Zelfredzaamheid en valpreventie bij ouderen: vijf praktijkvoorbeelden voor gemeenten | Alles over sport

Zelfredzaamheid en valpreventie bij ouderen: vijf praktijkvoorbeelden voor gemeenten

Artikel

geplaatst op: 16 december 2016

Hoe houden we ouderen zo lang mogelijk vitaal? Door bijvoorbeeld met beweegprogramma’s in te zetten op zelfredzaamheid en valpreventie voor ouderen. Vijf praktijkvoorbeelden van interventies die werken in verschillende gemeenten.

Zelfredzaamheid en valpreventie. Belangrijke onderwerpen voor ouderen binnen de gemeente, want we willen dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen leven. Urgente onderwerpen ook, zo blijkt uit een recent onderzoek van VeiligheidNL. Het aantal 65-plussers dat na een val op de spoedeisende eerste hulp belandt, is in tien jaar met 40 procent gestegen. Maar hoe bevorder je de zelfredzaamheid van ouderen in de praktijk? Met welke partijen en beleidsterreinen kun je samenwerken? Je hoeft niet zelf het wiel opnieuw uit te vinden. Oriënteer je op bestaande interventies die zich al in de praktijk bewezen hebben en waar je met creativiteit en lokale inbreng mee aan de slag kunt. In dit artikel presenteren we vijf interventies die al in diverse gemeenten zijn uitgevoerd.

Zet in op een reeds bewezen aanpak

  • Deze vijf voorbeelden zijn allen specifiek gericht op zelfredzaamheid van en valpreventie bij ouderen.
  • Ze kunnen ingezet en uitgevoerd worden door verschillende partijen: beleidsmedewerkers, buurtsportcoaches, ouderenconsulenten, enzovoorts.
  • Ze helpen partijen goed samen te werken in een integrale aanpak.
  • Ze geven inzicht in het bereiken en betrekken van ouderen.
  • Ze zijn beoordeeld door onafhankelijke professionals uit de praktijk.
  • Ze staan goed op papier en worden verzorgd door organisaties die op verschillende locaties in het land ondersteuning kunnen bieden.

Beweeginterventies gericht op ouderen worden binnen veel verschillende aanpakken ingezet. Of je nu een aanvraag indient binnen de Sportimpuls-regeling, of een beroep doet op fondsen zoals Fonds Nuts Ohra (bijvoorbeeld Meer Veerkracht, Langer Thuis) of het Oranje Fonds: de inzet van erkende interventies maakt je aanvraag krachtiger. Doe er je voordeel mee!

Kwaliteit en effectiviteit van interventies

De basis in het beoordelingssysteem voor interventies wordt gevormd door drie erkenningsniveaus: goed beschreven, goed onderbouwd en (diverse stadia van) effectiviteit. Wil je meer weten over het erkennen van interventies? Lees hier het artikel: Hoe werkt het erkenningen systeem?

Zicht op Evenwicht 

  • Gericht op zelfstandig wonende oudere
  • Twee varianten: groepscursus of individuele cursus
  • Ontwikkeld door Universiteit Maastricht en Trimbos Instituut
  • (Para)medische cursusleiding
  • Goede aanwijzingen voor effectiviteit

Onbezorgd actief zijn: dat is het doel van de cursus Zicht op Evenwicht. Een cursus voor ouderen die bang zijn om te vallen en als gevolg daarvan activiteiten vermijden. Zicht op Evenwicht kent twee varianten: een groepscursus en een individuele cursus. De groepscursus bestaat uit acht wekelijkse bijeenkomsten van twee uur, plus een herhalingsbijeenkomst twee maanden na de laatste bijeenkomst. De individuele cursus bestaat uit zeven contactmomenten, drie huisbezoeken en vier telefonische gesprekken. De cursusleiding van Zicht op Evenwicht bestaat uit een (wijk)verpleegkundige, fysio- / ergotherapeuten of een paramedicus met ervaring in het veld van valpreventie.

In Balans

  • Valpreventie staat centraal
  • Voorlichting + bewegingsprogramma in groep
  • Interventie van Veiligheid NL
  • Goed onderbouwd

Bij In Balans staat valpreventie centraal. Het is een combinatie van voorlichting (vier bijeenkomsten) en aansluitend een bewegingsprogramma van minimaal tien weken. Theorie en praktijk worden gecombineerd. Deelnemers volgen het programma groepsgewijs (circa 12-15 deelnemers per groep), maar worden ook gestimuleerd om de oefenstof thuis te doen aan de hand van een oefenboek met achtergrondinformatie en praktische oefeningen. In Balans is een interventie van Veiligheid NL, ondersteund door consulenten van de provinciale sportraden.

Otago

  • Oefenprogramma (oefenschema, wandelprograma)
  • Zelfstandig thuis uit te voeren
  • Begeleiding door Otago instructeur
  • Goed onderbouwd

Otago bestaat uit een set van  spierkracht- en evenwicht verbeterende oefeningen en een wandelprogramma dat ouderen zelfstandig thuis uitvoeren. Het oefenschema wordt persoonlijk afgestemd en individueel voorgeschreven door een getrainde Otago instructeur. Deze instructeur begeleidt, coacht en monitort door middel van huisbezoeken en telefonisch contact. Het Otago thuisoefenprogramma is ontwikkeld in Nieuw Zeeland en is daar onderzocht bij 1016 thuiswonende ouderen in de leeftijd van 65 tot 97 jaar. Het leverde de volgende resultaten bij de deelnemers op:

  • afname van het aantal valincidenten met 35%, verbetering van kracht
  • verbetering van evenwicht
  • toename van vertrouwen om activiteiten uit te voeren.

Meer Bewegen voor Ouderen – FT (Functioneel Trainen)

  • Bewegingsprogramma met functioneel trainen
  • Zelfstandigheid, zelfredzaamheid centraal
  • 400.000 deelnemers in Nederland
  • Goed beschreven

Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO) is een programma met bewegingsactiviteiten gericht op ouderen om zelfstandigheid en zelfredzaamheid te bevorderen. MBvO-FT is een probleemgericht groepsprogramma, gericht op juist díe activiteiten waar deelnemers moeite mee hebben. Functioneel trainen dus. Denk aan traplopen, uit bed of stoel komen, boodschappen doen of je buitenshuis verplaatsen.

MBvO-FT sluit hiermee specifiek aan op de leefwereld van de oudere. Door op maat, gevarieerd en vooral intensief te trainen, kunnen ouderen zich ook beter redden als het even tegen zit. Het geeft ouderen meer zelfvertrouwen en grip op hun leven. Ze kunnen langer en beter, naar eigen vermogen, mee blijven doen in de maatschappij.

ZekerBewegen

  • 6 wekelijkse groepslessen
  • Valpreventie trainingen gebaseerd op judo, jiujitsu en/of aikido
  • Groepstraining in kleine groepen
  • Interventie vanuit Judo Bond Nederland
  • Goed onderbouwd

ZekerBewegen is een beweegprogramma waar vooral bewegingsvrijheid, voldoening en zelfvertrouwen centraal staan. ZekerBewegen bestaat uit een cursus van zes wekelijkse groepslessen van anderhalf uur, waarin deelnemers een aantal terugkerende thema’s oefenen: balans en mobiliteitsoefeningen, zijwaarts vallen, voorwaarts rollen, voorwaarts vallen, achterwaarts vallen en opstaan. Uiteraard wordt de geboden oefenstof aangepast aan de mogelijkheden van de deelnemers. De trainingen worden verzorgd door judoleraren die door de Judo Bond Nederland zijn erkend en een speciale bijscholing tot instructeur ZekerBewegen hebben gevolgd. Naast het beweeggedrag wordt ook het sociale gedrag van ouderen gestimuleerd.

Wil je meer inspiratie uit de praktijk? Lees hier het interview met Toon Masselink (gemeente Montferland) en Jos Kooijman (gemeente De Ronde Venen). Zij vertellen over hun ervaringen met de inzet van erkende interventies ZekerBewegen en Meer Bewegen voor Ouderen-Functioneel Trainen in hun gemeente.

Wil je naast deze vijf interventies op het gebied van ouderen en zelfredzaamheid nog meer inspiratie? Neem dan vooral een kijkje in de Interventiedatabase Gezond en Actief Leven. Dit is een totaaloverzicht met diverse erkende leefstijlinterventies. Alle erkende sport- en beweeginterventies maken hier onderdeel van uit, en worden ook nog separaat op de website effectiefactief gepresenteerd.

Foto: Toon Masselink

Auteurs:

Jolanda de Zeeuw
Kenniscentrum Sport

Bewaren:

Bewaren

Gerelateerde artikelen

Anderen bekeken ook