Alles over sport logo

Impact corona op beweeggedrag in Nederland

Sinds maart 2020 hebben we in Nederland te maken met de coronapandemie. De bijkomende  maatregelen wisselden gedurende het jaar. Tijdens de zomer was er vanwege flexibele maatregelen meer mogelijk, terwijl we sinds december in een hardere lockdown zitten. Het advies luidt nog steeds om zoveel mogelijk thuis te blijven en te werken. Met de komst van corona zien we binnen de maatschappij groeiende aandacht voor een gezonde leefstijl. Een op de drie Nederlanders is bewuster bezig met zijn gezondheid [1]. Daarnaast zijn vier op de tien Nederlanders zich bewuster van de status van hun eigen gezondheid [1]. Maar lukt het mensen te blijven bewegen of zitten we juist meer? Afgelopen jaar zijn verschillende onderzoeken gepubliceerd over het sport- en beweeggedrag in Nederland. In dit artikel lees je de belangrijkste uitkomsten. 

In 2019 voldeed 49% van de Nederlanders van 4 jaar en ouder aan de beweegrichtlijnen [2]. Dat is een lichte stijging ten opzichte van het jaar ervoor. Het aantal Nederlanders dat wekelijks sport, stijgt al een aantal jaar. Zo deden in maart 2019 wekelijks 10,4 miljoen Nederlanders aan sport. Het aantal kinderen (6 – 12 jaar) dat in diezelfde periode wekelijks aan sport deed, bedroeg ruim 1,3 miljoen [2].

Afname sporten en bewegen

Het RIVM en GGD-GHOR doen sinds maart 2020 onderzoek naar de invloed van de coronamaatregelen op ons gedrag en welbevinden [3]. Dit doen zij met regelmatig terugkerende vragenlijsten. Zo kunnen de veranderingen over de tijd in kaart gebracht worden. In een meting in april 2020, tijdens de eerste lockdown, gaf 53% aan (veel) minder te sporten en bewegen. Dit percentage daalde tot de meting begin oktober. Vanaf het moment dat de tweede lockdown realiteit werd, zien we dat dit percentage weer omhoog ging waarbij in februari dit jaar 47% aangaf (veel) minder te sporten en bewegen. In de laatste meting van eind maart gaf 41,7% aan (veel) minder te sporten en bewegen. De fluctuatie kan komen door de wisselende maatregelen gedurende het jaar. In de zomer waren de maatregelen minder streng, waardoor meer mensen ook konden sporten en bewegen. Bekijk hier de actuele cijfers.

Kantar peilt maandelijks in opdracht van het NOS*NSF de sportdeelname in Nederland onder een representatieve groep Nederlanders in de leeftijd van 5 tot 80 jaar. De  Sportdeelname Index laat de ontwikkeling zien van de sportdeelname in Nederland [4].  Zo is te zien dat in het voorjaar van 2020 het percentage mensen dat wekelijks sport flink is gedaald naar 55%. Van juli tot oktober, toen de maatregelen soepeler waren, zien we dat het percentage sportdeelname weer toeneemt. In november en december tijdens de nieuwe lockdown daalde de sportdeelname weer naar 58% van de Nederlanders. In februari 2021 sporten 8,5 miljoen Nederlanders wekelijks, in maart 2019 waren dit 10,4 miljoen mensen. Deze percentages zijn de laagste aantallen in de afgelopen 6 jaar. De sluiting van sportaccommodaties en fitnesscentra in het voorjaar en het meer thuiswerken kunnen hierbij een rol spelen, net zoals het advies om drukte te vermijden.

grafiek: ontwikkeling percentage sportdeelname 4 x per maand of vaker
Afbeelding 1: Ontwikkeling percentage sportdeelname 4 x per maand of vaker

Het Mulier instituut voert in opdracht van ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de Monitor Sport en Corona uit. Tot op heden zijn er 2 rapporten verschenen. In het eerste rapport (juli 2020) was te zien dat volwassenen tijdens de eerste helft van 2020 minder zijn gaan sporten en bewegen [5]. In een ‘normale’ lente sport 13% helemaal niet en in de periode na het instellen van de maatregelen was dat 18%. Per saldo is de helft van de respondenten (49%) evenveel uren blijven sporten of bewegen, 38% minder en 13% meer. In Monitor Sport en Corona II (november 2020) kwam ook naar voren dat in het najaar van 2020 de sport- en beweegdeelname van volwassenen nog altijd lager is dan in de periode voor corona [6]

Het Sports & Economics Research Centre (SERC) van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN) onderzocht welke gevolgen de afname van bewegen door de coronacrisis heeft op de gezondheid. Uit het onderzoek blijkt dat 3,8 miljoen Nederlanders boven de 25 jaar minder bewogen in 2020 dan voor de coronacrisis. Ook laat dit onderzoek zien dat mensen met een laag opleidingsniveau al minder bewogen, dit is in de coronacrisis verder gedaald. De coronacrisis heeft in 2020 maar liefst 46.000 gezonde levensjaren gekost (qaly’s) [7].

Teruggang per type sport

De teruggang is vooral zichtbaar voor actief woon-werkverkeer en sporten bij een sportclub. Ondanks dat in verschillende periodes sport- en beweegactiviteiten weer waren opgestart, zoals individueel fitness, blijkt dat volwassenen gemiste beweegactiviteiten zoals actief woon-werkverkeer niet of nauwelijks compenseren. De Sportindex NOS*NSF laat zien dat de grootste daling plaatsvindt bij het percentage mensen dat bij een vereniging, als abonnee van fitnesscentrum of in groepsverband sport. Aan de andere kan toont de Sportindex NOS*NSF in 2020 een stijging in het percentage mensen dat wandelt, fiets, hardloopt [4].

Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid laat een verandering in verplaatsingen rondom het huis zien. Voor de coronacrisis was het uitlaten van de hond de belangrijkste reden om rondom huis te bewegen. Nu is dat vooral het maken van een ommetje. Daarnaast is de afstand die mensen lopend of op de fiets afleggen fors gestegen. We lopen nu gemiddeld 2,2 kilometer,  voorafgaand aan de coronacrisis was dat 1,2 kilometer. Fietsen doen we nu gemiddeld 4,3 kilometer in plaats van 3,3 kilometer[8].

Grootste daling wekelijks sporten bij kinderen

Volgens de Sportindex vanuit NOS*NSF zijn kinderen tussen de 5 en 18 jaar tijdens de eerste lockdown veel minder gaan sporten. Waar in 2019 nog 80% van de Nederlanders tussen de 5 en 12 jaar  wekelijks sporten, was dit in april 2020 nog maar 35 %. Dit is een enorme daling. Ook de jeugd tussen 13 en 18 laat een daling van 15% zien. Gedurende zomermaanden zien we dat de sportdeelname in deze leeftijdsgroepen stijgt, wat kan betekenen dat er niet automatisch een beweegprobleem is als de situatie weer normaal is. Maar tijdens de tweede lockdown zien we ook weer een forse daling sportdeelname. De groep jongvolwassenen (19-30 jaar) lijkt gedurende het gehele jaar het meest stabiel te zijn [4].

Afbeelding 2: Sportdeelname uitgesplitst naar leeftijd (4 x per maand of vaker) 

Dat kinderen steeds minder bewegen en steeds minder vaardig zijn in bewegen is een trend die al langer gaande is. De enorme daling vanwege de eerste coronamaatregelen is daarom extra zorgelijk. In een onderzoek van het Mulier Instituut onder ouders komt naar voren dat de meeste kinderen weer zijn gaan sporten toen de verenigingen open mochten begin mei 2020[9]. Het is belangrijk extra aandacht te hebben voor mensen jong en oud met een beperking of uit armoede situaties die niet lid zijn van een sportvereniging, zodat ook zij mee kunnen doen.

Meer kinderen spelen buiten

Uit onderzoek van het Mulier Instituut naar buitenspelen in tijden van corona blijkt wel een positieve trend: 42% van de kinderen speelt meer buiten dan in de periode voorafgaand aan de coronamaatregelen [10]. Wat niet in het onderzoek is meegenomen maar mogelijk wel invloed heeft, is het overwegend mooie weer tijdens de periode van onderzoek. De vraag is hoe zich dit verder heeft ontwikkeld in de wintermaanden.

Conclusie

Bovenstaande onderzoeken laten zien dat bewegen tijdens de coronamaatregelen is afgenomen, met daarbij enkele verschillen per leeftijdsgroep. Het is belangrijk om sport en bewegen op een goede en veilige manier weer op te bouwen, met aandacht voor de juiste belastbaarheid. Bij het stimuleren van sport- en beweeggedrag helpt het om de fasen van gedragsverandering aan te houden.

Wil je meer lezen over de effecten van de coronacrisis en corona-maatregelen op de leefstijl van Nederlanders en de lichamelijke gezondheid van Nederlanders? Lees dan het ‘Inventarisatie Nederlandse COVID-19 onderzoeken, rapportage nr. 10

Bronnen

  1. Motivaction. Een op drie bewuster bezig met gezondheid sinds corona; 2020. [Internet]. Geraadpleegd van:  https://www.motivaction.nl/kennisplatform/nieuws-en-persberichten/een-op-drie-bewuster-bezig-met-gezondheid-sinds-corona  [Op 14 april 2021].
  2. Feiten en cijfers over sport en bewegen [Internet]. Geraadpleegd van:  https://www.sportenbewegenincijfers.nl/kernindicatoren/beweegrichtlijnen [Op 20 april 2021]
  3. Welbevinden en leefstijl tijdens de coronacrisis. [Internet]. Geraadpleegd van: https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek/maatregelen-welbevinden/welbevinden-en-leefstijl [Op 20 april 2021]
  4. NOC*NSF Sportdeelname Index. [Internet]. Geraadpleegd van: https://nocnsf.nl/media/4123/noc-nsf-sportdeelname-algemene-rapportage-feb-2021.pdf  [Op 20 april 2021]. 
  5. Poel, H. van der, & Pulles, I. (2020). Monitor Sport en corona: de gevolgen van coronamaatregelen voor de sportsector. Utrecht: Mulier Instituut.
  6. Poel, H. van der, Nafzger, P., & Eldert, P. van (2020). Monitor Sport en corona II: de gevolgen van de coronamaatregelen voor de sportsector. Utrecht: Mulier Instituut.
  7. van der Pal, F. Nederlanders bewegen minder in de corona crisis. Wat is de schade? [Internet]. Geraadpleegd van: https://www.allesoversport.nl/thema/gezonde-leefstijl/nederlanders-bewegen-minder-in-de-coronacrisis-wat-is-de-schade/ [Op 20 april 2021].
  8. Kennisinstituut voor mobiliteitsbeleid (KiM). Coronacrisis verandert werksituatie en mobiliteit mogelijk blijvend; 2020. [Internet]. Geraadpleegd van: https://www.kimnet.nl/actueel/nieuws/2020/04/20/coronacrisis-verandert-werksituatie-en-mobiliteit-mogelijk-blijvend [Op 20 april 2021].
  9. Jonge, M. de, Slot-Heijs, J.J., & Singh, A.S. (2020). Kinderen en sport in tijden van corona: sportdeelname en het naleven van de coronamaatregelen door sportaanbieders, factsheet 2020/35. Utrecht: Mulier Instituut.
  10. Slot-Heijs, J.J., Leenders, M., Jonge, M. de, & Singh, A.S. (2020). Ouders over buitenspelen in tijden van corona: factsheet 2020/7. Utrecht: Mulier Instituut.

Artikelen uitgelicht


Beleid
Sport en corona
public, professional
feiten en cijfers
beleidsontwikkelingen