Alles over sport logo

Landelijke beleidsprogramma’s om ouderen in beweging te krijgen

Ouderen in beweging krijgen. Het gebeurt bij de mensen thuis, in hun buurt, in hun gemeente. Lokaal, in de praktijk. Toch is gemeentelijk sport- en beweegbeleid niet los te zien van landelijke beleidsprogramma’s en een integrale visie. Wil je lokale aanpakken starten, financieren, uitvoeren of borgen, dan is het goed je te verdiepen in de vele overkoepelende programma’s, beleidsnota’s en initiatieven die bewegen voor ouderen stimuleren. Ze worden vaak uitgevoerd door landelijke netwerken: slimme structuren waar je binnen de gemeente van kunt profiteren. In dit artikel geven we een overzicht. De meest recent gelanceerde beleidsprogramma’s noemen we als eerste, maar deze zijn vaak nog in ontwikkeling. De al langer lopende programma’s bieden goede voorbeelden en inspiratie.

Themapagina ouderen

Meer informatie over beleid voor ouderen, of meer lezen over bijvoorbeeld valpreventie, eenzaamheid en dementie bij ouderen? Bekijk dan eens onze themapagina ouderen.

Bezoek de themapagina ouderen

Pact voor de Ouderenzorg

Met het Pact voor de Ouderenzorg (2018) komen 35 partijen samen in actie om eenzaamheid bij ouderen te signaleren en doorbreken, goede zorg en ondersteuning thuis te organiseren en de kwaliteit van de verpleeghuiszorg te verbeteren. Het pact kent drie programma’s met afspraken over de specifieke invulling van acties en werkzaamheden. Twee daarvan, die kansen bieden voor sport- en beweegactiviteiten voor ouderen:

Programma Langer Thuis

Langer Thuis is gericht op de grote en groeiende groep ouderen die zelfstandig thuis wonen. Doel van dit programma is dat ouderen in hun eigen vertrouwde omgeving zelfstandig oud kunnen worden met een goede kwaliteit van leven.

Eén tegen eenzaamheid

Met het actieprogramma Eén Tegen Eenzaamheid willen de deelnemende partijen van het Pact voor de Ouderenzorg de toenemende eenzaamheid onder ouderen een halt toeroepen. Beweegactiviteiten kunnen hier een belangrijke en verbindende rol spelen.

Lees meer over de rol van sport en bewegen tegen eenzaamheid.

2 ouderen zijn samen met een begeleider aan het poolen
(Foto: Kenniscentrum Sport)

Stappenplan

Aan de slag met nieuw sport- en beweegbeleid of met een integrale visie? Dan kun je de Beleidswijzer Sport en Bewegen of de Handreiking Gezonde Gemeente raadplegen.

In dit artikel staan beide bovengenoemde naslagwerken centraal en vind je een toelichting op de verschillende stappen in het proces om tot een gezond sport- en beweegbeleid te komen.

Nationaal Sportakkoord

In juni 2018 heeft het ministerie van VWS samen met gemeenten, bedrijfsleven, sportaanbieders en maatschappelijke organisaties het Nationaal Sportakkoord gesloten. Onder het motto ‘Sport verenigt Nederland’ moet dit akkoord de organisatie en financiën van de sport toekomstbestendig maken. Het akkoord is een belangrijke bron voor landelijk sportbeleid in de komende jaren en omvat zes thema’s.

Eén van die thema’s is interessant voor het opzetten van beweeginitiatieven voor ouderen: inclusief sporten en bewegen. Het motto van dit thema: iedere Nederlander zou een leven lang plezier in sporten en bewegen moeten hebben, ongehinderd leeftijd, lichamelijke of mentale gezondheid, etnische achtergrond of sociale positie.

In het Sportakkoord zijn ook de bestuurlijke afspraken met betrekking tot combinatiefuncties, waaronder de buurtsportcoach, geactualiseerd. Lees hier meer over de aanpassingen in de Brede Regeling Combinatiefuncties per 2019.

Meer achtergronden bij het Nationaal Sportakkoord en een beschrijving van alle zes thema’s vind je in dit artikel.

Nationaal Preventieakkoord

Naast het nog lopende (en hieronder beschreven) Nationaal Programma Preventie is in november 2018 ook het Nationaal Preventieakkoord gesloten. Hierin staan afspraken tussen meer dan 70 verschillende organisaties in Nederland om roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken.

Het Preventieakkoord is in ontwikkeling. Het thema overgewicht biedt straks kansen om sport en bewegen voor ouderen in te zetten.

Volwassenen die een evenwichtsoefening doen met 1 voet op een bosu bal
(Foto: Kenniscentrum Sport)

Nationaal Programma Preventie

Het Nationaal Programma Preventie van VWS is gestart in 2014 en loopt nog tot en met 2021. De focus van dit programma ligt op minder alcohol, roken, depressie, diabetes, overgewicht en meer bewegen. Aanpakken die ontwikkeld zijn binnen het Nationaal Programma Preventie zijn bijvoorbeeld de Gezonde School en Jongeren op Gezond Gewicht. Ook het platform Alles is Gezondheid komt voort uit dit preventieplan.

Een ander zeer bekend programma vanuit het Nationaal Programma Preventie is Sport en Bewegen in de Buurt en de daaruit vloeiende Sportimpuls. Sport en Bewegen in de Buurt heeft diverse ondersteuningsmogelijkheden voor beweeginitiatieven opgeleverd, waaronder die gericht op ouderen. Enkele voorbeelden vind je binnen het thema ouderparticipatie.

De Sportimpuls heeft zes jaar lang lokale aanbieders van sport- en beweegactiviteiten ondersteund. Tussen 2012 en 2018 kon er jaarlijks subsidie aangevraagd worden. In totaal zijn er meer dan 1000 projecten gefinancierd. Veel van deze projecten zijn gericht op de jeugd, maar er zijn ook mooie voorbeelden van activiteiten voor ouderen. De 52 goedgekeurde projecten uit de laatste ronde zijn op 1 september 2018 van start gegaan en zullen met belangstelling worden gevolgd en afgerond. Met de start van deze projecten is er een einde gekomen aan de Sportimpulsregeling. Bekijk een overzicht van alle gesubsidieerde Sportimpuls-projecten.

Beleidsnota Gezondheid

In de beleidsnota Gezondheid van het ministerie van VWS (2016-2019) staat preventie in de zorg centraal. Ook verbindt deze nota het gezondheidsbeleid met het sociale domein: participatie, zelfregie en zelfredzaamheid zijn sleutelbegrippen. Vanuit deze nota is onder andere het Nationaal Programma Preventie gelanceerd.

Belangrijke aspecten uit de beleidsnota Gezondheid als het om ouderen en bewegen gaat:

  • Bij deze groeiende groep valt veel gezondheidswinst te behalen. Er wordt ingezet op activiteiten om ouderen te ondersteunen bij een gezonde leefstijl en meer bewegen.
  • Het kabinetsbeleid is erop gericht om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen en hen dichtbij huis de zorg en ondersteuning te bieden die aansluit bij hun individuele behoeften, wensen en mogelijkheden.
  • De gemeente heeft als taak om deze groeiende groep ouderen te ondersteunen om bijvoorbeeld langer zelfstandig thuis te kunnen wonen en om ook bij deze groep in te zetten op gezondheidswinst.
  • Gemeenten hebben een rol in het verbinden van lopende initiatieven gericht op ouderen, waar nu nog sprake kan zijn van versnippering. Een lokale aanpak gericht op preventieve ouderengezondheid draagt bij aan het doel om ouderen vitaal te houden en langer thuis te kunnen laten wonen.

Lees meer over de landelijke beleidsnota Gezondheid (kamerbrief, pdf).

Voorbeelden van provinciale en lokale sportakkoorden

Ook op provinciaal niveau zie je dat kennis en krachten worden gebundeld en er wordt samengewerkt om een goed sportklimaat te ontwikkelen. Kijk bijvoorbeeld eens naar het sportakkoord van de Provincie Gelderland.

Het Nationaal Sportakkoord moet nog worden uitgewerkt in lokale sportakkoorden. Op dit moment zijn er dus nog geen actuele lokale sportakkoorden als voorbeeld te delen.

Wil je alvast aan de slag? Lees ter inspiratie de onderstaande 2 voorbeelden:

  • Lees de sportnota van de gemeente Teylingen (2018-2021). Vanuit het motto ‘sport als leefstijl’ is er aandacht voor ouderen. Dit uit zich bijvoorbeeld in vitaliteitsprogramma’s voor verschillende doelgroepen, depressieve mensen, inactieven, ouderen en dementerenden.
  • Een tweede voorbeeld: de sportnota van Rotterdam (2017-2020). In het programma ‘Voor Mekaar’ wordt sport als middel gebruikt om eenzaamheid bij ouderen terug te dringen.

Artikelen uitgelicht


Beweegstimulering
Ouderen
professional
feiten en cijfers
beleidsontwikkelingen