Sluiten

Bevorderen van gezond gedrag in 6 stappen

Artikel

Geplaatst op 13 juni 2018

Je werkt in een wijk, gemeente of op een school, bijvoorbeeld als buurtsportcoach of welzijnsprofessional, en wilt eraan bijdragen dat kinderen, jongeren, volwassenen en/of ouderen gezonder gaan leven. Bijvoorbeeld door meer te bewegen. Waar moet je dan op letten en hoe pak je gezondheidsbevordering het beste aan?

In dit artikel lees je wat je moet weten als je op een effectieve manier gezond gedrag bij mensen wilt bevorderen. We beschrijven de basis van gezondheidsbevordering. Daarbij focussen we op het analyseren, verklaren en beïnvloeden van het individuele gedrag van mensen. Met de voorbeelden Lekker Fit! en Sociaal Vitaal illustreren we hoe anderen gezondheidsgedrag succesvol beïnvloeden.

Na het lezen van het artikel weet je hoe je gezondheidsbevordering planmatig aanpakt en hoe je een interventie kiest. Ook weet je waar je meer achtergrondinformatie en materialen vindt.

Gezondheidsbevordering in een notendop

Gezondheidsbevordering is gedrag stimuleren dat de gezondheid van mensen bevordert en ziekte voorkomt. Ongezond gedrag is niet alleen het gevolg van individueel gedrag, ook de omgeving waarin iemand leeft, werkt en woont heeft invloed. Bij gezondheidsbevordering is het daarom belangrijk aandacht te besteden aan zowel het individuele gedrag van mensen als aan hun leef-, werk- en woonomgeving. Effectieve gezondheidsbevordering is een combinatie van middelen, zoals voorlichting, voorzieningen en regelgeving (Brug, 2007). Deze integrale aanpak, die zich richt op het individu en omgeving, vereist samenwerking met meerdere sectoren.

Gezondheidsbevordering: een planmatige aanpak

Als je een gezonde leefstijl bij mensen wilt bevorderen dan is het belangrijk dat je dit planmatig aanpakt. Want interventies die op deze planmatige manier zijn gekozen of ontwikkeld hebben meer effect. Bij een planmatige aanpak doorloop je zes stappen.

Stap 1: wat is er aan de hand (analyse van gezondheid)

In deze stap breng je het probleem in kaart, wat de ernst en aard is en wat de gevolgen zijn als je niets aan het gezondheidsprobleem doet. Belangrijk is ook om na te gaan bij welke subgroepen het probleem vooral voorkomt. Om dit te beschrijven kun je gebruik maken van informatiebronnen zoals Venzinfo.nl en de GGD-monitor. Bijvoorbeeld van de kinderen van 4 tot en met 17 jaar oud had 13,5% in 2017 overgewicht, wat vaker voorkomt bij jongens dan bij meisjes.

Stap 2: wat heeft invloed (analyse van gedrag en omgeving)

Als je het gezondheidsprobleem in kaart hebt gebracht kijk je welke gedrags- of omgevingsfactoren dit gezondheidsprobleem positief of negatief beïnvloeden, en bij wie dit het meeste voorkomt. Bijvoorbeeld bij overgewicht bij kinderen kunnen de volgende factoren een rol spelen: te weinig beweging, te veel eten, opvoeding van ouders, te weinig beweeg- en speelplekken in de buurt.

Stap 3: wat is de oorzaak (analyse van factoren van gedrag)

In deze stap zet je op een rij wat het (ongezonde) gedrag veroorzaakt, welke oorzaken te beïnvloeden zijn, welke oorzaken je gaat aanpakken en wat jouw doelen daarbij zijn. Om inzicht te krijgen in de oorzaken van het (ongezonde) gedrag kun je gebruik maken van verschillende modellen, zoals theory of planned behaviour, health belief model, ANGELO framework en het EnRG framework. Op Loketgezondleven.nl lees je meer over deze modellen. Via vragenlijsten, interviews of observaties bij de doelgroep kun je achterhalen welke factoren het gedrag beïnvloeden. Bijvoorbeeld te weinig beweging kan veroorzaakt worden doordat kinderen bewegen niet leuk vinden of denken dat zij niet goed genoeg zijn.

Stap 4: welke interventie past (interventiekeuze)

Als je zicht hebt op de oorzaken van het probleem en weet wat de wensen en behoeften van de doelgroep zijn, ga je op zoek naar interventies die passen bij het gekozen doel en de doelgroep (bijvoorbeeld kinderen op de basisschool gaan meer bewegen). Daarbij kun je gebruik maken van meerdere databases met erkende interventies, waaronder die met sport- en beweeginterventies.

Vind je geen passende interventie? Lees dan meer over interventies ontwikkelen op Loketgezondleven.nl bij Gezondheidsbevordering: een greep uit de theorie.

Wist u dat Lekker Fit! ook een variant heeft voor de kinderopvang? Lees er hier meer over.

Stap 5: aan de slag (implementatie en -verspreiding)

Nadat je een interventie hebt geselecteerd of ontwikkeld ga je aan de slag met de uitvoering. Maak een implementatieplan waarin de activiteiten voor uitvoerders, doelgroep en belangrijke stakeholders beschrijft. In de interventiebeschrijving van SchoolsOUT (GGD Gelderland-Zuid) vind je (op pagina 35) een mooi voorbeeld waar je allemaal aan kunt denken als je een interventie wilt implementeren.

Stap 6: hoe gaat het (evaluatie)

Om te kijken of de interventie het gewenste effect heeft en om te kijken of de interventies naar tevredenheid zijn uitgevoerd evalueer je de uitvoering. Het monitoren van de interventie helpt ook om zicht te houden op de voortgang van de beoogde resultaten.

Lees ook dit praktijkverhaal over Sociaal Vitaal

Meer lezen

Advies nodig bij het kiezen of aanpassen van erkende interventies? Mail dan naar Karlijn Leenaars van RIVM Centrum Gezond Leven (karlijn.leenaars@rivm.nl).

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.