Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Kwetsbaarheid voorkomen en verminderen: het kan

Artikel

65-plussers hebben niet altijd door hoe kwetsbaar ze al zijn. Een eenvoudige test kan dat nu aantonen. Bovenal kan het inzicht dat je uit de test haalt, helpen om erger te voorkomen.

Ouderen blijven steeds langer zelfstandig thuis wonen. Dit vormt een uitdaging voor mantelzorgers en zorgprofessionals. Ouderen zijn immers vaak kwetsbaar: ze hebben lichamelijke, psychische of sociale beperkingen in hun dagelijkse functioneren. Vaak gaat het zelfs om combinaties van deze beperkingen.

Wie kwetsbaar wordt, wordt dat meestal geleidelijk. Daarom is het iets dat hij of zij zelf niet eenvoudig kan waarnemen. Ook zijn of haar omgeving ziet het niet zo snel. Maar wie kwetsbaar is geworden, loopt het risico te vallen, in het ziekenhuis te belanden of zelfs vroegtijdig te overlijden. Daarnaast kunnen kwetsbare mensen niet altijd meer thuis blijven wonen en is er een kans dat ze moeten worden opgenomen worden in een verpleeghuis.

Kwetsbaarheid kan echter uitgesteld en deels teruggedraaid worden. Daarvoor is vroegtijdige herkenning nodig, gevolgd door een effectieve aanpak.

Goedkoop en betrouwbaar testen

Dé manier om kwetsbaarheid te herkennen onder ouderen, is al jaren de uitgebreide geriatrische evaluatie, de zogenoemde CGA. Dat is een tijdrovende en kostbare manier om erachter te komen of ouderen hulp behoeven. Bovendien zullen de meeste mensen pas met een CGA getest te worden als ze al kwetsbaar zijn, terwijl je dat juist liever wilt voorkomen.

Roessingh Research and Development, een kennisinstelling op het gebied van zorg en technologie, ontwikkelde daarom een goedkope, betrouwbare methode. Deze methode bekijkt hun eetpatroon en beoordeelt mensen zowel op hun lichamelijk functioneren als op hun cognitief functioneren. Ouderen kunnen de bijbehorende vragenlijst online invullen of op papier.

Ouderen schatten hun eigen situatie slecht in

De methode kan mensen indelen in 3 categorieën: vitaal, kans op kwetsbaarheid en kwetsbaar. Daarnaast geeft de test aan waar problemen zich voordoen of waar ze verwacht worden: in het fysieke, cognitieve en/of voedingsdomein van de deelnemers.

Uit een Europees onderzoek waaraan meer dan 4000 ouderen tussen de 65 en 75 jaar deelnamen, blijkt dat 60 procent van hen vitaal is, dat 23 procent kans heeft op kwetsbaarheid en dat 17 procent kwetsbaar is. Ook blijkt dat de meeste ouderen hun eigen situatie niet goed inschatten. Vaak denken de mensen die onvoldoende bewegen dat ze wel voldoende bewegen en dat cognitieve achteruitgang bij de leeftijd hoort.

Online training tegen kwetsbaarheid

Het vervolgtraject focust vooral op het voorkómen van kwetsbaarheid bij de mensen die daar een verhoogde kans op hebben. Zij kunnen deelnemen aan een online training. De training bestaat uit een fysieke module met lichamelijke oefeningen, waarbij wordt gekeken naar coördinatie, kracht, balans en lenigheid, en een cognitieve module met oefeningen om het geheugen te trainen.

Beide modules sluiten aan bij het niveau van de deelnemer en worden moeilijker naarmate mensen de oefeningen beter uitvoeren. De fysieke module bestaat uit twee gedeeltes van elk 12 weken; een opbouwfase met vier levels en een onderhoudsfase.

3 keer per week oefenen

De deelnemende ouderen krijgen het advies om 3 keer in de week gebruik te maken van de oefenmodule. Deze module bestaat uit video’s waarbij elke trainingssessie wordt begonnen met een warming-up, gevolgd door 12 oefeningen en als afsluiting een cooling-down. Daarmee trainen ze echt op verbetering.

Mensen kunnen op deze manier zelf kiezen waar en wanneer ze de oefeningen willen doen. Om gemotiveerd te blijven bevat het programma ook een spelomgeving; door gebruik te maken van de trainingsmodule kunnen punten worden verdiend, waardoor meer spelletjes beschikbaar komen.

Toepassing in de praktijk

De gemeenten Enschede, Hengelo, Tubbergen en Twenterand hebben de toepassing in de praktijk gebracht via LangGezond.nl. In dit initiatief nodigen huisarts en gemeente alle mensen tussen 65 en 75 jaar uit om deel te nemen aan een screening. Dat doen ze eerst per brief, namens de huisarts. Deelnemers krijgen het verzoek om online vragenlijsten in te vullen, of op papier. 

Zijn mensen ‘vitaal’? Dan ontvangen ze hierover informatie en krijgen ze een jaar later opnieuw een uitnodiging voor de screening. Is iemand ‘kwetsbaar’, dan krijgt hij of zij het advies om contact op te nemen met de huisarts. De meeste mensen zijn al in beeld bij de huisarts. Als er een hulpvraag is, wordt er zorg geboden en wordt er frequenter gemonitord. Heeft iemand kans op kwetsbaarheid? Dan nodigt de coördinator, vaak een professional van een welzijnsorganisatie, deze persoon uit voor een tweede screening. Deze vindt plaats op een locatie in de buurt, zoals een buurthuis of een zorginstelling.

Tijdens deze tweede screening nemen getrainde vrijwilligers of zorgprofessionals testen af op het gebied van lichamelijk functioneren, cognitie en voeding. De uitslag bepaalt in welk domein extra aandacht nuttig is. Ouderen met kans op kwetsbaarheid kunnen daarna de online voorlichting en training volgen die hierboven is beschreven. Ook krijgen ze informatie over activiteiten in de buurt waaraan ze kunnen deelnemen als ze niet vaardig zijn met de computer.

Ervaringen van deelnemende ouderen

Zowel deelnemers, vrijwilligers, huisartsen als gemeenten hebben positieve ervaringen met het programma LangGezond.nl:

  • Deelnemers zijn erg te spreken over de gebruiksvriendelijkheid van het programma met beweegoefeningen.
  • Welzijnsorganisaties vinden het vooral interessant om de doelgroep beter te leren kennen. Zij ervaren geen problemen met de uitvoering.
  • Huisartsen willen graag meedoen om meer inzicht te krijgen in hun eigen patiënten en om een beter beeld te krijgen van kwetsbare ouderen.
  • Deelnemende gemeenten stellen het op prijs stellen dat ze de gezondheidsstatus van ouderen op populatieniveau en in bepaalde wijken kunnen monitoren. Kleinere gemeenten gebruiken dit inzicht ook om hun eigen aanbod beter onder de aandacht te brengen. Denk hierbij aan een geheugenpoli en de inzet van een diëtiste en buurtsportcoaches. Sociale teams bereiken op deze manier weer andere mensen en kunnen actie ondernemen als dat nodig zou zijn.

LangGezond.nl loopt sinds 2014 en hoewel het nog niet bekend is of het effectief is op de lange termijn, lijkt het een zeer welkome aanvulling op initiatieven die al bekend zijn.

Voordelen voor ouderen

Ten eerste richt de interventie zich ten eerste vooral op mensen die een risico lopen om kwetsbaar te worden en die dat waarschijnlijk nog kunnen uitstellen. Deze groep is vaak onvoldoende in beeld bij zorg en beleid.

Ten tweede krijgen de mensen zelf goed inzicht in hun situatie. Veel mensen onderschatten waarschijnlijk het risico op kwetsbaarheid, of denken dat daar weinig aan te doen is.

Ten derde krijgen ze de mogelijkheid om op hun eigen niveau te beginnen met een programma dat streeft naar verbetering. Bovendien is er een keus om thuis te trainen, of bij een groep. Die keuzemogelijkheden zullen ervoor zorgen dat minder mensen afhaken omdat het aanbod niet bij hen zou passen.

Ten vierde wordt rekening gehouden met verschillende oorzaken en domeinen van kwetsbaarheid.

Voordelen voor huisartsen en gemeente

Het initiatief toont daarnaast aan dat het mogelijk is om eerstelijnszorg en gemeente goed te laten samenwerken met beperkte inzet van middelen, waar beide voordeel van hebben. Die samenwerking is belangrijk om de focus te kunnen verleggen van zorg en ziekte naar gedrag en gezondheid.

Huisartsen hebben door de screening zicht op individuele situaties die niet aan het licht komen tijdens een consult, of van de mensen die niet bij de huisarts komen. Ze krijgen ook zicht op de groep die de komende tijd mogelijk meer zorg gaan vragen. Bovendien kan de gemeente met geschikt preventief aanbod zorgen dat die zorgvraag minder snel toeneemt dan normaal verwacht kan worden.

De gemeente kan zijn wettelijke ondersteuningsplicht beter aanpassen aan de werkelijke situatie. Bovendien is het waarschijnlijk dat de respons op een verzoek van de huisarts relatief hoog is, ook onder de groep die eerder ondersteuning nodig heeft.

Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van dr. Marit Dekker-van Weering en Sanne Frazer, MSc (Roessingh Research and Development).

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.