Stadsregio Parkstad Limburg kampt – net als de rest van Nederland – met vergrijzing en een zeer diverse populatie senioren. Van fitte 70-plussers die wekelijks een rondje door het Limburgse heuvelland fietsen, tot 55-plussers met complexe leefstijlaandoeningen én alles daar tussenin.
Versnipperd aanbod
“De laatste jaren groeit de aandacht voor het bewegen van senioren in ons werk”, vertelt Jorg Smeets. Smeets is teamleider bij The Move Factory (TMF), het uitvoeringslabel van Huis voor de Sport Limburg. “Actuele ontwikkelingen zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord, de groeiende aandacht voor Valpreventie en de komst van Gecombineerde Leefstijlinterventies maakten duidelijk dat senioren als doelgroep meer aandacht en een eigen aanpak verdienen.”
“Toen wij het lokale sport- en beweegaanbod voor senioren echter onder de loep namen, viel vooral de versnippering op. Overal zijn projecten, initiatieven en beweeggroepen; van de Gecombineerde Leefstijl Interventie healthyLIFE, tot valpreventieprojecten en vitaliteitsdagen. Wat ontbrak, was een totaalaanpak om alle senioren – van vitaal tot zeer kwetsbaar – op tijd in beweging te brengen én te houden. Meer strategisch en integraal werken vanuit de totale seniorendoelgroep zorgt voor richting en focus”, vertelt Smeets.
Inventarisatie met stoplichtmodel
Om die nieuwe werkwijze te ontwikkelen, ging TMF eerst terug naar de basis. Smeets: “We zochten kennis en onderbouwing bij onze nieuwe strategie. Samen met Kenniscentrum Sport & Bewegen organiseerden we vier sessies voor collega’s die met senioren werken. Ook de combinatiefunctionaris sociaal domein en de verenigingsondersteuner deden mee. De sessies gaven veel inzicht in de verschillende typen senioren en hoe hun unieke behoeften eruitzien.”
Smeets vervolgt: “Ook brachten we samen met de gemeenten waar we actief zijn – Kerkrade, Landgraaf, Voerendaal en Brunssum – het bestaande aanbod in kaart: van verenigingen tot commerciële sportaanbieders, van Meer Bewegen Voor Ouderen groepen (MBvO) tot sociale projecten met een beweegcomponent zoals jeu-de-boules of wandelen. Met een stoplichtmodel omschreven we per activiteit de gewenste doelgroep: groen voor vitale senioren, oranje voor de meer kwetsbare groep en rood voor ouderen met multi-problematiek.”
Kloof tussen aanbod en doelgroep
In de analyse die volgde, viel op dat het aanbod in Parkstad nog niet divers genoeg was. Smeets: “De ‘rode’ groep ouderen wordt verwezen naar de zorg of fysiotherapie, maar het verenigingsleven heeft nauwelijks aanbod voor hen. Regulier sportaanbod vindt vaak ’s avonds plaats, wat lastig is voor de kwetsbare groepen. Specifiek seniorenaanbod is vaak overdag, wat niet past bij 55-plussers die nog werken of op de kleinkinderen passen.
In MBvO-groepen doen vooral 70-plussers mee aan activiteiten als dansen of wandelen. Hartstikke nuttig, maar de meeste senioren voelen zich daar niet op hun plek. Zij zijn op zoek naar aanbod dat past bij de behoefte en voorkeuren in hun eigen levensfase”, licht Smeets toe. Kortom: de kloof tussen aanbod en doelgroep was over de hele breedte vaak te groot.
Verenigingen begeleiden in nieuwe denkwijze
Het dichten van deze kloof vraagt iets van sportaanbieders, maar biedt hen ook kansen. TMF pakt een regierol om sportaanbieders te begeleiden in deze transitie. “Dat begint met bewustzijn”, licht Smeets toe. “Sportverenigingen zijn van oudsher gericht op aanwas van jeugd en competitie in een specifieke sport. We organiseren nu bijeenkomsten en sportcafés voor verenigingen, waarin we senioren nadrukkelijk positioneren als kansrijke doelgroep voor ledengroei. Daar leggen we uit hoe groot en divers de seniorendoelgroep is. Ook bieden we inspiratie over welk soort aanbod past bij elk niveau van vitaliteit.”
TMF begeleidt de sportaanbieders ook in praktische zin. “Onze clubondersteuner voert samen met lokale verenigingen de vitaliteitsscan ‘De vitale club’ uit. Daarin hebben we vragen opgenomen die de kansen voor beweegaanbod voor senioren in beeld brengen. Vervolgens helpen we de clubs bij het formuleren van een ambitie hierop en bij de praktische realisatie ervan.”
Rode draad voor alle activiteiten
Deze nieuwe aanpak vergt tijd en dat mag ook, vindt Smeets. “Zorgen dat ouderen structureel gaan bewegen is geen project met een begin en een eind. De nieuwe aanpak vormt de rode draad waaraan we alle projecten en initiatieven ophangen. Daarin leren en experimenteren we met elkaar.”
“Een voorbeeld van experimenteren is dat we een vorm van ‘tussenliggend beweegaanbod’ hebben ontwikkeld, om vereniging en senioren dichter bij elkaar te brengen. In Kerkrade laten we – samen met welzijnsorganisatie Impuls – senioren vanuit het healthyLIFE-beweegprogramma doorstromen naar Project Fit & Vitaal. In dat project begeleiden we hen gedurende tien weken naar een specifieke vereniging toe – bijvoorbeeld een boksvereniging – die seniorenaanbod heeft. De eerste tien lessen zijn gratis en we stimuleren de deelnemers om vervolgens lid te worden.”
Samenwerking vanuit gedeelde ambitie
Smeets benadrukt dat ook het verstevigen van deze aanpak in beleid een proces van de lange adem is. “De vier betrokken gemeenten zijn hierin vanaf dag één onze partner. We werken vanuit een gedeelde ambitie aan de vitaliteit van senioren. De uitdagingen van bewegen en leefstijl in Parkstad zijn groot, dus de potentiële maatschappelijke winst van méér sport en bewegen is hier enorm!”
Structurele aandacht voor passend beweegaanbod voor senioren is sinds vorig jaar een vast onderdeel van de werkafspraken tussen TMF en de gemeenten. Smeets: “We hebben regelmatig afstemmingsoverleg met de gemeenten en onze aanpak is omarmd door alle betrokken collega’s daar.”
TMF krijgt vanuit de gemeenten ook volop ruimte om te experimenteren. “In de gemeente Landgraaf starten we samen met Move4Vitality met een beweegspreekuur voor senioren. Huisartsen verwijzen door naar het spreekuur. Samen doen we een intake, brengen de senioren in beweging middels de Move4Vitality-app en vervolgens begeleiden wij de senioren door naar passend lokaal beweegaanbod.”
Het doel blijft hetzelfde
Wat kan Smeets al zeggen over de resultaten? “We zitten nog volop in de implementatiefase, maar de nieuwe strategie zorgt voor urgentie bij ons, bij de gemeenten en bij lokale partners. Want we kunnen dit niet alleen, maar werken in alles samen met het hele maatschappelijke speelveld. We zetten de komende jaren in Parkstad vol in op de maatschappelijke meerwaarde van bewegen. Deze aanpak is wellicht ontstaan vanuit actuele ontwikkelingen, maar die zijn volgend jaar weer anders. Het punt is dat ons hogere doel hetzelfde blijft. Daarbij staren we ons niet blind op projecten en interventies, maar sporen we – via diverse kanalen en stakeholders – zoveel mogelijk (kwetsbare) senioren op, om ze middels onze aanpak toe te leiden naar structureel beweegaanbod!”
Foto: Stan Keulen
