Meer ruimte voor hardlopers: van voetpad tot hardlooproute

Invloed van de ruimte op sportdeelname

Een beweegvriendelijke omgeving vergroot de kans dat bewoners aan sport doen^[1]. Belangrijke ruimtelijke factoren voor sportgedrag zijn de geografische locatie, het oppervlak (asfalt versus bospaden) en kenmerken van de woonwijk (onder andere subjectieve beleving van de openbare ruimte) zoals:

• de straatinrichting
• de straatverbindingen/loopinfrastructuur
• gevarieerd landschapsgebruik
• toegang tot en beschikbaarheid van voorzieningen
• afstand en aanwezigheid van sportvoorzieningen
• nabijheid van groene ruimte
• bevolkingsdichtheid
• sociaal-economische status van de wijk
• de perceptie van de omgeving (ervaren veiligheid, aantrekkelijkheid)^[1]

Naast de ruimtelijke omgeving spelen persoonlijke factoren (motivatie, belemmeringen), voorkeuren en ervaringen een rol bij het hardlopen^[1]. De meeste hardlopers rennen om fit te worden (54%), af te vallen (40%), plezier te hebben (22%) of te ontstressen (21%). Beginnende lopers (1 tot 3 jaar) doen dit voornamelijk voor gezondheidsdoelen (fit worden, afvallen) en ervaren lopers (meer dan 8 jaar) meer vanwege welzijnsdoelen (plezier, ontstressen, zelfvertrouwen)^[2].

Belemmeringen die sporters ervaren om te sporten, zijn onder meer de reisafstand naar sportvoorzieningen, de leefbaarheid van de buurt en tijdgebrek. Het voordeel van hardlopen ten opzichte van veel andere sporten is dat het eenvoudig in een druk bestaan is in te passen – je kunt het op ieder tijdstip en overal doen. Toch nodigt niet elke omgeving uit tot hardlopen^[1].

Favoriete hardlooplocaties

930.000 Nederlanders doen wekelijks aan hardlopen^[3]. Van de Nederlanders tussen 15 en 80 jaar zegt 29% minimaal één keer per jaar hard te lopen, 17% hardloopt 12 keer of vaker per jaar en 8% loopt zelfs elke week^[4]. Het overgrote deel van de huidige hardlopers loopt graag alleen^[2,4]. Zij doen dit het liefst:

• vanuit huis (69%)
• in een natuurgebied (18%) te bereiken met fiets of auto
• in een stadspark of recreatiegebied (15%)
• vanuit een fitnesscentrum (12%)
• vanuit een atletiek- of hardloopvereniging (10%)
• vanuit een andere sportvereniging (8%)
• vanuit werk (8%)^[4]

Andere genoemde vertrekpunten zijn P+R, de school van de kinderen, sportwinkel en treinstation^[4].

Potentiële hardlopers zeggen het liefst te starten vanuit eigen huis (95%), in een natuurgebied (62%) of in een stadspark (53%)^[4]. Ook geven zij er de voorkeur aan om alleen te hardlopen. Er liggen dus kansen om bestaande en potentiële hardlopers te verleiden meer in de openbare ruimte te hardlopen als er veilige en aantrekkelijke routes in de nabijheid van hun woning liggen.

Onderzoek wijst uit dat recreatieve wandelaars en hardlopers vaak dezelfde routes gebruiken, maar dat de snelheid en intensiteit verschillen^[5]. Via data van activity trackers is te zien waar mensen hardlopen in een gemeente en zijn voorkeursroutes zichtbaar. Dit levert gemeenten kennis op over op welke routes wordt hardgelopen. Ook kan het informatie geven over ruimtelijke problemen voor hardlopers die volgens de onderzoekers vaak overeenkomen met problemen voor andere gebruikersgroepen als wandelaars en fietsers. 

Wensen van hardlopers ten aanzien van de routes

Hoe zijn voetpaden en/of wandelroutes zo gebruiksvriendelijk mogelijk in te richten, zodat deze ook voor hardlopers geschikt zijn? Onderzoek in Amsterdam^[6] concludeerde dat hardlopers prefereren te hardlopen:

• in groene ruimte of langs de waterkant
• met een aantrekkelijk rondje van een bepaalde afstand
• gevormd door een duidelijke routehiërarchie
• op een voldoende breed pad
• met afwezigheid van auto’s, fietsers en andere wandelaars
• zonder te veel kruispunten/oversteekplaatsen
• in een veilige en levendige omgeving, overdag en ’s avonds

De keuze voor een route hangt ook af van het tijdstip op de dag, het seizoen, de ondergrond waarop je wilt lopen, de vorm van training (duur/interval), de mensen met wie je loopt en de omgeving waarin je je bevindt^[7]. Hardlopers hebben voorkeuren voor een groene en levendige hardlooproute, een comfortabele ondergrond en een aantrekkelijke en rustgevende omgeving^[1]. Slechte verlichting en hinder van auto’s vinden hardlopers onprettig.

Een prettige looproute voor de beginnende hardloper heeft:

• een comfortabele, zachte ondergrond (gras, boomschors)
• een groene omgeving (park, bos of natuurgebied)
• een levendige omgeving met andere recreatieve gebruikers zoals wandelaars met of zonder loslopende honden^[1]

Ervaren hardlopers prefereren:

• een comfortabele ondergrond met een harde en egale ondergrond (asfalt)
• een groene omgeving zonder hinder van andere voetgangers en/of loslopende honden^[1]

Ontwerpadviezen en interventies

Een ruimtelijke interventie heeft het meest effect als die bijdraagt aan het bevorderen van toegankelijkheid en connectiviteit, het verbeteren van verkeersveiligheid en persoonlijke veiligheid en verbetering van de beleving van de gebruiker^[8]. Als je meer mensen wilt stimuleren om te hardlopen, zorg ervoor dat de hardlooproute^[1,9-12]:

• eenvoudig vanuit huis te bereiken is (nabijheid)
• voldoende lengte heeft (continuïteit)
• sociaal en fysiek veilig is met schaduw en verlichting (toegankelijkheid)
• langs of in het groen of in een waterrijke omgeving ligt en het liefst groene ruimten, parken en natuurgebieden met elkaar verbindt (aantrekkelijkheid)
• voorzien is van markeringen, waarop de afstand (in hectometers) vanaf het beginpunt te lezen is
• gescheiden is van andere weggebruikers zoals fietsers en gemotoriseerd verkeer (veiligheid)
• verschillende sport-, speel- en beweegplekken met elkaar verbindt (verbondenheid)
• voor beginners een parcours heeft in de wijk met comfortabele zachte ondergrond
• voor ervaren hardlopers een goede verbinding (harde ondergrond) vanuit de woonwijk naar het buitengebied
• regelmatig geïnspecteerd en onderhouden wordt en handhaving plaatsvindt ten aanzien van bijvoorbeeld bromfietsers
• voorzien is van extra faciliteiten zoals watertappunten, openbare toiletten, zitplekken en stallingsplekken voor fietsen (gemak)

Een omgeving met veel verkeer, hoge bouwdichtheid, luchtvervuiling of te veel obstakels en routeonderbrekingen heeft een negatief effect op hardlopen^[13].

Kansen voor gemeenten en landschapseigenaren

Omdat het overgrote deel van de huidige en potentiële hardlopers het liefst alleen hardloopt, ligt de nadruk op het creëren van aantrekkelijke hardlooproutes. Kies ervoor om nieuwe verbindingen te realiseren en bestaande verbindingen te versterken tussen woonwijken en sportaccommodaties, voorzieningen en het buitengebied.

Het aanleggen van routes (hardware) alleen is meestal niet voldoende om meer mensen te stimuleren om te hardlopen. Combineer dit met activiteitenaanbod (software) voor bepaalde doelgroepen, het aanbieden van hardloopprogramma’s en het organiseren van hardloopevenementen. Dit kan variëren van de ‘Daily Mile’ en een maandelijkse parkloop tot een marathon.

Het creëren van hardlooproutes en het stimuleren van hardlopen dragen bij aan de gezondheid, duurzaamheid en de economie. Deze ‘goedkope sport’ leidt bij hardlopers en baanatleten tot een gemiddelde besteding van 850 euro per jaar aan hun atletiek- of loopbeoefening (denk aan schoenen, sportkleding, sportaccessoires, evenementen, begeleiding/lidmaatschap)^[14].