Alles over sport logo

Effecten van sporten en bewegen

Sporten en bewegen is op veel vlakken effectief. Het zorgt behalve voor een betere gezondheid ook voor meer zelfvertrouwen en een hoger salaris. Onderzoeker Richard Bailey ontwikkelde op basis van wetenschappelijke literatuur samen met collega-onderzoekers en Nike het Human Capital Model waarin in totaal 79 effecten van bewegen worden benoemd.

De effecten van sporten en bewegen worden hierbij ingedeeld op basis van zes kernwaarden: fysieke waarde, emotionele waarde, sociale waarde, persoonlijke waarde, intellectuele waarde en financiële waarde. Deze kernwaarden zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Effecten en veranderingen binnen de ene kernwaarde hebben invloed op andere kernwaarden. Een Nederlandse bewerking van het model op basis van het onderzoek van Bailey e.a. wordt hier gepresenteerd.

Meer informatie over het artikel van Bailey e.a. ‘Physical activity : an underestimated investment in human capital?’

Model effecten van sporten en bewegen

Het model stamt uit 2013. Sindsdien zijn er vele nieuwe wetenschappelijke publicaties over de effecten van sport en bewegen verschenen. Hoewel deze invloed kunnen hebben op details, blijft de algemene strekking van het model onveranderd en krachtig.

Het Human Capital Model ter ondersteuning van de tekst
(Foto: Kenniscentrum Sport & Bewegen) (klik op afbeelding voor grotere weergave).

De zes waarden van het Human Capital Model

  • Fysieke waarde
  • Emotionele waarde
  • Sociaal kapitaal
  • Persoonlijke waarde
  • Intellectuele waarde
  • Financiële waarde

Fysieke waarde

Obesitas, hart- en vaatziekten, kanker, COPD en diabetes zorgen wereldwijd voor een enorme verlaging van de levensverwachting en arbeidsproductiviteit. Vaak zijn op steeds jongere leeftijd al risicofactoren voor deze ziekten aan te wijzen (denk aan verstoorde bloedwaarden, maar ook aan gebrek aan beweging en een ongezond voedingspatroon).

Lichaamsbeweging heeft een positieve invloed op de gezondheid en vermindert de kans op deze ziekten (zie model). Het is in elke levensfase effectief om te investeren in bewegen, maar hoe vroeger in het leven wordt aangeleerd om te sporten en bewegen, hoe langer er geprofiteerd kan worden van de fysieke waarde.

Het meeste profijt is dus te behalen als al op jonge leeftijd wordt geïnvesteerd in bewegen. Sport en bewegen is dankzij de effectiviteit en relatief goedkope inzet de meest effectieve beleidsstrategie ter preventie van chronische ziekten. Naast de positieve waarde van bewegen staat de negatieve waarde van inactiviteit. Fysieke inactiviteit wordt meer en meer geassocieerd met verslechtering van de (fysieke) gezondheid.

Emotionele waarde

Behalve de fysieke voordelen is er genoeg bewijs dat lichaamsbeweging ook van invloed is op iemands emotioneel welzijn, vooral bij kinderen en jongeren. Het bewijs is vooral sterk als het om zelfvertrouwen en gevoel van eigenwaarde gaat. Activiteiten die gestructureerd worden aangeboden, zoals een gymles op school, worden geassocieerd met een hogere tevredenheid met het leven.

Het is bewezen dat lichaamsbeweging positieve invloed heeft op emotionele stoornissen en stemmingsstoornissen. Beweging heeft hetzelfde effect als antidepressiva. Lichaamsbeweging zorgt ervoor dat je lichaam efficiënter om kan gaan met angst en stress. Ook lijkt het erop dat lichaamsbeweging het ontstaan van angst en stress zelfs kan tegengaan.

Sommige onderzoeken richtten zich op de invloed van bewegen bij specifieke doelgroepen, zoals vrouwen en risicojongeren. Hieruit blijkt dat bewegen vrouwen meer in hun kracht kan zetten en bij jongeren hun zelfvertrouwen kan vergroten.

Positieve ontwikkelingen in emotionele waarde door sport zullen echter niet automatisch ontstaan door een kind lid te maken van een sportvereniging. De resultaten zijn afhankelijk van veel andere factoren, waarbij het sociaal klimaat (leraren, trainers en andere volwassenen) een belangrijke rol speelt. Het is goed om te onthouden dat georganiseerd sporten ook een negatieve invloed kan hebben, bijvoorbeeld bij winst of verlies.

Sociaal kapitaal

Sport en bewegen wordt vaak uitgevoerd in sociaal verband (teamsporten, samen trainen). De sociale meerwaarde van sport lijkt daarmee voor de hand te liggen. Er bestaat echter al langere tijd discussie of sport mensen dichter bij elkaar brengt en in hoeverre deze verbondenheid zich weet te vertalen naar domeinen buiten het sportveld.

De wetenschappelijke literatuur is dan ook niet eensgezind over het causale verband tussen sportdeelname en sociale ontwikkeling. Maar wanneer sport- en beweegactiviteiten op een gestructureerde, respectvolle en voor alle deelnemers veilige wijze worden georganiseerd, kunnen deze activiteiten bijdragen aan de sociale ontwikkeling en kan het zelfs asociaal en crimineel gedrag onder jeugdigen tegengaan.

Lichamelijke opvoeding op school biedt de mogelijkheid om sociale aspecten te integreren binnen een lesprogramma. Studies hebben aangetoond dat een combinatie van lichamelijke en sociale opvoeding effectief kan zijn op gebieden als fair play, persoonlijke verantwoordelijkheid en morele aspecten.

Sport en bewegen biedt een positief sociaal klimaat dat het mogelijk maakt sociale vaardigheden te ontwikkelen, om vrienden te maken en daarmee het sociale netwerk uit te breiden. Fysieke activiteiten kunnen zo bijdragen aan het tegengaan van maatschappelijke uitsluiting. Daarnaast biedt de sportclub, in welk verband dan ook, gemeenschapszin waarin jong en oud met verschillende (sociale) achtergronden en een gedeelde passie elkaar ontmoeten.

Door deelname aan fysieke activiteiten kunnen mensen meer controle krijgen over hun eigen leven, door hun bredere sociale netwerk, toename in gemeenschapszin en burgerzin. Dit is met name belangrijk voor risicojongeren die zich niet veilig voelen in groepen en weerstand hebben tegen sociale of georganiseerde activiteiten.

Persoonlijke waarde

Sport en bewegen kan van invloed zijn op iemands karakter. Het heeft effect op bijvoorbeeld assertiviteit, zelfbeheersing, enthousiasme en sociale vaardigheden.

De focus van onderzoek rondom dit thema lag altijd voornamelijk op sportparticipatie. Het aantal onderzoeken naar de waarde van spel en lichaamsbeweging is echter groeiende. Er zijn veel sportprogramma’s geëvalueerd en hoewel er nog meer onderzoek nodig is, lijken de programma’s effect te hebben op samenwerking, communicatievaardigheden, het nemen van besluiten, probleemoplossend vermogen, verantwoordelijkheid, inlevingsvermogen en veerkracht.
Werkgevers waarderen naast bovenstaande effecten ook vrijwilligerswerk, inzet bij teamwerk en teambinding hoog.

De persoonlijke effecten zullen hoe dan ook groter zijn door goede coaches en leraren en de sociale omgeving waar de bewegingsactiviteit plaatsvindt.

Ook is het niet vanzelfsprekend dat de levensvaardigheden die verworven zijn tijdens het sporten automatisch ook op school, thuis of in andere omgevingen ingezet worden. Het kan wel wanneer de coaches deze verbindingen opzettelijk leggen.

Ondanks verschillende inzichten staat het bij onderzoekers vast dat lichaamsbeweging een krachtig middel is bij het ontwikkelen van levensvaardigheden. Sport en bewegen kunnen significante invloed hebben op iemands levenservaring en levensloop.

Intellectuele waarde

Een klassieker in het onderzoek naar de relatie tussen fysieke activiteit en algemene prestaties op school is uitgevoerd in Frankrijk in de jaren vijftig. Het verminderen van lestijden met maar liefst 26 procent, om die vervolgens te vervangen door sport- en beweegprogramma’s, liet zien dat schoolprestaties er niet onder leden. En deze studie staat niet op zichzelf. Er is veel wetenschappelijke onderbouwing dat een toename van sport en bewegen binnen het onderwijs – al dan niet ten koste van reguliere vakken – leidt tot verbeterde of gelijkblijvende schoolprestaties.

Studies waarbij fysieke activiteit werd geïntegreerd in de lessen leveren niet een eenduidig beeld over de meerwaarde van fysieke activiteit op cognitief functioneren, academische vaardigheden en prestaties. Samengevat: er is geen enkel bewijs dat tijd die op school wordt besteed aan sport en bewegen van negatieve invloed is op de schoolprestaties. Dit betekent dat meer sport en bewegen kan worden geïntegreerd in het scholingsaanbod op scholen, zonder dat dit negatieve invloed heeft op schoolprestaties.

Op hersenniveau leidt fysieke activiteit tot een toename van bloedtoevoer in de hersenen, waardoor je onder andere alerter wordt en de hersenontwikkeling wordt gestimuleerd.

Kijken we nog wat dieper in de hersenen met electroencephalograms (EEG’s), dan blijkt de uitvoering van cognitieve taken wel degelijk beïnvloed te worden door fysieke activiteit. Hierbij geldt: hoe meer je beweegt in je leven, hoe beter je op latere leeftijd cognitieve taken kunt uitvoeren.

Financiële waarde

Regelmatig bewegen is geassocieerd met zes tot tien procent hogere salarisinkomsten. Hierbij is zelfs sprake van een dosis-responsrelatie: heel vaak bewegen leidt gemiddeld tot een hoger salaris dan regelmatig bewegen. Een mogelijke verklaring is dat bewegen leidt tot het verwerven van allerlei waarden (zoals beschreven in dit model) die mensen uiteindelijk verantwoordelijker, competitiever en productiever maken. De financiële waarde is hiermee als het ware een resultaat van de fysieke, emotionele, individuele, intellectuele en sociale waarde van sport en bewegen.

Voor meer informatie kun je terecht bij Liesbeth Preller, specialist bij Kenniscentrum Sport & Bewegen.

Lokaal aan de slag met SROI

In deze tijd beseffen we ons des te meer dat sport en bewegen onmisbaar zijn voor een vitale en gezonde samenleving. Daarom ontwikkelde Kenniscentrum Sport & Bewegen een SROI-dashboard. Dit dashboard is een handige tool, waarmee je een inschatting krijgt van de maatschappelijke meerwaarde van sport en bewegen in op lokaal niveau. Het dashboard geeft je inzicht in de waarde voor domeinen als gezondheid, maar ook voor arbeidsproductiviteit en verzuim. Hier vind je meer informatie over het SROI-dashboard.

De volgende stap: SROI-premium

Met de (betaalde) premium versie haal je nóg meer uit het SROI-dashboard. Zo kun je bijvoorbeeld de uitkomsten afzetten tegen die van een groep vergelijkbare gemeenten. In een duidingsgesprek met onze experts geven we toelichting op de data en bekijken we welke vervolgstappen jouw gemeente kan zetten. Samen bekijken we hoe je zo veel mogelijk waarde uit je gemeentelijk sport- en beweegbeleid kunt halen. Hier vind je meer informatie over het SROI premium-dashboard.

Meer kennis over waarde van sport en bewegen:

Referenties

Artikelen uitgelicht


Beleid
public, professional
feiten en cijfers
waarde van sport en bewegen