In Nijmegen-West liggen de drie pleinen van De Lanteerne, een school met ruim zeshonderd leerlingen: een klim- en klauterplein, een waterplein en de natuurtuin/Rozenplein. Vanwege de kwetsbaarheid is de natuurtuin niet openbaar toegankelijk. Op het Rozenplein staat een overkapping met houten picknicktafels en er is een stuk met meer traditionele speeltoestellen. Op een naastgelegen gemeenteterrein ligt een voetbal- en basketbalveldje. De school deelt de pleinen met diverse kinderopvangorganisaties en de buurt.
José: “Ons oude stenen schoolplein was een grote, lege ruimte met weinig uitdaging. Vanuit onze onderwijsvisie wilden we er een wereldplein van maken: een plek waar we buiten les kunnen geven vanuit thema’s als water, bouwen, voedsel en gezondheid, energie en techniek.”
Serie over open schoolpleinen
De ruimte voor sport, spelen, bewegen en ontmoeten staat onder druk. Schoolpleinen kunnen een belangrijke speel- en ontmoetingsplek voor de buurt vormen, en daarmee bijdragen aan een betere benutting van de openbare ruimte, meer sociale cohesie in de buurt en meer ontwikkelingskansen voor kinderen. Maar hoe zorg je voor slim ruimtegebruik van jouw schoolplein, en tover je die om tot een buurtplein? In deze serie lees je hoe schoolpleinen – in grote en kleine gemeenten en stedelijke en minder stedelijke gebieden – zijn opengesteld voor de buurt.
- Deel 1: Dussen
- Deel 2: Nijmegen
- Deel 3: Lelystad (verschijnt later)
- Deel 4: Enschede (verschijnt later)
Hoe kwam het plein tot stand?
Het idee vanuit de onderwijsvisie ontstond in 2013 en het proces van planuitwerking tot financiering duurde bijna vijf jaar. Ze kregen een forse subsidie vanuit de provincie Gelderland. “Daarmee kwam ook de eis voor openstelling van het schoolplein”, vertelt José. “Dat idee hebben we meteen omarmd.” De pleinen zijn aangelegd samen met leerlingen, leerkrachten, ouders, studenten van Hogeschool Arnhem en Nijmegen en Bureau Niche.
De ontwerpkeuzes zijn nauw verbonden met de onderwijsvisie. Vanuit randvoorwaarden als vergroening en duurzaamheid is gekozen voor natuurlijke materialen als hout, zand en houtsnippers, en voor een waterplein met pompen en afgekoppeld regenwater in putten. José: “Als kinderen jong zijn, hebben ze veel vragen. Het is jammer als ze op school in kaders moeten gaan denken. Op onze wereldpleinen binnen en buiten blijven ze nieuwsgierig.”
Hoe werkt het in de praktijk?
Rondom de drie aparte pleinen staan hekken, maar de meeste poorten zijn altijd open. Buiten schooltijd worden de pleinen gebruikt door bso-kinderen, buurtkinderen en hun (groot)ouders. Kristel is medeverantwoordelijk voor de schoolactiviteiten op het plein. “De pleinen zijn ’s middags nooit vol, maar er spelen vaak kinderen. Vooral het voetbal- en basketbalveld is populair.”
Incidenteel is er overlast of vandalisme. José: “Bij vlagen zijn we een hotspot voor jongeren. Ik spreek ze geregeld aan. Soms denken ze te worden weggestuurd, maar het is prima dat ze er zijn. Ik gun ze een plek in de wijk. Als ze de rommel maar opruimen, want een dag later spelen er weer kinderen. Elke ochtend maakt de conciërge een ronde. Soms moet hij wat opruimen.” De school heeft korte lijnen met de buurtcoach en wijkagent. “Als het nodig is, bel ik de wijkagent”, zegt José. “Ze komen dan vaker langs. Ook buurtbewoners houden een oogje in het zeil en informeren ons.”
Hoe organiseer je onderhoud en beheer?
Een open, groen plein vereist structureel onderhoud. De conciërge krijgt daarbij hulp van een vrijwilliger. Een oudergroep helpt twee keer per jaar met snoeien (mei/juni) en winterklaar maken (najaar). Voor het grove werk komt twee keer per jaar een tuinman. Bomen worden periodiek gecontroleerd en gesnoeid door een specialist.
Financiering van de aanleg is stap één, daarna volgt het beheer en onderhoud. José: “Het is altijd spannend hoe je dat geregeld krijgt. We hebben jaarlijkse inspecties en alles voldoet aan de veiligheidsnormen. Maar als we iets moeten vervangen, is de vraag hoe we dat kunnen regelen en betalen.”
Op enkele delen (zoals het voetbalveld) verzorgt de gemeente Nijmegen jaarlijkse inspecties en klein onderhoud. De school praat nu met de gemeente over een convenant waarin de gemeente structureel de jaarlijkse inspecties en klein onderhoud op zich neemt. “We zijn aan het onderzoeken wat dit voor ons betekent”, zegt José.
Wat kan de gemeente doen?
Nijmeegse scholen die hun plein willen openstellen, kunnen een convenant sluiten met de gemeente. “In dit convenant spreken we af dat het plein tot de avond open is en in het weekend overdag”, vertelt projectleider Evelien te Rietstap van de gemeente Nijmegen. “Speeltoestellen moeten dan voldoen aan de veiligheidsnormen voor openbare ruimte. Wij zorgen voor jaarlijkse inspecties en klein onderhoud tot € 2.500 per jaar. Zo zorgen we samen voor een veilige en goed onderhouden speelplek. De kosten voor noodzakelijke vervanging van speeltoestellen zijn voor rekening van de school.”
De stad telt zo’n 45 basisscholen en veel schoolpleinen zijn eigendom van de school. Met zo’n 15 scholen heeft de gemeente inmiddels afspraken gemaakt over een open schoolplein. “Bij nieuwbouw is een open schoolplein inmiddels de standaard”, vertelt Evelien. “Bij bestaande scholen is het maatwerk; wij stimuleren en ondersteunen, maar de school beslist. Veel scholen staan er positief tegenover, is mijn ervaring.”
De Lanteerne is bijzonder omdat het schoolplein al open is. Evelien: “Het voetbalveld naast de school ligt op gemeentegrond en dat beheert de gemeente. Daarnaast is er een oude afspraak waarbij wij enkele toestellen op schoolgrond beheren, zonder formeel convenant. Dat maakt het complex. We verkennen samen of en hoe we dit formeel willen vastleggen.”
Hoe ga je om met de buurt?
Voor de openstelling van het schoolplein was er overleg met de buurtcoach. Kristel: “Samen wilden we de kansen voor de wijk verkennen en activiteiten stimuleren, maar daarvoor bleek weinig animo bij buurtbewoners.” José: “Vandalisme blijft vervelend, maar we hebben niet het gevoel dat alles op slot moet. Je kunt hoge hekken neerzetten, maar uiteindelijk komen mensen er toch wel overheen. We willen onze leerlingen ook meegeven dat de wereld open is.”
Bij andere scholen zijn zorgen over overlast, weet Evelien. “Hangjongeren en vandalisme worden vaak genoemd als mogelijk nadeel van een open plein, maar dat speelt ook bij niet-opengestelde pleinen. We adviseren scholen altijd om buurtbewoners vroegtijdig te betrekken en te informeren. In principe hebben wij daar als gemeente geen rol in.” Sommige scholen lopen tegen juridische en praktische obstakels aan, zoals wie ’s avonds de poort sluit. En sommige pleinen voldoen niet aan de normen, waardoor eerst investeringen nodig zijn.
Wat levert het op voor de buurt en school?
“Wij willen dat Nijmegenaren elkaar ontmoeten, bewegen en spelen in een aantrekkelijke openbare ruimte”, zegt Evelien. “Vroeger ging het vooral om kleine speelplekjes voor kinderen, nu ligt de focus op groene sociale knooppunten. “Het gaat niet alleen om spelen, maar ook om ontmoeten. Ouders die met kinderen naar een speeltuin gaan, opa’s en oma’s die elkaar tegenkomen: dat sociale aspect is belangrijk.”
Vanuit het uitvoeringskader BOSS (Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten) wil de gemeente centrale plekken in de wijk waar functies samenkomen, met voorzieningen voor verschillende doelgroepen. Evelien: “Daarbij spelen open schoolpleinen een sleutelrol. Soms is het slimmer om niet klein speelplekje naast het schoolplein te realiseren, maar het schoolplein open te stellen en elders een andere speelplek te maken. Zo zetten we middelen effectiever in en zorgen we voor goede verdeling van sport- en speelplekken in de wijk.”
Praktische tips voor scholen
- Benut subsidies en omarm voorwaarden als ze passen bij de schoolvisie.
- Begin klein als er geen grote subsidie is en denk in fases.
- Creëer een gezamenlijk proces met kinderen en ouders.
- Betrek de buurt vroegtijdig en zorg voor korte lijnen met buurtcoach en wijkagent.
- Denk na over onderhoud, verdeel taken en leg afspraken vast.
Lees meer
- Meer informatie over een beweegvriendelijke omgeving vind je op de Themapagina beweegvriendelijke omgeving
- Neem voor meer inspirerende voorbeelden een kijkje in de Atlas Beweegvriendelijke Omgeving, of voeg daar direct jouw schoolplein als mooi voorbeeld toe.
- Wil je aan de slag met het vernieuwen en vergroenen van jouw schoolplein? Lees dan meer over het project Gezonde schoolpleinen van IVN Natuureducatie en Jantje Beton.
