De Lepelaar ligt in de wijk Kempenaar in Lelystad. De wijk bestaat uit een mix van villa’s, twee-onder-een-kapwoningen en veel sociale-huurwoningen. Dat zorgt volgens directeur Rachid Yahyaoui voor een brede leerlingenpopulatie van 155 leerlingen. Bij de hoofdingang is een volledig open plein met enkele speeltoestellen, aan de achterzijde is een omheind speelplein voor kleuters en kleine kinderen.
In Lelystad heeft vrijwel elke school een open schoolplein, verduidelijkt Cynthia Hoogveld, beleidsadviseur Onderwijshuisvesting, Team Grondzaken & Vastgoed bij de gemeente. “Schoolpleinen zijn standaard onderdeel van de openbare ruimte in de stad. We noemen het ‘brede’ schoolpleinen. Slechts een handvol scholen kiest bewust voor een gesloten plein, meestal vanwege hun eigen identiteit. Beheer en onderhoud liggen dan bij de school. Voor De Lepelaar en bijna alle andere scholen geldt dat het plein 24/7 toegankelijk is voor iedereen.”
Serie over open schoolpleinen
De ruimte voor sport, spelen, bewegen en ontmoeten staat onder druk. Schoolpleinen kunnen een belangrijke speel- en ontmoetingsplek voor de buurt vormen, en daarmee bijdragen aan een betere benutting van de openbare ruimte, meer sociale cohesie in de buurt en meer ontwikkelingskansen voor kinderen. Maar hoe zorg je voor slim ruimtegebruik van jouw schoolplein, en tover je die om tot een buurtplein? In deze serie lees je hoe schoolpleinen – in grote en kleine gemeenten en stedelijke en minder stedelijke gebieden – zijn opengesteld voor de buurt.
- Deel 1: Dussen
- Deel 2: Nijmegen
- Deel 3: Lelystad
- Deel 4: Enschede (verschijnt later)
Hoe kwam het plein tot stand?
De gemeente Lelystad kiest er bewust voor om schoolpleinen buiten schooltijd open te stellen. Het sluit aan bij een bredere visie op speelruimte, sociale cohesie en kansengelijkheid. Brede schoolpleinen ondersteunen kansen voor alle kinderen, versterken wijkgemeenschappen, verhogen speelmogelijkheden, en dragen bij aan gezondheid en sociale samenhang: allemaal thema’s in het onderwijs- en speelruimtebeleid van Lelystad.
De stad telt ruim 35 scholen, waarvan slechts een paar niet-openbare pleinen hebben. Cynthia: “De meeste schoolpleinen in de stad maken deel uit van het netwerk van openbare ruimte en worden buiten schooltijd gebruikt door buurtkinderen. De komende jaren willen we deze brede schoolpleinen bovendien nadrukkelijker inzetten voor klimaatadaptatie: vergroenen, water beter afvoeren en hittestress verminderen.”
Elke twee jaar stelt de gemeenteraad extra middelen beschikbaar waarmee steeds een aantal schoolpleinen wordt vernieuwd. De selectie gebeurt op basis van wanneer het plein voor het laatst is aangepakt, hoe inclusief het plein is, de mate van klimaatadaptatie en de staat van de speeltoestellen. De Lepelaar staat op dit moment niet op de lijst van vijf scholen waarvan de schoolpleinen worden aangepakt.
Hoe werkt het in de praktijk?
Hoewel het plein is ontworpen als openbare speelplek, levert dit soms uitdagingen op. “Vooral het watertoestel en de zandplek op het kleuterplein zijn populair, ook buiten schooltijd”, vertelt Rachid. “Zand is leuk, maar het spoelt vaak weg van het plein. Voor ouders is het soms ook een ergernis omdat ze het lastig uit de kleding krijgen.”
Omdat het plein openbare ruimte is, ligt het beheer bij de gemeente. Volgens een vaste planning wordt het vele speelzand vernieuwd of gereinigd. Als er iets kapot is, kan de school daar direct melding van doen via een app. Grotere meldingen lopen via Stichting SchOOL (schoolbestuur van alle 21 openbare scholen in Lelystad), een proces dat volgens Rachid nog verder kan worden verbeterd.
Op het brede plein worden momenteel geen buurtactiviteiten georganiseerd. Dat lijkt Rachid ook niet erg handig: “Ons plein is niet heel groot, en activiteiten zorgen vaak voor rommel. De picknicktafel bij de kleuters halen we ’s avonds ook altijd naar binnen om vandalisme te voorkomen.” Hij geeft aan dat in het naastgelegen Bultpark veel buurtactiviteiten plaatsvinden. “In de toekomst willen we als school vaker aanhaken bij die bestaande initiatieven.”
Hoe organiseer je onderhoud en beheer?
Net als bij de andere brede schoolpleinen in Lelystad, is de gemeente bij De Lepelaar verantwoordelijk voor het beheer. Dit betekent periodiek onderhoud zoals het vernieuwen en reinigen van zand en het controleren van speeltoestellen. Rachid ervaart dat sommige zaken in het groot onderhoud minder soepel verlopen dan hij zelf graag zou willen.
Naast de twee openbare pleinen heeft De Lepelaar een soort ‘tussenplein’: een betegeld stuk dat eigendom is van de school en daarmee niet openbaar is. Voor toezicht heeft de school hier zelf een camera opgehangen. Rachid: “Ik vind dat we deze ruimte te weinig benutten en zou graag zien dat het een duidelijke functie krijgt binnen onze totale buitenruimte.”
Wat kan de gemeente doen?
Op plekken waar veel vandalisme voorkwam, zoals op het kleuterplein van De Lepelaar, heeft Stichting SchOOL camera’s geplaatst. “In het verleden zijn daar ruiten ingegooid”, vertelt Rachid. “Ook zijn er aan de andere kant borden en brievenbussen vernield. Camera’s zorgen voor extra toezicht en schrikken af.”
Volgens Cynthia zet Lelystad overal in op openheid en veiligheid. De combinatie van camera’s, jongerenwerk en preventieve activiteiten helpt om de wijk leefbaar te houden. “Vandalisme verdwijnt nooit volledig, het verschuift alleen”, weet Cynthia. “Het blijft noodzakelijk om te blijven investeren in preventie. Dat is iets van lange adem en gaat verder dan één gesprekje met de jongeren.”
In de aanpak van bestaande schoolpleinen gaat de gemeente ook experimenteren met schooltuinen. Cynthia: “Een kind kwam met dit idee tijdens de kinderideeënmarkt en de raad heeft middelen beschikbaar gesteld voor twee schooltuinen. Op twee scholen start nu een pilot om te kijken hoe dat loopt. In hoeverre hier een vervolg op komt, is nog niet bekend.” Rachid heeft wel oren naar zo’n schooltuin en reageert zeer geïnteresseerd.
Hoe ga je om met de buurt?
Met de leerlingen zijn duidelijke afspraken gemaakt over hoe zij zich moeten gedragen op het plein. Het plein voor kleuters is omheind, waarbij de twee toegangspoorten tijdens schooltijden gesloten zijn. “Onze twee pleinen zijn vrij toegankelijk voor de wijk en trekken ook jongeren aan”, zegt Rachid. “Ik zou graag de gevel bij de kleuterentree verder naar buiten plaatsen, omdat dit nu een favoriete hangplek is. Met anderhalf meter verschuiving is dat opgelost. Helaas verloopt het proces om dit voor elkaar te krijgen erg moeizaam.”
Verder wil hij de wijk actiever betrekken bij bijvoorbeeld moestuinen of bij het schoonhouden van het plein. De school doet zelf al veel: leerlingen ruimen afval op als onderdeel van burgerschapsonderwijs. “Ook een vandalismebestendige afvalbak zou al een mooie verbetering zijn. Op het plein liggen ’s ochtends veel peuken en ander afval. Ik kan elke ochtend wel met een prikker rond.”
Wat levert het op voor de buurt en school?
De open schoolpleinen van De Lepelaar vervullen een brede buurtfunctie, doordat kinderen en jongeren er na schooltijd kunnen verblijven. Dat past bij het streven van de gemeente om schoolpleinen in te zetten als ontmoetingsplekken. Rachid: “Ik zou wel een groter en groener plein willen hebben, met een grasveld, voetbalgoaltjes en moestuinen.”
Cynthia geeft aan dat het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) scholen jaarlijks de kans biedt om wensen kenbaar te maken. “Tegelijkertijd staat Lelystad voor grote opgaven: veel schoolgebouwen zijn uit de jaren zeventig en tachtig en vragen nu allemaal om vernieuwing. Als gemeente moeten we keuzes maken.”
Praktische tips voor scholen en gemeenten
- Zorg voor structureel onderhoud en heldere meldlijnen om kleine onderhoudszaken snel op te lossen.
- Gebruik nabijgelegen parken en voorzieningen als verlengstuk van het schoolplein.
- Overweeg het gebruik van natuurlijke materialen als zand. Kinderen spelen graag in zand en het is goed voor hun gezondheid, maar het zorgt wel voor (extra) onderhoud.
- Kijk naar onderbenutte ruimte en zet ook eigen terrein optimaal in.
- Wees realistisch over buurtactiviteiten en sluit aan bij bestaande initiatieven in de omgeving.
- Investeer op schoolpleinen in vergroening en klimaatadaptatie.
- Combineer cameratoezicht met jongerenwerk en preventieve activiteiten.
- Houd rekening met gelijktijdige veroudering van schoolgebouwen, zodat aanpak en vernieuwing realistisch en haalbaar blijft.
Lees meer
- Meer informatie over een beweegvriendelijke omgeving vind je op de Themapagina beweegvriendelijke omgeving
- Neem voor meer inspirerende voorbeelden een kijkje in de Atlas Beweegvriendelijke Omgeving, of voeg daar direct jouw schoolplein als mooi voorbeeld toe.
- Wil je aan de slag met het vernieuwen en vergroenen van jouw schoolplein? Lees dan meer over het project Gezonde schoolpleinen van IVN Natuureducatie en Jantje Beton.
