Tobias Wijnmaalen, manager sport en beweegstimulering bij Stichting Wijksport, schetst de achtergrond: “De groep senioren in Wijk bij Duurstede groeit snel en beslaat het hele palet: van vitale senioren die graag blijven sporten, tot licht kwetsbare senioren die gebaat zijn bij begeleiding, tot ouderen in een zorginstelling. Het grootste deel woont echter nog zelfstandig en wil dat graag zo lang mogelijk blijven doen.”
Er waren diverse lokale ontwikkelingen die erom vroegen het sport- en beweegaanbod voor senioren opnieuw onder de loep te nemen. Wijnmaalen: “In de eerste plaats stopte een bestaand beweegproject voor ouderen. Dit viel toevallig samen met een breder transitieprogramma binnen onze eigen stichting. Wij waren al bezig met het aanbrengen van focus, een duidelijke visie en nieuwe doelgroepen. Ook omdat de financiële bijdrage van de gemeente afneemt door bezuinigingen. Daardoor moeten wij als organisatie steeds meer zelf onze inkomsten genereren.”
Het nieuwe aanbod kreeg ook een impuls vanuit een accommodatievraagstuk, vertelt Wijnmaalen. “Stichting Wijksport beheert en exploiteert Sportpark Mariënhoeve, waaronder twee ruime sporthallen en een gymzaal. Overdag stonden die vaak leeg, terwijl wij buurtsportcoaches in dienst hebben die klaarstaan om bewegen te stimuleren.” De puzzelstukjes vielen op hun plek: aanbod voor senioren bleek logisch én kansrijk. “Niet alleen vanwege het groeiende aantal, maar ook omdat zij overdag tijd hebben. Zo konden we sport, maatschappelijke waarde en een gezonde exploitatie met elkaar verbinden.”
Advies en kennis ingewonnen
Aanleidingen genoeg dus, maar hoe geef je dat nieuwe aanbod vorm? Wijnmaalen en zijn collega’s kozen ervoor niet zelf het wiel uit te vinden, maar raadpleegden bestaand beweegbeleid voor senioren, bewezen aanpakken elders in het land en praktische tools van Kenniscentrum Sport & Bewegen. Wijnmaalen: “We hebben ook kunnen sparren met een kennispartner; specialist senioren Marnik Gommers van Kenniscentrum Sport & Bewegen. Dat gaf veel richting en energie. Samen vertaalden we de landelijke kennis naar onze lokale situatie. Zo legden we een stevig fundament onder ons nieuwe seniorenaanbod.”
Gevarieerd aanbod voor vitale ouderen
Wijksport ontwikkelde twee soorten aanbod, gericht op vitale en licht kwetsbare senioren. Vooraf werden concrete doelen gesteld over hoeveel senioren bereikt konden worden. Dat gaf richting en houvast. Fleur Zumbrink is Buurtsportcoach bij Stichting Wijksport en staat daadwerkelijk met de senioren in de zaal. Ze licht toe wat de twee activiteiten inhouden.
“Met een Sport- en Spelinstuif richten we ons vooral op vitale senioren. Ongeveer twintig deelnemers doen inmiddels structureel mee met als doel door te groeien naar veertig deelnemers. De opzet is eenvoudig: deelnemers starten op dezelfde tijd, doen gezamenlijk een warming-up en nemen een uur lang deel aan verschillende spelvormen. In de grote sporthal zetten wij meerdere activiteiten klaar, zoals badminton, tennis, pickleball, ringhockey en andere spellen met vaardigheden als vangen en mikken. Tijdens het uur draaien de deelnemers steeds door.” Veiligheid en plezier staan voorop tijdens het sporten, vertelt Zumbrink. “We vragen de deelnemers: hoe gaat het, hoe voel je je vandaag, heb je nog ideeën voor andere spelvormen of sporten? Door in gesprek te blijven en te variëren in spelvormen, kan iedereen op zijn eigen niveau meedoen. Dat maakt dit aanbod toegankelijk voor een brede groep.”
Begeleid bewegen voor licht kwetsbare ouderen
Zumbrink: “Voor senioren die meer structuur en begeleiding nodig hebben, is er Vitaal in Beweging. Dat richt zich onder andere op kracht en balans. De trainingen bieden spier- en botversterkende oefeningen en balansoefeningen, vaak in circuitvorm en met materialen zoals elastieken, gewichten en stokken. Daarna volgt een spelvorm, waarbij samenwerking belangrijker is dan competitie. Dat principe wordt door deelnemers breed gedragen: men past zich aan elkaar aan en accepteert verschillen in belastbaarheid.” Het succes van deze beweegvorm in Wijk bij Duurstede is groot: er zijn inmiddels drie groepen actief en er start zelfs een vierde.
Het sociale aspect: minstens zo belangrijk
Minstens zo belangrijk als het bewegen, is het sociale contact, onderstreept Wijnmaalen. “Na iedere les is er ruimte voor koffie en een gesprek.” Daaruit ontstond het idee voor Samen aan Tafel. In de horeca die tussen de twee sporthallen in ligt, wordt één keer per maand gezamenlijk geluncht. Wijnmaalen: “De ene maand is er een lunchbuffet met spelletjes na afloop, de andere maand komt een gast praten over een actueel onderwerp zoals online veiligheid.” Dat laatste doet Wijksport vaak in samenwerking met de Bibliotheek en de gemeente. “Deze activiteiten zijn ook toegankelijk voor niet-deelnemers en zitten steevast vol. Inmiddels wordt de organisatie overgenomen door vrijwilligers uit de groep zelf, wat de betrokkenheid verder vergroot.”
Lokaal samenwerken: kansen en uitdagingen
Samenwerken met andere lokale partijen blijft een aandachtspunt. Welzijnsorganisaties, bibliotheek en andere aanbieders hebben soms overlappend aanbod. Dat kan gevoelig liggen: waar houdt bewegen op en begint sociaal contact, en andersom? Wijksport ziet andere organisaties niet als concurrenten, maar merkt dat afstemming tijd en vertrouwen vraagt. Wijnmaalen: “Onze buurtsportcoaches spelen een belangrijke rol, door senioren te helpen kiezen wat bij hen past – binnen of buiten sporten, individueel of in groepsverband. Daarbij verwijzen ze uiteraard niet alleen door naar ons eigen aanbod, maar ook naar het beweegaanbod van andere organisaties.”
Toekomst van sportaanbod in Wijk bij Duurstede
Wijksport blijft realistisch: het toegenomen aantal sportende senioren is een veelbelovende start, vindt Wijnmaalen. “Dit jaar willen we ons aanbod uitbreiden en meer senioren bereiken, door bijvoorbeeld in te spelen op thema’s als valpreventie en seniorendagen. Ook kijken we naar samenwerking met opleidingen, zodat studenten bij ons ervaring kunnen opdoen in werken met senioren.” Ondertussen lopen subsidies af en moet de bijdrage van deelnemers iets omhoog. Om het aanbod voor senioren betaalbaar te houden, denkt Wijksport steeds meer als een club. Wijnmaalen: “We beschouwen onze deelnemers echt als leden. Ze kunnen bijvoorbeeld een jaarabonnement nemen op ons sportaanbod, of – meer vrijblijvend of flexibel – kiezen voor een strippenkaart. Ook dat is voor ons een vorm van ondernemerschap combineren met sportiviteit.”
Tips voor andere gemeenten
Wijnmaalen en Zumbrink delen tot slot hun belangrijkste lessen: begin klein, maak een keuze welke doelgroep je precies wilt bedienen, doe goed onderzoek naar die (beoogde) doelgroep en bied iets aan wat er lokaal nog niet is. Zie ontmoeten als minstens zo belangrijk als bewegen en zoek partners die daar sterk in zijn. Denk als een club, investeer in goede systemen om deelnemers en abonnementen te registreren en ga actief op zoek naar lokale financieringsmogelijkheden. Zo levert gericht aan de slag gaan ook echt iets op voor de organisatie en de senior.”
