  1. Kwetsbaarheid effectief beperken
    Kwetsbaarheid is voor een deel te beperken door verbetering van de leefstijl (zoals roken of voeding). Uit het RIVM-rapport over kwetsbaarheid blijkt echter dat bewegen een positief effect heeft op alle domeinen van kwetsbaarheid; niet alleen fysiek, maar ook cognitief, psychisch en sociaal. Het RIVM adviseert dan ook om vooral aan de slag te gaan met beweeginterventies om kwetsbaarheid te verminderen.
  2. Mensen motiveren om deel te nemen
    Iedere oudere heeft eigen redenen om wel of niet te willen of kunnen sporten en bewegen. De ervaringen die mensen in hun verleden hebben opgedaan met bewegen en de manier waarop ze zijn opgegroeid – samen het ‘beweegkapitaal’ genoemd – blijken goede voorspellers te zijn voor hoe mensen met bewegen omgaan op latere leeftijd, en bijvoorbeeld ook na belangrijke levensgebeurtenissen. Als een intrinsieke motivatie ontbreekt, moet je dus op zoek gaan naar wat de oudere wél kan aanzetten tot bewegen. Dat doe je bijvoorbeeld door in gesprek te gaan over het beweegkapitaal.
  3. Veel beweegmogelijkheden aanbieden
    Gelukkig zijn er veel laagdrempelige mogelijkheden voor bewegen, zowel individueel als in groepsverband. Vaak mogelijkheden waar de oudere zelf nog niet aan heeft gedacht. Voordelen van de groep zijn de begeleiding en de gezelligheid samen. Samen bewegen wordt ervaren als leuker en makkelijker vol te houden. Voorbeelden zijn wandelen, fietsen, zwemmen en gymnastiek. Voor de liefhebbers van een spelelement kun je denken aan tafeltennis, volleybal, of het laagdrempelige wandelvoetbal. Bijna al deze beweegmogelijkheden zijn te beoefenen bij een sportvereniging in de buurt van de oudere. Regelmatig bieden clubs speciaal aanbod voor ouderen, bijvoorbeeld valbreken bij de judoclub.
  4. Toewerken naar blijvende gedragsverandering
    Het liefst zie je dat mensen hun beweeggedrag blijvend veranderen. In de factsheet “Tien tips voor buurtsportcoaches en beweegbegeleiders” lees je hoe dat te bereiken. Leer ook van effectieve of goed onderbouwde beweeginterventies.

Lees meer over de rol van sport in beleid om eenzaamheid bij ouderen tegen te gaan.

Lees ook hoe beleidsmakers en uitvoerders in de praktijk eenzaamheid tegengaan.

TIP: KWIEK beweegroute

Maak gebruik van straatmeubilair in je buurt. Volg de stoeptegels op de route en train je balans, kracht en uithoudingsvermogen. In je eigen omgeving, leuk om te doen en goed voor je lijf. Kijk voor meer inspiratie op kwiekbeweegroute.nl

Je doelen bereiken in 7 stappen

Hieronder lees je een korte beschrijving hoe je je doelen in 7 stappen kunt bereiken. In de factsheet ‘Van kwetsbare naar vitale ouderen door sport en bewegen’ lees je de totale beschrijving per stap.

  1. Contacten dichtbij huis benutten
    Voor kwetsbare mensen zijn contacten dichtbij huis belangrijk. Goed contact met buurtgenoten, vrijwilligers of zorgverleners blijkt van groot belang te zijn bij het ervaren van een sociaal netwerk en sociale participatie.
  2. Thuis beginnen
    Veel mensen hebben behoefte om vooral ook thuis meer te bewegen. Sluit daarbij aan met je oefen-aanbod.
  3. Met iemand mee of samen beginnen
    Ook de sportclubs kunnen een rol spelen. Als buurtsportcoach kun je leden van sportclubs stimuleren om een oudere uit hun eigen netwerk persoonlijk uit te nodigen en te introduceren binnen hun club.
  4. Persoonlijk aanspreken en begeleiden
    Kwetsbare ouderen voelen zich sneller thuis in een nieuwe omgeving als het sportaanbod passend is en als er goede instructie wordt gegeven om snel naar eigen niveau mee te kunnen doen.
  5. Aandacht hebben voor pijn, angst en gebrek aan energie
    Pijn en angst bij en voor bewegen weerhoudt meer dan de helft van de ouderen met aandoeningen om meer te bewegen. Probeer samen te werken met opgeleide trainers die rekening houden met (on)mogelijkheden.
  6. Zorgen voor plezier en ontspanning
    Voor bijna zeven op de tien ouderen met een chronische aandoening is plezier, gezelligheid en ontspanning een belangrijke stimulans bij het meer bewegen.
  7. Speciaal aanbod ontwikkelen
    Zorg dat er specifiek aanbod is voor ouderen met chronische aandoeningen. Bijvoorbeeld aangepast sportaanbod, met zachtere materialen, een kleiner veld of differentiatie binnen de training. Hier vind je meer informatie over het beweegaanbod voor (kwetsbare) ouderen.

De praktijk in!

Het onderstaande praktijkvoorbeeld laat zien hoe beweegstimulering voor ouderen mogelijk is. In de factsheet ‘Van kwetsbare naar vitale ouderen door sport en bewegen’ vind je nog twee andere praktijkvoorbeelden.

Geldermalsen Gezond Sport & Bewegen

Sportimpuls-project ‘Geldermalsen Gezond Sport & bewegen, de speelgoedafdeling van ons leven’ zet vooral in op samenwerken en netwerken. Er wordt met name contact gezocht met organisaties die kennis hebben van de doelgroep ouderen. Ook het betrekken van deelnemers van bestaande groepen voor de werving zorgt voor een goede aanloop. “Laat hen actief vragen in hun familie-, vrienden- en kennissenkring om activiteiten te promoten. Dat loopt bij ons als een tierelier, natuurlijk ook omdat de aangeboden activiteiten heel erg naar de zin zijn van de deelnemers”, aldus projectleider Martin van Lonkhuijzen.

Ouderen in de sportvereniging

  • Tafeltennis is een laagdrempelige sporttak waarbij je naarmate je ouder wordt alleen maar beter wordt. Bij vereniging Tafeltennis Nijmegen kun je overdag tafeltennis spelen met leeftijdsgenoten.
  • Wandelen is een eenvoudige en laagdrempelige manier om gezond te blijven. Wil je gezellig, verantwoord en gezond op pad? Wandelfit in Sonsbeekpark Arnhem heeft goede, enthousiaste begeleiding.

Succesvolle interventies

Er zijn verschillende aanpakken (interventies) binnen de sport- en beweegsector beschikbaar die zich specifiek richten op kwetsbare ouderen. Op de website Sport- en Beweeginterventies staan succesvolle en erkende interventies die je in kunt zetten voor ouderen. Hieronder 4 voorbeelden:

  1. In Balans
  2. Sociaal vitaal
  3. Actief Plus
  4. Elke stap telt

In de factsheet vind je ook zeven handreikingen en instrumenten met o.a. feiten en cijfers voor onderbouwing, ter inspiratie, ondersteuning en kennis uit wetenschap over dit thema. Deze factsheet is samengesteld door Kenniscentrum Sport in samenwerking met NOC*NSF.

Artikelen uitgelicht


Gezonde leefstijl
Ouderen
professional
tips
gezondheidsbevordering, in beweging brengen