In Dussen waren weinig plekken waar kinderen vrij konden buitenspelen. Het dorp aan de Bergsche Maas maakt deel uit van de gemeente Altena en heeft zo’n 2.600 inwoners. De gemeente wilde meer buitenspeelruimte met een open schoolplein. In de praktijk betekende het dat de gemeente de speeltoestellen zou financieren en onderhouden, en dat de twee basisscholen RKBS De Peppel en CBS De Sprankel extra oppervlakte kregen voor speelruimte.
In 2017 opende De Dussenaar als multifunctionele accommodatie met de twee basisscholen, kinderopvang Hoppas, buitenschoolse opvang en peuterprogramma, een bibliotheekpunt, sportzaal, speellokaal, dorpshuis en vergaderzalen. Hiermee biedt het de inwoners een breed scala aan mogelijkheden voor zowel educatieve als sociale activiteiten. Sinds de opening is het open speelplein altijd toegankelijk, ook buiten schooltijd. Kimberly: “Voor de peuters en kleuters hebben we wel een aparte, afgeschermde speelplek gecreëerd, zowel bij de basisscholen als bij de kinderopvang. Veiligheid staat bij kinderen voorop.”
Serie over open schoolpleinen
De ruimte voor sport, spelen, bewegen en ontmoeten staat onder druk. Schoolpleinen kunnen een belangrijke speel- en ontmoetingsplek voor de buurt vormen, en daarmee bijdragen aan een betere benutting van de openbare ruimte, meer sociale cohesie in de buurt en meer ontwikkelingskansen voor kinderen. Maar hoe zorg je voor slim ruimtegebruik van jouw schoolplein, en tover je die om tot een buurtplein? In deze serie lees je hoe schoolpleinen – in grote en kleine gemeenten en stedelijke en minder stedelijke gebieden – zijn opengesteld voor de buurt.
Hoe kwam het plein tot stand?
De voormalige gemeente Werkendam, na de fusie in 2019 opgegaan in de gemeente Altena, gaf uitvoering aan het raadsbesluit voor de ontwikkeling van multifunctionele accommodaties in de kernen, waaronder ook Dussen. “Op dat moment waren er voldoende middelen beschikbaar om een multifunctioneel gebouw met een design-uitstraling te realiseren”, vertelt Ira. “De betrokken scholen zagen ook voordelen: met een open schoolplein kregen ze van de gemeente van meet af aan meer ruimte tot hun beschikking en betere voorzieningen.”
Het proces vroeg om afstemming over eigenaarschap, aansprakelijkheid en onderhoud. Bij de aanleg van de locatie waren veel partijen betrokken: gemeente Werkendam, CBS De Sprankel (van Scholenstichting De Stroming), RKBS De Peppel, Bibliotheek Altena, BSOD, Hoppas en stichting Brede School Nederland. Kimberly: “Het voelt alsof je grip kwijtraakt als je niet alles zelf kunt bepalen, maar duidelijke afspraken helpen. Het is goed om alle partijen vroeg te betrekken, de diverse rollen snel helder te maken en te zorgen voor een gezamenlijke visie op gebruik en veiligheid.”
Hoe ga je om met vandalisme?
Het plein ligt centraal in Dussen bij Dorpshuis De Dussenaar. Het ontwerp is hufterproof, aantrekkelijk en kindvriendelijk. De twee scholen konden hun wensen aangeven en kregen de eerste schetsen te zien. Kimberly merkt dat kinderen op het plein wel meer de hoogte in willen. “We kijken als scholen of we hierin iets voor ze kunnen regelen. Met coronagelden hebben we bijvoorbeeld een betonnen tafeltennistafel kunnen plaatsen.”
Buiten schooltijd spelen kinderen uit het hele dorp op het plein. Vooral de voetbalkooi is populair. Vandalisme is beperkt, maar vooral rond oud en nieuw is er soms wat overlast. “Denk aan vuurwerk in de brievenbus en jongeren die op scooters over het kunstgras rijden”, zegt Kimberly. “Camera’s helpen nu om de veroorzakers af te schrikken en op te sporen. Als het nodig is, hebben we contact met de wijkagent en de jongerenwerker.”
Hoe organiseer je onderhoud en samenwerking?
Beheer en aansprakelijkheid zijn goed geregeld op het open plein. Zo heeft de gemeente de verantwoordelijkheid voor inspecties en herstel. Ira: “Speeltoestellen voor openbaar gebruik moeten altijd voldoen aan de veiligheidsnormeringen vanuit het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen. Inspecties zijn cruciaal. Jaarlijks voeren we als gemeente een veiligheidsinspectie en een functionele inspectie uit. Daarnaast zijn er minimaal twee tussentijdse checks, waarbij mijn collega alles naloopt.”
Wie wat moet doen, is nauwkeurig vastgelegd in een demarcatielijst. Deze lijst gaat vooral over onderhoud van het gebouw, maar ook over de speelvoorziening. De gemeente verzorgt jaarlijkse inspecties en groot onderhoud op het plein. Scholen houden het groen en speelvoorziening binnen de hekken bij en delen eventuele materiaalkosten. Omwonenden hebben geen rol in toezicht of onderhoud. “Als gemeente ontvangen we ook nagenoeg geen klachten of opmerkingen van inwoners”, weet Ira.
Jaarlijks zijn er zo’n vijf overleggen met alle gebruikers, en meer als dat nodig is. De gemeente is hierbij niet standaard aanwezig. Zij ontvangt wel de notulen en sluit aan als het nodig is. Kimberly is penvoerder bij deze gebruikersoverleggen. “We bespreken als gebruikers met elkaar allerlei zaken, zoals het gezamenlijk vervangen van voordeurmatten, camerabeveiliging, financiën, problemen met installaties, afspraken over het gebruik van het gebouw, enzovoort. Door die overleggen en het logboek weten we goed wat er allemaal gebeurt en voorkomen we misverstanden.”
Hoe zorg je voor veiligheid en verduurzaming?
De aanpak voorkomt risico’s en houdt het plein aantrekkelijk en veilig. Meldingen over grof afval of beschadigingen gaan via een app naar de gemeente. “Bij onveilige situaties komen we direct in actie, ook in het weekend”, zegt Ira resoluut. Ze schroomt ook niet om kritisch mee te kijken en mee te denken als ze toevallig op het plein is. “Ik maak zo even een foto van de diepe kuilen onder het duikelrek, voor mijn collega. Dit kan echt niet. Hier moeten we snel wat aan doen.”
De gemeente wil vergroenen en kiest liever voor natuurlijke materialen zoals boomschors, terwijl scholen soms kunstgras prefereren. Waterdoorlatend kunstgras lijkt een goede middenweg. Ira zegt: “Als ik het nog een keer zou doen, zou ik kiezen voor dezelfde toestellen maar wel van andere materialen. Duurzame materialen zoals roestvrij staal zijn duurder, maar gaan langer mee en vragen minder onderhoud.”
Wat levert het op voor dorp en scholen?
Het open plein is nu een prettige ontmoetingsplek voor het hele dorp. Toestellen worden beter benut doordat het plein ook buiten schooltijd open is. “Dat geeft extra slijtage, maar vaak is onderhoud eenvoudig”, heeft Ira ervaren. “Soms is het aandraaien van wat schroeven en bouten voldoende.”
De scholen werken goed samen en organiseren gezamenlijke activiteiten zoals sportdagen en sinterklaasvieringen. “Buurtsportcoaches en jongerenwerkers organiseren vooral activiteiten in De Dussenaar, zij gebruiken het plein niet veel”, aldus Kimberly. Ira: “Op de aangrenzende parkeerplaats zijn activiteiten als de wekelijkse warenmarkt, jaarlijkse kermis en carnaval. Tijdens de jaarwisseling ontmoeten dorpsgenoten elkaar op het plein.”
De samenwerking tussen de scholen en kinderopvang is belangrijk volgens Kimberly. “Samen zorgen we voor een groot deel van de kinderen uit Dussen. Voor ouders is het prettig dat er met twee basisscholen wat te kiezen valt in het dorp. Het open schoolplein draagt bij aan sociale cohesie en geeft kinderen meer beweegkansen.”
Praktische tips voor gemeenten en scholen
- Leg afspraken vast in een demarcatielijst (onderhoud binnen en buiten de hekken, beheer, inspecties, handhaving).
- Plan periodiek gebruikersoverleg en houd een logboek bij over inspecties en onderhoud.
- Kies duurzame materialen; dat bespaart onderhoud op lange termijn.
- Zorg voor goed verwachtingenmanagement tussen school en gemeente.
- Weeg veiligheid en gebruik: hufterproof én aantrekkelijk voor kinderen.
- Regel handhaving: meldingen via gemeente-app, snelle actie, camera’s waar nodig.
- Benut gezamenlijke activiteiten om de samenwerking te versterken.
Lees meer
- Meer informatie over een beweegvriendelijke omgeving vind je op de Themapagina beweegvriendelijke omgeving
- Neem voor meer inspirerende voorbeelden een kijkje in de Atlas Beweegvriendelijke Omgeving, of voeg daar direct jouw schoolplein als mooi voorbeeld toe!
- Wil je aan de slag met het vernieuwen en vergroenen van jouw schoolplein? Lees dan meer over het project Gezonde schoolpleinen van IVN Natuureducatie en Jantje Beton.
