Wat is een IHP Sport en Bewegen?
Een Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport en bewegen richt zich specifiek op de langetermijnontwikkeling van sportaccommodaties zoals zwembaden, sporthallen, sportvelden. Het heeft vaak een strategische en infrastructurele focus, waarbij initiatiefnemers kijken naar naar planning, renovatie, nieuwbouw of verduurzaming van sportaccommodaties voor de langere termijn.
Voor het opstellen van een IHP Sport en Bewegen worden trends en ontwikkelingen, huidige en toekomstige behoeften en gebruik (vraag en aanbod) van de locaties in beeld gebracht om vast te kunnen stellen of er voldoende, goed functionerende sportvoorzieningen zijn voor de toekomst. Thema’s als kwaliteit, multifunctionaliteit en duurzaamheid staan vaak centraal. Het maakt op basis van behoefteonderzoeken en referentienormen inzichtelijk welke ruimteclaims en indicatieve investeringsbedragen in de toekomst nodig zijn.
Waarom een handreiking?
De druk op de fysieke ruimte in Nederland neemt toe, wat betekent dat het realiseren of uitbreiden van sportvoorzieningen niet overal eenvoudig is. Gemeenten staan voor strategische keuzes: hoe blijven sport en bewegen beschikbaar en toegankelijk, binnen een speelveld dat ook te maken heeft met grote maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, klimaatadaptatie en stikstofreductie?
Zoetermeer en andere nieuwe steden hebben vanaf de jaren ’60 razendsnel woningen en voorzieningen gebouwd. Veel sportaccommodaties zijn daardoor tegelijkertijd aan vervanging toe. Het is essentieel om die massale vervangingsopgave en nieuwbouw voor de komende decennia in beeld te hebben. Ook in relatie tot de woningbouwopgave voor Zoetermeer. Daarom kiest de gemeente ervoor om een IHP Sport en Bewegen op te stellen.
Jolanda Mens, portefeuillemanager sport gemeente Zoetermeer
Een sterke sportinfrastructuur vraagt om een integrale benadering. Gemeenten hebben vitale sportaanbieders en voldoende kwalitatief goede sportvoorzieningen nodig om inwoners structureel de kans te bieden te sporten en bewegen. Tegelijkertijd is sport en bewegen steeds vaker middel om bredere maatschappelijke doelen te realiseren zoals gezondheid, participatie en leefbaarheid.
Veel gemeenten investeren daarom in duurzame en toekomstbestendige sportvoorzieningen – van multifunctionele sporthallen en sportparken tot beweegvriendelijke openbare ruimte. Deze investeringen vragen om langetermijnvisie en slimme afwegingen binnen de beschikbare fysieke en financiële ruimte.
Inhoud handreiking
De handreiking IHP Sport en Bewegen biedt een stappenplan (figuur 1) om tot een toekomstbestendig, integraal en maatschappelijk gedragen huisvestingsplan voor sport en bewegen te komen. Het IHP Sport en Bewegen is een uitbreiding op de bestaande IHP’s (zoals bij onderwijs), met aandacht voor binnensport, buitensport, zwembaden en sport in de openbare ruimte.
De handreiking heeft acht stappen die gemeenten ondersteunen bij het opstellen van een IHP Sport en Bewegen. Het proces start met stap 0: het bepalen van de uitgangspositie (waarom, hoe en wat, inclusief afbakening). Zodra het doel en de noodzaak van een IHP helder zijn, volgt de inventarisatiefase (stap 1): het in kaart brengen van het gebruik en de gebruikers. Dan volgen het in kaart brengen van trends en ontwikkelingen (stap 2) en de normen en kengetallen (stap 3). Deze input komt samen in de analyse van vraag en aanbod (stap 4).
Op basis hiervan volgt in stap 5 de uitwerking van het toekomstperspectief en de vertaling naar een concept-IHP Sport en Bewegen. Stap 6 betreft de vaststelling van het plan, gevolgd door stap 7: evaluatie na een vooraf afgesproken periode.
Het stappenplan is een helder en gestructureerd overzicht van het hele proces. Het is bedoeld als ondersteunend kader om het gesprek en de aanpak te structureren – niet als een standaard invuldocument. De handreiking is bruikbaar voor alle gemeenten, ongeacht grootte. Gemeenten kunnen zelf nagaan in welke stap ze zich bevinden, afhankelijk van lokale situatie en beleidsopgaven.
Het opstellen van een IHP Sport en Bewegen is bij uitstek een gezamenlijke opgave. Vanuit de KNLTB denken we graag mee met gemeenten en sportbedrijven om samen te werken aan toekomstbestendige accommodaties voor tennis, padel en pickleball. Door vroegtijdig de verbinding te leggen tussen gemeenten, sportbonden en clubs, ontstaan plannen die niet alleen efficiënt zijn, maar ook echt bijdragen aan vitale sportverenigingen en een actieve leefomgeving.
Leon van Leeuwen, accommodatiemanager KNLTB
Rotterdam ontwikkelt en actualiseert IHP Sport en Recreatie
De gemeente Rotterdam werkt sinds 2020 met een Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport. Dit plan had in eerste instantie betrekking op:
- Binnensportaccommodaties (exclusief gymzalen – die vallen onder het IHP Onderwijs)
- Zwembaden
- Buitensportcomplexen zoals clubgebouwen, kunstgrasvelden, ledverlichting en beregening
Bij de herijking in 2024 is de scope verbreed met tennis- en recreatieve voorzieningen, waaronder scoutinggebouwen, speeltuinverenigingen en natuur- en milieu-educatielocaties (zoals stadsboerderijen). Sindsdien is de naam gewijzigd in IHP Sport en Recreatie. Het plan richt zich op voorzieningen die juridisch eigendom zijn van de gemeente en kijkt steeds tien jaar vooruit, met elke vier jaar een actualisatie. De huidige herijking beslaat de periode 2024-2034.
Omdat ontwikkeltrajecten over het algemeen lang duren en er in de tussentijd allerlei factoren kunnen wijzigen, hebben we na de eerste IHP-periode ingezien dat het belangrijk is om flexibiliteit te creëren binnen het IHP. We werken nu met een totaalbudget, waardoor we de mogelijkheid hebben om waar nodig budgetten (tijdelijk) anders in te zetten en planningen aan te passen.
Ingrid Michielsen, beleidsadviseur sport gemeente Rotterdam
Het IHP Sport en Recreatie heeft in de basis het karakter van een vervangings- en renovatieprogramma dat is gericht op:
- Zwembaden en sporthallen ouder dan 40 jaar
- Clubgebouwen van vóór 2000
- Vervangen van natuurgras door kunstgras
De gemeente kijkt naast technische staat naar duurzaamheid, toegankelijkheid, functionaliteit, vitaliteit van verenigingen en gebiedsontwikkelingen. Op basis daarvan kiest zij voor renovatie, vernieuwbouw of sloop/nieuwbouw. Extra budget is vrijgemaakt om ambities op duurzaamheid en toegankelijkheid te realiseren in samenhang met bredere investeringen in maatschappelijk vastgoed. Koppelkansen zoals multifunctionele nieuwbouw (bijvoorbeeld sporthal, school en wijkfunctie) worden actief benut.
De verwachte groei van de stad is nog beperkt verwerkt in het IHP. Capaciteitsdruk wordt voorlopig opgevangen met kunstgras, efficiënter gebruik van voorzieningen en beperkte uitbreiding. De gemeente heeft een aparte uitvoeringsstrategie voor groei ontwikkeld en zal deze mogelijk later integreren.
Aan de slag
Wil jij zelf aan de slag met een strategisch en toekomstgericht plan voor de (her)ontwikkeling van sportvoorzieningen in jouw gemeente? Lees meer en download de handreiking.
