Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Activiteiten en valpreventie voor kwetsbare ouderen

Interventies

Geplaatst op 23 mei 2016

Er bestaan legio beweegprogramma’s, -interventies, -activiteiten en -cursussen voor ouderen. Maar welke kies jij om ouderen in beweging te krijgen? Met een reeks van zes artikelen maken we het aanbod voor ouderen overzichtelijk. In dit vierde artikel zoomen we in op beweegprogramma’s gericht op valpreventie kwetsbare ouderen.

Effectief programma en blijven bewegen

Valpreventieprogramma’s bestaan meestal uit een beperkt aantal bijeenkomsten waarin mensen vaardigheden leren waardoor ze minder vallen. Of wanneer ze toch vallen, het risico op ernstig letsel te beperken. Bij de keuze van een programma in jouw locatie spelen meerdere overwegingen mee. Wil ze zo zeker mogelijk zijn dat een interventie effectief is? Gebruik dan de database met erkende interventies om te checken voor welke interventies dat geldt. Dat wil zeggen: sterke, goede of eerste aanwijzingen voor effectiviteit. Voor de andere interventies is dat niet of nog niet met onderzoek aangetoond. Hieronder vind je informatie over verschillende programma’s.

Daarnaast is het natuurlijk belangrijk dat het bewegen niet stopt bij de laatste les van de cursus. Zorg daarom dat de cursus naadloos aansluit op ander geschikt aanbod in de buurt, waarbij mensen hun aangeleerde vaardigheden blijven oefenen en daarbij ook nog eens de gezelligheid van bewegen blijven ervaren.

Valpreventie ouderen

Ster Effectief actiefValanalyse 65+ helpt zorgverleners in de eerstelijn om op gestructureerde wijze een inventarisatie te maken van het valrisico bij ouderen van 65 jaar. Hiermee voorzien zij kwetsbare ouderen van advies op maat. Eerstelijnszorgverleners screenen een klein aantal patiënten op een verhoogd valrisico. Als er sprake is van een verhoogd valrisico maakt de zorgverlener vervolgens met de patiënt een uitgebreide valanalyse. Deze analyse kan, afhankelijk van de situatie, tot maximaal een uur duren. Valanalyse 65+ is als erkende interventie opgenomen in de database van Sport- en beweeginterventies. De interventie is beoordeeld als goed onderbouwd.

Zeker bewegen

Ster Effectief actiefFit, Veilig en Valbreken is een interventie gericht op het stimuleren van duurzaam beweeggedrag van 55+ers. Het bevat onderdelen uit judo, jiujitsu en aikido. Judo Bond Nederland (JBN) ontwikkelde Fit, Veilig en Valbreken in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Jiujitsu en Judo Leerkrachten (NVJJL). Landelijk overkoepelende organisaties, provinciale sportraden, gemeenten, GGD instellingen, zorginstellingen, ouderenorganisaties, judoclubs of sportscholen bieden de interventie aan ter bevordering en/of verbetering van het beweeggedrag van ouderen. Zeker bewegen is als erkende interventie opgenomen in de database van Sport- en beweeginterventies. De interventie is beoordeeld als onder voorbehoud erkend.

Sta op

Ouderen vinden zelfredzaamheid bepalend voor de kwaliteit van leven. Dat geldt ook voor kwetsbare ouderen. Praktische tips en adviezen om alledaagse handelingen zo goed mogelijk uit te kunnen voeren, helpen deze zelfredzaamheid en de veiligheid te vergroten. De STA-OP interventie is bruikbaar voor hen die te maken hebben met kwetsbare senioren. Beroepsmatig, maar ook als vrijwilliger of mantelzorger. Onderwerpen als eenvoudiger opstaan uit de stoel, veilig uit bed komen, traplopen, omgaan met alarmering en in- en uit de auto stappen met achtergrondinformatie komen aan de orde. Ook is er aandacht voor hoe iemand te motiveren, uitleg over het belang van sterke beenspieren en waarom het zo belangrijk is om te blijven bewegen.

Lees meer over Sta op.

Halt u valt!

Halt u valt! is een aanpak voor lokale organisaties om bij te dragen aan het reduceren van valrisico’s. Deze interventie heeft als doel risico’s van vallen en het aantal valongelukken bij zelfstandig wonende ouderen te verminderen. De aanpak is organisatiegericht en multifactorieel. Halt u valt! is als erkende interventie opgenomen in de database van Sport- en beweeginterventies en is beoordeeld als theoretisch goed onderbouwd.

Meer informatie vind je op de website van Veiligheid.nl.

In Balans

Ster Effectief actiefDe cursus In Balans is bedoeld voor mensen met evenwichtsproblemen. Een goede balans voorkomt vallen en werkt positief door op het welzijn en de gezondheid van ouderen. Iedere oudere, ook degenen die wel goed ter been zijn, heeft voordeel van deze cursus. Ouderen die de cursus volgden, hebben een betere balans, voelen zich zekerder en meer ontspannen. De cursus bestaat uit 4 groepsbijeenkomsten met 10 beweeglessen. In Balans is een erkende interventie en als theoretisch goed onderbouwde interventie opgenomen in de database van Sport- en beweeginterventies.

Zicht op evenwicht

Ster Effectief actiefDe groepscursus Zicht op evenwicht helpt kwetsbare ouderen van 70 jaar en ouder om valangst en het daardoor veroorzaakte vermijdingsgedrag te verminderen. De interventie besteed aandacht aan het voorkomen van nieuwe valincidenten, het vergroten van activiteit en het verminderen van angstgevoelens en depressieve symptomen. Het Trimbosinstituut ontving de ZonMw Parel voor de succesvolle implementatie van de cursus Zicht op Evenwicht. Lees meer over deze interventie. Voor meer informatie kijk dan op de website van Zicht op evenwicht. Zicht op evenwicht is een erkende interventie en als goede aanwijzingen voor effectiviteit opgenomen in de database van Sport- en beweeginterventies.

Vallen Verleden Tijd

Het Vallen Verleden Tijdprogramma is een groepstraining voor 65 plussers en bevat drie onderdelen; een hindernisbaan, sport- en spelvormen en het leren van valtechnieken. Het primaire doel van het programma is het verminderen van het aantal valincidenten bij thuiswonende ouderen met verhoogd valrisico op basis van mobiliteitsproblemen, valhistorie of valangst. Daarnaast is er een aangepast programma specifiek voor mensen met osteoporose. Secundaire doelen zijn het bewust worden van valgevaarlijke situaties, het verminderen van valangst en verbeteren van activiteitenniveau, mobiliteit en balans. Vallen Verleden Tijd is in de database van Sport- en beweeginterventies opgenomen en beoordeeld als sterke aanwijzing tot effectiviteit.

Meer informatie is op de website van Vallen Verleden Tijd te vinden.

Bewegen valt goed!

Bewegen valt goed! is voor groepen niet-westerse allochtonen van 45 jaar of ouder en voor inactieve ouderen met een lage sociaal-economische status of gezondheidsklachten. Deze interventie stimuleert allochtone volwassenen en ouderen (45+) tot meer bewegen, bevordert een actieve leefstijl en verkleint de kans op valongevallen. Het is een praktische en effectieve aanpak om met zelfstandig wonende ouderen valpreventie-activiteiten uit te voeren. Deze aanpak is door het Centrum Gezond Leven gecertificeerd als theoretisch goed onderbouwd.

Meer informatie vind je op de website van Veiligheid.nl.

Cursus Vallen met beleid

Ouderen zijn kwetsbaar bij een eventueel valincident. Het kan voor hen leiden tot grote fysieke en emotionele schade, zoals een sociaal isolement. Aikido stichting Jiki Shin Kan ontwikkelde voor deze kwetsbare doelgroep de cursus Vallen met beleid. Deze cursus geeft aandacht aan het verbeteren van balans en het leren ontspannen te vallen, de kans op ernstige blessures bij valincidenten te verkleinen en het krijgen van meer zelfvertrouwen. De aanpak is bedoeld voor 55-plussers die vaardigheden willen leren voor later en 65-plussers die nu vaardigheden nodig hebben.

Meer informatie vind je op de website van Aikido Stichting Jiki Shin Kan.

Andere artikelen uit de reeks beweegprogramma's voor ouderen

 

 

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.

Jolanda de Zeeuw

Het klopt dat krachttraining een belangrijk aspect is bij het mobiel blijven, bij het verbeteren van balans, stabiliteit en coördinatie. Vandaar dat de vernieuwde beweegrichtlijnen hier ook aandacht voor hebben: Doe minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten, voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen. (gezondheidsraad. Beweegrichtlijnen 2017)

In de erkende interventies die zich richten op valpreventie hebben ook krachtoefeningen in hun aanpak. Juist om hiermee de been- en core-spieren te versterken wat dan weer een positief effect heeft op coördinatie, balans en stabiliteit. Dat dit niet niet met halters en kettlebell gebeurt heeft met de doelgroep te maken. De groep die aan deze valpreventiecursussen deelneemt is vaak al minder mobiel, lopen geen 5km zonder te rusten, hebben steeds vaker een rollator voor de ‘lange’ afstanden, staan niet zo gemakkelijk meer op. Voor deze doelgroep zijn aangepaste oefeningen nodig, uitgaande van wat de deelnemers nog wel kunnen. Daar vanuit wordt er gewerkt aan verbetering, verbetering van alle aspecten die nodig zijn om beter in balans te zijn, om minder (of liever: geen) angst meer te hebben om bij het opstaan te kunnen vallen.

Ik was afgelopen week nog bij een voorlichtingsbijeenkomst voor de cursus In Balans in combinatie met MBvO-Functioneel training. De jongste wellicht eind zestig, de grootste groep toch 75 jaar en ouder. Thuiswonend. Ik had de vrijheid om hen rustig te observeren tijdens enkele beweegoefeningen. Wat mij opviel dat de bewegingsvrijheid van o.a. schoudergewricht en heupengewricht zeer beperkt was. U schrijft: “De oudere vrouw moet dus ‘onder de halters’ of aan de kettlebell, daar knapt ze van op”. Ik denk eerder dat er dan iets knapt. En dat zou zonde zijn. Want de oefeningen die zij de komende weken gaan krijgen zijn afgestemd op hun mogelijkheden. En ja ook zij zoeken ‘hun grens’ op, want hiermee zorgen zij ook voor verbetering van hun kracht/lenigheid.

Het mooie is dat de twee (valpreventie) interventies beide erkende interventies zijn. In Balans als goed onderbouwd erkend en Functionele training is beoordeeld tot goede aanwijzing tot effectiviteit. Dit betekend dat de aanpakken een goede onderbouwing heeft en aanwijsbaar effect. Kijk naar de effecten van de interventie In Balans:
Uit onderzoek blijkt dat ouderen na het volgen van de cursus maar liefst 61% minder kans maken om te vallen en dat hun valangst met 37% afneemt.

U schrijft “Valpreventie wordt veel te veel vanuit de (para)medische zorg benaderd en te weinig vanuit het fysiek belasten van het lichaam” dat klopt en is vaak niet zonder reden. Het zijn vaak kwetsbare mensen met meerdere aandoeningen, daarbij is kennis nodig van de (para)medische zorg om de deelnemers veilig en verantwoord te laten bewegen.

Ook interessant is deze recente factsheet van VeiligheidNL. Hierin staat de meest recente kennis over waar beweegprogramma’s voor ouderen (met een verhoogd valrisico) aan moeten voldoen om effecten te behalen op valreductie. Hierin staat dat naast balans ook heel duidelijk spierkracht getraind moet worden. Deze factsheet is gebaseerd op de meest recent gepubliceerde literatuur.
https://www.veiligheid.nl/valpreventie/kennis-en-cijfers/effectieve-valpreventie/beweeginterventies

Ik ben wel benieuwd naar uw kracht en mobiliteitscursus. Inhoudelijk, voor welke doelgroep u deze organiseert en natuurlijk de effecten (onderzoek). Door welke professionals worden deze cursussen aangeboden. Misschien kunt u mij persoonlijk mailen? jolanda.dezeeuw@kcsport.nl

Clemens Vollebergh

Hierbij maak ik een kanttekening bij tal van valpreventiemethoden. Ze zijn vooral gericht op het herstel van de lichaamsbalans. De onderliggende oorzaak, gebrek aan stabiliteit, wordt niet aangepakt. Gevolg: een tijdelijke, proprioceptieve oplossing, geen aanpassingen op spierniveau. Op mijn Linkedin-account schreef ik naar aanleiding van het bericht in de media (26 oktober 2017) dat steeds meer ouderen overlijden door val het volgende:

Vallen is geen balansprobleem maar is gebrek aan stabiliteit

In het NOS-journaal wordt dit onderwerp geïllustreerd door een fysiotherapeute die een oudere dame thuis helpt met een aantal balansoefening. De stoel vasthouden en op de tenen staan, op een lijn lopen, opzij stappen en in en uit de stoel gaan zitten. Fantastisch allemaal: de oudere vrouw krijgt aandacht en met haar fysiotherapeute is ze ervan overtuigd dat de aanpak werkt.

Echter: een stabiliteitsprobleem los je niet op met balansoefeningen

Geen structurele verbetering
Er gaat jammer genoeg erg veel geld naar allerlei vormen van valpreventie. Jammer genoeg want vallen is een stabiliteitsprobleem en dat los je niet op met balansoefeningen. Er wordt met deze zogenaamde preventieoefeningen geen mechanisme aangezet dat het brein aanspoort tot onthouden en spieren en brein laat samenwerken. De rekrutering verbetert slechts tijdelijk en van hypertrofie (meer spiermassa) is helemaal geen sprake. Terwijl juist de afnemende massa van de dieperliggende houdingsspieren een probleem vormt bij het handhaven van stabiliteit.

Kracht
Een tekort aan spierkracht is een belangrijk probleem en dat moet worden opgelost. De oudere vrouw moet dus ‘onder de halters’ of aan de kettlebell, daar knapt ze van op: haar spieren leren beter gecoördineerd samentrekken, ze kan sneller en krachtiger bewegen en in onverwachte situaties is ze in staat adequaat te reageren.

Veel geld naar .. geen oplossing
Er gaat veel geld naar valpreventie omdat onderzoek heeft aangetoond dat het nuttig is. Zoals uit mijn betoog blijkt, trek ik dat laatste (op zijn zachtst gezegd) in twijfel. Bij valpreventie zie je dat (para)medici kennis uit de inspanningsfysiologie en trainingsleer, niet inzetten. Het stabiliteitsprobleem wordt niet bestreden. Het is alsof je in een auto met versleten banden en slechte vering soepel een moeilijk parcours probeert af te leggen, terwijl je nieuwe banden nodig hebt en de vering moet vervangen (lees spiermassa en spierkracht) . Vinden ze een patiënt onder een halter of met een kettlebell er niet uitzien? Moeten alle oefeningen in de dagelijks kleding uitgevoerd kunnen worden (en mogen ze daarom niet intensief zijn)? Of maakt onbekend onbemind? Ik denk dat laatste. Men is niet bekend met krachttraining en de positieve effecten ervan en is reactief opgeleid: problemen pak je wanneer deze zich voordoen, in plaats van ze op te lossen voor het zover is. Valpreventie wordt veel te veel vanuit de (para)medische zorg benaderd en te weinig vanuit het fysiek belasten van het lichaam.
ps. Ik heb zelf ervaring als docent van kracht en mobiliteitscursussen. Zeer effectief voor mensen die nog in staat zijn te leren en die gezond oud willen worden. Ik leer mensen oefeningen voor het verminderen van gewrichts- en spierstijfheid en het vergroten van kracht. De belofte: onderhoud de oefeningen twee keer per week maximaal een half uur en de fitheid neemt toe: de stabiliteit vergroot doordat er getraind wordt met vrije gewichten en bewegingen in de gehele beweegketen. De weerstand die gebruikt wordt is groot: er moet fysiek en mentaal een probleem zijn bij het verplaatsen van het gewicht. Op die manier wordt kracht verbonden met coördinatie. Niet alleen de diepgelegen houdingsspieren (die het skelet bij elkaar houden) worden sterker, ook de grote spiergroepen doen mee. De hoge intensiteit zorgt voor een hoge stofwisseling tijdens en na afloop van de workout. Doordat de lichaamssamenstelling verbetert (minder vet, meer spiermassa) neemt de ruststofwisseling toe.