Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Vrijwilligerswerk door vluchtelingen bij sportverenigingen

Artikel

Twee medewerkers van een asielzoekerscentrum vertellen hoe zij asielzoekers en vluchtelingen in contact brengen met sportverenigingen die op zoek zijn naar vrijwilligers. “Je moet niet te veel afspraken op papier zetten.”

Minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
Minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)

Veel sportverenigingen hebben een tekort aan vrijwilligers. Tegelijk brengen asielzoekers en vluchtelingen in opvangcentra van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) een groot deel van hun tijd wachtend door. Twee problemen die minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) in één klap wil oplossen door de laatste groep in contact te brengen met de eerste. Hij publiceerde een brochure met tips en aandachtspunten om van de samenwerking een succes te maken, ‘Vrijwilligerswerk door asielzoekers en statushouders in de opvang’.

Jordy Jager en Wim van der Dong werken bij het asielzoekerscentrum (azc) in Oude Pekela en waarderen de aandacht hiervoor. Ze vertellen over hun praktijkervaring.

Een gevluchte Syriër op badminton

Twee sportende bewoners van het AZC in Oude-Pekela

Jager is sinds september 2015 programmabegeleider Sportactivering op het azc in Oude Pekela. Hij vertelt het verhaal van een Syrische bewoner die zich aansloot bij de plaatselijke badmintonvereniging. “De leden van de vereniging zagen direct wel, dat hij een ‘balletje’ kon slaan. Hij sloeg de ene speler na de andere van de baan en stak met kop en schouder boven de andere spelers uit. Toen is hij gevraagd om de trainer te helpen. Dat heeft hij een aantal maanden gedaan, maar vervolgens is hij uitgestroomd uit het centrum. Jammer voor de vereniging, daar waren ze heel tevreden over de samenwerking. Zijn twee neven in het azc badmintonnen er nog wel; zij spelen af en toe ook wedstrijden.”

Door dit soort trainerswerk leerde deze Syriër wellicht sneller Nederlands, leerde hij sneller Nederlanders kennen, en kreeg hij wellicht een bredere kijk op onze samenleving dan wanneer hij in het centrum zelf was gaan badmintonnen. Precies zoals Asscher het graag ziet.

Niet zomaar turnles laten geven

Met zijn collega-sportbegeleider Wim van der Dong bereidt Jager een andere azc-bewoner voor op het verzorgen van turnactiviteiten voor jonge kinderen. “Daar moeten we heel voorzichtig mee omgaan”, zegt van der Dong. “Bewoners kunnen wel zeggen dat ze ergens een diploma voor hebben gehaald in hun land van herkomst, het is maar de vraag of ze dat kunnen tonen en wat zo’n diploma hier waard is. Wij willen eerst zeker weten dat het goed is en iemand over de juiste competenties en vaardigheden beschikt. Daar moeten we niet te licht over denken.”

Sportende azc-bewoners

Toch doen Jager en Van der Dong zo veel mogelijk om de bewoners van het centrum te laten sporten. Zo betrekken ze hen actief bij de organisatie van activiteiten, zoals: uitlenen van sportmaterialen aan bewoners op het centrum en oppassen op kinderen van wie de ouders deelnemen aan (sport)activiteiten. “We hebben echter nog een briljant idee”, voegt de Jager toe. “We hebben op het centrum een goed functionerende bewonersraad. Dat bracht ons op het idee om ook een soort sportraad van bewoners te op te richten, die naast activiteiten op het centrum ook als intermediair kan fungeren tussen sportaanbieders en bewoners.” 

In zeven stappen naar een goede samenwerking:

Hoe kom je als sportvereniging in contact met vluchtelingen die vrijwilligerswerk kunnen doen? In de brochure geeft het ministerie van SZW daar antwoord op met een stappenplan.

1. Beoordeel eerst of het werk geschikt is

Het vrijwilligerswerk moet natuurlijk wel vrijwilligerswerk zijn. Dat betekent dat het

  • geen winstoogmerk heeft; dat is het geval bij stichtingen en verenigingen;
  • maatschappelijk nut heeft; dat is het geval bij een sportvereniging;
  • bestaat uit activiteiten die de club normaal gesproken onbetaald laat doen;
  • aansluit bij bestaande activiteiten met andere vrijwilligers;
  • op wandel- of fietsafstand van de opvanglocatie plaatsvindt;
  • vooral om losse activiteiten of kortdurende projecten gaat.

2. Vraag een Verklaring Vrijwilligerswerk aan bij het UWV

Voor asielzoekers die (nog) geen (tijdelijke) verblijfsvergunning hebben, is het verplicht een Verklaring vrijwilligerswerk aan te vragen. Deze verklaring moet de sportvereniging, als ‘de werkgever’, aanvragen bij het UWV. Ze is drie jaar geldig, niet persoonsgebonden en geldt voor de beschreven werkzaamheden. Voor statushouders, die al wel een (tijdelijke) verblijfsvergunning hebben, is deze verklaring niet nodig. Minister Asscher heeft besloten om de toetsing door het UWV voortaan achteraf te doen. Zo kan een asielzoeker direct beginnen met het vrijwilligerswerk zodra deze ontheffing is aangevraagd.

3. Zoek kandidaten

Neem contact op met de medewerker sportactivering van een opvanglocatie in de buurt, of met de vrijwilligerscentrale in de gemeente, om vrijwilligers te werven.

4. Onkostenvergoeding

Asielzoekers en statushouders in de opvang mogen, bij rechtmatig verblijf, een onkostenvergoeding ontvangen voor de inspanningen. Let op: de vergoeding die de bewoner van een COA-locatie ontvangt, heeft negatieve gevolgen voor het eet- en leefgeld. Een overweging kan zijn om bijvoorbeeld een cadeaubon of beloning in natura aan te bieden.

5. VOG aanvragen

vrijwilliger-kleinVoor vrijwilligerswerk kan een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) worden verlangd. Een VOG is een verklaring waaruit blijkt dat het gedrag van de betreffende persoon in het verleden geen bezwaar vormt voor het vervullen van een specifieke taak of functie in de samenleving. De waarde van de VOG is in het geval van een asielzoeker of statushouder echter beperkt, omdat alleen op basis van het Nederlandse strafblad getoetst wordt of deze persoon strafbare feiten heeft gepleegd. Asielzoekers en statushouders verblijven nog niet zo lang in Nederland; er wordt geen informatie opgevraagd in het land van herkomst.

6. Wettelijke aansprakelijkheid

De organisatie waar vrijwilligers aan de slag zijn waarborgt hun veiligheid en moet ervoor zorgen dat eventuele schade aan diens persoonlijke eigendommen wordt vergoed, als die is ontstaan tijdens het vrijwilligerswerk. De wettelijke aansprakelijkheid buiten de opvang is meestal door de gemeente geregeld. De meeste gemeenten hebben voor vrijwilligers, onder wie ook asielzoekers en statushouders in de opvang, een verzekering afgesloten. Informeer voor de zekerheid bij de gemeente of dit het geval is.

7. Afspraken op papier

In het algemeen is het verstandig om de afspraken over het werk op papier te zetten. Bijvoorbeeld een omschrijving van de werkzaamheden, het aantal uur dat ermee gemoeid is en/of de cultuur op de werkvloer. Maar of dit nodig is, hangt ook van het type activiteiten af. Een vrijwilligerscontract is ook niet verplicht. Vrijwilligerscentrales hebben vrijwilligerscontracten in het Engels en Nederlands beschikbaar.

Verkennend onderzoek

Minister Asscher vroeg het bureau Labyrinth Onderzoek & Advies een verkennend onderzoek te doen naar hoe vluchtelingen aankijken tegen vrijwilligerswerk. Het merendeel van hen blijkt dit een goede manier te vinden om kennis te maken met de Nederlandse taal en samenleving. De activiteiten leiden ook af van gedachten aan het thuisland en helpen bij het wennen aan Nederland en het leren van de taal. Bovendien vinden veel vluchtelingen het prettig iets terug te kunnen doen voor de maatschappij. Bij vluchtelingen die aangeven geen vrijwilligerswerk te kunnen doen, speelt hun fysieke of mentale gesteldheid soms een rol. Ook zijn sommige vluchtelingen onzeker of ze zich verstaanbaar kunnen maken en zijn ze niet op de hoogte van de regels voor vrijwilligerswerk.

"Durf te experimenteren"

Jager heeft de zeven stappen voor een goede samenwerking gelezen en zegt daar zeker iets aan te hebben in zijn werk. Hij bevestigt het belang van kortdurende activiteiten. “Mijn ervaring is dat het niet te lang moet duren, maar dat bewoners wel het gevoel krijgen dat ze iets nuttig doen, bijvoorbeeld het gras maaien of een kantine onderhouden en schoonmaken, tolken/vertalen tijdens sportactiviteiten of assisteren van de trainer.”

Toch kraakt de programmabegeleider op het azc in Oude Pekela ook een kritische noot. “Er moeten niet te veel afspraken op papier worden gezet, want het is maar de vraag of ze zich daar aan houden.” Volgens hem is er bovendien “het gevaar dat juridische belemmeringen de energie wegnemen. Een VOG moet je alleen aanvragen als dat echt nodig is.” Zijn advies: “Gewoon beginnen, durven experimenteren en gaandeweg de zaak goed regelen.”

Veel medewerking aan brochure SZW

De brochure ‘Vrijwilligerswerk door asielzoekers en statushouders in de opvang’ is een uitgave van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De informatie kwam tot stand met hulp van: 

  • UWV
  • Vrijwilligers Centrale Amsterdam
  • Vrijwilligerscentrale Nijmegen
  • Vrijwilligers Centrale Regio Alkmaar
  • Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA)
  • Pharos (expertisecentrum gezondheidsverschillen)
  • Ministerie van Veiligheid en Justitie
  • Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV)
  • Inspectie SZW

Lees meer

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.