Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

ASE-model: van attitude, sociale invloed en eigen-effectiviteit naar intentie tot gedrag

Artikel

gedragcDe intentie om bepaald gedrag te gaan vertonen, hebben we alleen als we zelf positief tegen het gedrag aankijken (attitude). Daarnaast is het belangrijk dat de sociale omgeving ons steunt in hoe we ons gedragen (sociale invloed), maar ook of we denken dat we het gedrag zouden kúnnen vertonen (eigen-effectiviteit). Een gebrek aan vaardigheden of de aanwezigheid van drempels (barrières) kunnen gedragsverandering juist verhinderen. Tekst en uitleg over de verschillende onderdelen van het ASE-model.

Het ASE-model

Het ASE-model (De Vries, 1988) is gebaseerd op de Theory of Planned Behavior (Ajzen, 1985). Het ASE-model is later opgevolgd door het Integrated-change model (De Vries, 2004). Dit model geeft een breder overzicht van wat er allemaal bij bewuste gedragsverandering komt kijken. Alle onderdelen van ASE zijn ook terug te vinden in Integrated-change.

gedrag

Van intentie naar gedrag

De ‘intentie tot gedrag hebben’, betekent dat we van plan zijn ons op een bepaalde (nieuwe) manier te gaan gedragen. We willen bijvoorbeeld meer gaan bewegen, vaker naar de sportschool gaan of gezonder gaan eten. Ook als we ons hebben voorgenomen om meer te gaan sporten, kan er van alles gebeuren waardoor het uiteindelijk toch niet lukt. Soms zijn er te veel drempels (in het model barrières genoemd) die ons tegenwerken. Of het ontbreekt ons aan de vaardigheden waardoor het niet lukt om het gedrag uit te voeren.

Vaardigheden en ‘barrières’

gedrag7Een duidelijk voorbeeld van een gebrek aan vaardigheden is een ouder iemand die dagelijks een uur zou willen wandelen, maar daartoe fysiek niet in staat is. Het is ook mogelijk dat hij niet goed kan plannen op een drukke dag, zodat er geen tijd over blijft voor sport. Misschien mist hij de sociale competenties die nodig zijn om in een groep te sporten of bewegen, of stelt hij zichzelf doelen die helemaal niet haalbaar zijn. Daarnaast kunnen er ook nog allerlei andere barrières zijn: de sport die iemand wil doen wordt niet aangeboden in de buurt, of er ligt een drukke weg tussen de speeltuin en het woonhuis van een jong kind waardoor het er niet zelfstandig kan komen.

Welbeschouwd zijn dit allemaal redenen om het er dan maar bij te laten zitten. De intentie tot (nieuw) gedrag kan snel verdwijnen. Denk maar aan de goede voornemens die mensen altijd hebben en hoe het daar meestal mee afloopt. Voordat mensen überhaupt de intentie hebben om zich op een bepaalde manier te (gaan) gedragen, moeten zij eerst nog aan een aantal voorwaarden voldoen: er moet sprake zijn van de juiste combinatie van attitude, sociale invloed en eigen effectiviteit.

Positieve attitude

gedrag8Om de intentie tot gedrag te hebben, moeten we allereerst een ‘positieve attitude hebben ten aanzien van dat gedrag’. Met andere woorden, wat vind ik van sporten? En, wat vind ik ervan om vanaf nu meer te gaan bewegen? We kijken dan altijd naar wat dit gedrag ons zou kunnen opleveren (bewegen maakt mijn hoofd zo lekker leeg; ik wil mijn kind het goede voorbeeld geven). Ook kijken we naar de nadelen die het gedrag voor ons zou kunnen hebben (ik vind sport helemaal niet leuk; ik heb een grote kans op blessures). Als sporten ons genoeg oplevert en we geen al te grote bezwaren zien, dan hebben we een zogenaamde ‘positieve attitude’ ten aanzien van sporten. De kans dat we ons dan voornemen om daadwerkelijk te gaan sporten is dan ook groter.

Sociale invloed

Hoe we zelf tegen gedrag aankijken (attitude) is belangrijk, maar de mening van anderen speelt ook een rol. De verwachtingen van anderen zorgen dat we ons gedrag aanpassen. Het gaat hier altijd om voor ons belangrijke personen in de sociale omgeving, zoals familie en vrienden, maar ook docenten en trainers. De sociale omgeving oefent op verschillende manieren invloed op ons uit, bijvoorbeeld door letterlijk verwachtingen uit te spreken of zelfs door regels op te stellen. Maar invloed uitoefenen kan ook door een bepaald gedrag duidelijk te steunen of af te keuren, of door zelf het goede voorbeeld te geven. Als de sociale omgeving achter het gedrag staat, is de kans dus groter dat we ons ook zo willen gaan gedragen.

Groepsdruk

gedrag7Hoe groot deze sociale invloed is, kan voor iedereen in elke situatie anders zijn, maar er zijn ook wel algemeenheden. Zo zal voor een heel jong kind de invloed van de ouders heel groot zijn, maar voor een puber is hun mening soms juist reden om het tegenovergestelde te doen. Voor een puber zijn ook vrienden een belangrijk onderdeel van de sociale omgeving. De term groepsdruk wordt in dat kader vaak genoemd. Maar groepsdruk (kuddegedrag) is iets van alle leeftijden. Er zijn tal van sociale experimenten die laten zien dat de sociale omgeving invloed op ons uitoefent zonder dat we daar zelf bij stilstaan. Ook een groep onbekenden kan dan je gedrag beïnvloeden. Dit kan best extreem zijn, zoals onderstaand filmpje laat zien. Rolmodellen worden vaak ingezet voor gedragsbeïnvloeding, maar het is wel van belang de juiste persoon voor deze functie te kiezen.

Filmpje: Wat doet groepsdruk met je?

Geloof in eigen kunnen

gedrag2Tot slot moeten we ook genoeg ‘eigen-effectiviteit’ hebben. Dit betekent dat we onszelf in staat moeten achten het gedrag uit te voeren. Hier gaat het niet om wat we daadwerkelijk kunnen (waar het bij ‘vaardigheden en barrières’ wel om ging), maar om wat we denken te kunnen. Die twee zijn in de praktijk lang niet altijd hetzelfde. Eigen-effectiviteit kan hem zitten in zelfvertrouwen (het lukt me vast wel/niet om een uur lang te sporten in de sportschool), maar ook in praktische aspecten (ik heb wel/geen tijd, want ik moet werken en daarna voor de kinderen zorgen, ik heb wel/geen geld voor lidmaatschap of een abonnement). Als we geloven in ons eigen kunnen, en dus voldoende eigen-effectiviteit hebben, is de kans groter dat we de intentie hebben om ons op een bepaalde manier te gedragen.

Lees ook:

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.