Hoe breng je patiënten in beweging? Gebruik motiverende gespreksvoering

Aanpak op maat

Elke patiënt is verschillend en heeft andere motieven en drempels. Dit vraagt om een aanpak op maat. Het is daarom belangrijk dat jij als zorgprofessional je patiënt goed leert kennen en daarbij zijn of haar motieven en drempels om te bewegen achterhaalt. Mensen hebben namelijk een beloningssysteem én een pijnsysteem^[1]. Deze systemen zorgen ervoor dat we fijne dingen najagen (gezonder zijn door het bewegen) en pijn of een vervelende ervaring willen vermijden. 

Een veelvoorkomende valkuil wanneer je patiënten meer wil laten bewegen, is direct advies geven over bewegen, zonder aandacht te besteden aan drempels die de patiënt misschien ervaart. Als gevolg daarvan voelt de patiënt zich mogelijk niet gehoord en kan er weerstand ontstaan. 

Drie stappen om weerstand te voorkomen

1. De patiënt leren kennen

Start met een open gesprek waarin je de patiënt leert kennen. Wat houdt hem of haar bezig. Wat vindt diegene leuk om te doen of belangrijk in zijn of haar leven? Door deze vragen te stellen, leer je je patiënt beter kennen en creëer je een gelijkwaardige vertrouwensrelatie. 

2. De patiënt motiveren

Als je beter weet wie jouw patiënt is, kun je iemands motivatie om te bewegen uitvragen. Denk aan vragen als: “Wat vind je leuk aan bewegen?”, “Wat zijn redenen om meer te willen bewegen?” en “Wat vind je belangrijk in jouw leven en hoe kan meer bewegen hieraan bijdragen?”.

3. Belemmeringen bespreekbaar maken

Dat iemand aangeeft meer te willen bewegen, betekent dus niet automatisch dat het daadwerkelijk gebeurt. Mensen kunnen vanwege hun aandoening belemmeringen ervaren om daadwerkelijk meer te gaan bewegen. Deze belemmeringen staan een patiënt in de weg, ondanks hun motivatie om te bewegen. Het is dus belangrijk deze belemmeringen goed uit te vragen. 

Motiverende gespreksvoering

Wanneer je een opening ziet bij de patiënt om bewegen te bespreken, kun je gebruik maken van motiverende gespreksvoering. De eigen motivatie van de patiënt om te veranderen kun je namelijk verhogen in een empathisch en accepterend gesprek. 

Motiverende gespreksvoering is een verzamelterm voor een combinatie van meerdere wetenschappelijk onderbouwde technieken. Het doel daarvan is om je patiënt te motiveren en toe te wijden aan gedragsverandering vanuit iemands eigen redenen en doelen, in een veilige en acceptabele setting^[2]. 

Motiverende gespreksvoering kent verschillende technieken die je kunt gebruiken om patiënten te motiveren, gehoord te laten voelen in hun drempels en hiermee het risico op weerstand te verlagen.

De vier principes van motiverende gespreksvoering

• Een gelijkwaardige vertrouwensrelatie tussen professional en patiënt.
  Je plaatst je als professional naast de patiënt, in plaats van het gesprek als expert of superieure aan te gaan. Trek geen overhaaste conclusies en ga er niet vanuit dat je de patiënt iets ‘bij moet leren’. Vermijd formuleringen als: “Je weet toch wel dat sporten goed voor je is. Waarom doe je het dan nog niet?”. De patiënt kan dit als neerbuigend ervaren en het komt het vertrouwen in jou als professional niet ten goede^[3]. Gebruik juist zinnen als “Vind je het goed om samen te kijken naar waarom het niet lukt om te sporten?”. 
• Een accepterende en empathische houding naar de patiënt toe.
  Heb begrip voor wat je patiënt vertelt en oordeel hier niet over. Wat voor jou misschien heel logisch is of geen drempel is, kan iemand anders heel anders beleven. Hiermee zorg je ervoor dat de patiënt zich écht gehoord voelt. Denk hierbij aan zinnen als: “Ik kan me helemaal voorstellen dat je het spannend vindt om te sporten”.
• Compassie en oprechte interesse naar de leefwereld van de patiënt. Verdiep je in de leefwereld van de patiënt en zoek naar waar de interesses van iemand liggen. Wat vindt de patiënt belangrijk? Denk aan vragen als “Wat vind je leuk om te doen in het dagelijks leven?”.
• Het oproepen van motivatie om te veranderen bij de patiënt.
  Je koppelt de interesses en motivatie van de patiënt aan nieuw gedrag. Wanneer iemand bijvoorbeeld veel motivatie haalt uit in de natuur zijn, kun je dit koppelen aan bewegen. Vraag dan bijvoorbeeld: “Je geeft aan dat je het mooi vindt om in de natuur te zijn, lijkt je het niet fijn om eens vaker door het bos te wandelen?”^[2].

Technieken van motiverende gespreksvoering

Om de vier bovenstaande principes toe te passen, kun je gebruik maken van een aantal technieken die hierbij aansluiten: 

• Stel open vragen. Dit stimuleert een patiënt om zelf na te denken over bewegen. Denk hierbij aan vragen als “Welke gedachten roept het idee van sporten of bewegen bij je op?”.
• Luister actief en reflecteer op wat de patiënt zegt. Geef je reflectie hierop, zonder te oordelen: “Je zegt dat je snel buiten adem raakt omdat je een slechte conditie hebt, begrijp ik goed dat je je daar zorgen om maakt?”.
• Geef complimenten op wat de patiënt al goed doet. Zorg dat je goede dingen toejuicht, herkenning geeft aan wat iemand zegt of begrip toont voor uitdagingen: “Ik vind het heel goed van je dat je meer wilt bewegen en minder wil roken. Ik kan me ook tegelijkertijd voorstellen dat dit moeilijk is voor je”. 
• Vat samen wat iemand zegt. Vat samen wat het meest relevant is voor de verandering die jij met de patiënt wilt bereiken. “Als ik het goed begrijp, wil je graag meer bewegen en stoppen met roken, en maak je je tegelijkertijd ook zorgen om je conditie, klopt dat?”
• Verhoog iemands motivatie met de juiste vragen en informatie. Vertaal iemands motivatie naar een concreet doel. Vraag actief of iemand meer wil weten over bewegen in combinatie met zijn of haar aandoening. “Vind je het goed om samen verder samen te kijken naar hoe we je conditie kunnen verbeteren?”.

De technieken zijn op meerdere momenten toe te passen tijdens een consult met een patiënt. In de online gesprekstool Bewust Bewegen met chronische aandoeningen vind je gesprekshandleidingen voor veelvoorkomende aandoeningen. Hierin zijn deze technieken verwerkt en lees je welke vragen je kunt stellen om in korte tijd een motiverend gesprek over bewegen te voeren tijdens een consult. Het hangt van de patiënt en de situatie af welke technieken je het best kunt gebruiken. Wanneer iemand bijvoorbeeld al gemotiveert is, hoef je hier minder aandacht aan te besteden^[2].