Doping in de sport | Alles over sport

Doping in de sport

Artikel

geplaatst op: 7 juni 2016

Doping in de sport is en blijft een populair onderwerp in de media. Meestal gaat het om topsporters, vaak van naam en faam, die positief zijn bevonden bij een dopingcontrole. Minder vaak, maar daarom niet minder relevant, is het dopinggebruik door bodybuilders en fitnessers die een fraaier uiterlijk willen. De onafhankelijke organisatie in Nederland die als missie heeft om doping tegen te gaan is de Dopingautoriteit. Zij doet o.a. dopingcontroles en verzorgt voorlichting aan sporters en begeleiders. Maar wat is doping precies, hoe wordt de dopinglijst vastgesteld, hoe wordt aan handhaving en opsporing gedaan in de sport en wat zijn dopingrisico’s voor sporters?

Wat is doping?

Een korte, simpele omschrijving van doping is: ‘Stoffen en methoden die verboden zijn door het Wereld Anti-Doping Agentschap (WADA)’. Officieel luidt de definitie: ‘De overtreding van één of meer bepalingen uit het dopingreglement’. Deze overtredingen zijn:

  • aanwezigheid van verboden stof(fen) en/of verboden methode(n);
  • (poging tot) het gebruik van verboden stof(fen) en/of verboden methode(n);
  • gebrekkige medewerking;
  • whereaboutsfouten;
  • (poging tot) manipuleren;
  • bezit;
  • (poging tot) handel;
  • (poging tot) toediening;
  • medeplichtigheid;
  • verboden samenwerking;
  • Voor minder valide sporters geldt het verbod op ‘boosting’.

Dopinglijst

Sinds 2004 is er wereldwijd maar één dopinglijst: de WADA-dopinglijst. Jaarlijks wordt de lijst herzien en een nieuwe lijst gaat op 1 januari van kracht. De compleet vertaalde lijst is te vinden op de website van de Dopingautoriteit.

Een stof of methode komt op de dopinglijst indien deze aan minimaal twee van de drie criteria voldoet. Die criteria zijn: (mogelijk) prestatie bevorderend, (mogelijk) schadelijk voor de gezondheid en/of in strijd met de ‘spirit of sport’.  

De Dopingautoriteit werkt in opdracht van het ministerie van VWS en van de landelijke sport (NOC*NSF) en werkt samen met diverse internationale organisaties.

Wie vallen er onder de dopingregels?

Elke sporter die via een lidmaatschap of licentie aangesloten is bij een sportbond met een dopingreglement valt onder de dopingregels en dient zich daaraan te houden. Er zijn in Nederland 56 topsportbonden aangesloten bij NOC*NSF. Logischerwijs vinden de meeste dopingcontroles plaats op het hoogste niveau en bij dopinggevoelige sporten.

In de Nederlandse sport wordt het Nationaal Dopingreglement gehanteerd. Die is opgesteld door de Dopingautoriteit en is gebaseerd op de Wereld Anti-Doping Code (kortweg de Code). De Code vormt met de vijf Internationale Standaarden (dopinglijst, dopingcontrole en onderzoek, dopinglaboratoria, medische dispensaties en privacy) het verplichte deel van het Wereld Anti-Doping Programma.

Op de dopinglijst staan veel geneesmiddelen en drugs. Om uit te zoeken of een geneesmiddel verboden stoffen bevat kan de Dopingwaaier App of de website www.dopingwaaier.nl geraadpleegd worden. Via de Dopingwaaier App wordt steeds per 1 december ook de belangrijkste wijzigingen in de dopinglijst bekendgemaakt die een maand later ingaan.

Hoeveel dopingovertredingen zijn er jaarlijks in Nederland?

In 2015 heeft de Dopingautoriteit 2.416 dopingcontroles uitgevoerd. Zij verzorgde de afhandeling van de resultaten van 1.938 van deze controles. Het betrof 1.863 urinecontroles en 75 bloedcontroles. De afhandeling van de overige controles gebeurde door de opdrachtgever (meestal een Internationale Federatie). Uiteindelijk zijn 17 aangiften gedaan tegen 17 verschillende sporters (12 mannen, 5 vrouwen). Hiervan waren 13 aangiften van de aanwezigheid van (een) verboden stof(fen) en 4 gevallen aangifte wegens (poging tot) gebrekkige medewerking. Hoe een dopingcontrole gaat is te zien in deze video.

Dispensatie en doping in de sport

In principe kan voor elk geneesmiddel dat op de dopinglijst staat een dispensatie worden aangevraagd. De aanvraag wordt in Nederland gedaan via de Dopingautoriteit bij de GDS-commissie. Deze bestaat uit vijf artsen met meestal een sportmedische achtergrond en werkt volgens internationale regels. De commissie beoordeelt: 1. of de sporter het dopinggeduide geneesmiddel medisch gezien nodig heeft, 2. of er geen alternatief geneesmiddel bestaat en 3. of het geneesmiddel geen aanvullend wedstrijdvoordeel oplevert.  

In de praktijk komt het aanvragen van dispensatie het vaakst voor rondom methylfenidaat (bijv. Concerta of Ritalin) voor ADHD, prednison (bij ontstekingen), insuline (in het geval van diabetes), bloeddrukmedicijnen (zoals diuretica en in sommige takken van sport bètablokkers) en astmamiddelen (fenoterol en terbutaline). De van dispensatie-aanvraag verloopt via de website van de Dopingautoriteit.  

Drugs

Veel drugs staan op de dopinglijst. Voorbeelden zijn cocaïne, xtc, speed, hasj en marihuana. Deze zijn alleen binnen wedstrijdverband verboden. Een extra risico met cannabinoïden is dat ze afhankelijk van het gebruik nog lange tijd (tot maximaal een maand) na het staken van gebruik nog in de urine kunnen worden aangetroffen. En als dat na een wedstrijd gebeurt dan is de sporter ‘positief’.

Voedingssupplementen

Door sporters worden vaak voedingssupplementen (zoals vitaminen- en mineralenpreparaten, eiwitten en creatine) gebruikt. Gebleken is dat in voedingssupplementen dopinggeduide stoffen kunnen zitten die niet altijd op het etiket vermeld staan. Dit kan leiden tot een positieve dopingcontrole. Nederland kent sinds 2003 het Nederlands Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport (NZVT). Via dit systeem kunnen fabrikanten voedingssupplementen batchgewijs laten testen op dopinggeduide stoffen.

Dit systeem met zijn strenge normen, te vinden op www.dopingautoriteit.nl/NZVT en in de Dopingwaaier App, geeft de grootst mogelijke zekerheid dat supplementen geen dopinggeduide stoffen bevatten.

Doping en wetgeving

Alle EU lidstaten, met uitzondering van Engeland en Nederland, hebben de dopingregelgeving opgenomen in de wet. Dit betekent dat de aanpak van de dopingproblematiek niet alleen de verantwoordelijkheid is van de sportbond, maar ook die van de overheid. Een sporter of begeleider die de dopingwet overtreedt, kan justitieel vervolgd worden.

In Nederland is de dopingregelgeving opgenomen in de regelgeving van de sportbond. De procedure om een dopingwet van kracht te laten gaan loopt al sinds 2010. Minister Schippers heeft aangekondigd dat de Wet uitvoering anti-dopingbeleid (Wuab) wordt ingevoerd. September 2016 is een wetsontwerp naar de Tweede Kamer gegaan. Door de wet worden de taken van de Dopingautoriteit – het opsporen van dopinggebruik en geven van voorlichting – wettelijke taken. De Dopingautoriteit zelf wordt officieel onderdeel van de overheid. Dat geeft de Dopingautoriteit meer bevoegdheden, zoals het uitwisselen van informatie met politie en justitie. In een ronde tafelgesprek van de vaste Kamercommissie van VWS met diverse deskundigen in januari 2017 zijn echter de nodige opmerkingen en bezwaren over de wet gemaakt. Mede hierdoor is de wet na de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2017 controversieel verklaard, wat inhoudt dat de wet door de nieuwe regering behandeld moet worden. 

De effectiviteit van het Nederlandse dopingbeleid was de afgelopen jaren onderwerp van promotie-onderzoek door Olivier de Hon, wetenschappelijk medewerker van de Dopingautoriteit. Hij pleit onder andere voor meer inspraak voor sporters en het per sport bekijken welke middelen prestatiebevorderend zijn. De lijst met dopingmiddelen is wat hem betreft onnodig lang. Lees ook het interview met hem in Sport Knowhow XL.

Welke programma’s en campagnes zijn er om doping te bestrijden?

  • Het programma 100% Dope Free is erop gericht het kennisniveau van de (aankomende) topsporter over doping te optimaliseren en de houding en het gedrag ten aanzien van dopinggebruik gunstig te beïnvloeden.
  • Eigen Kracht is het programma van de Dopingautoriteit voor de fitnessbranche en wil sporters informeren over de risico’s van gebruik van anabole steroïden en andere dopinggeduide middelen én over gezonde alternatieven om op eigen kracht gespierder of slanker te worden.
  • Doping.nl is het internationaal gerichte anti-doping kenniscentrum van de Dopingautoriteit. Hier is kwalitatief hoogstaande anti-doping informatie te vinden, zoals WADA-documenten, wetenschappelijke artikelen, vele juridische uitspraken en voorlichtingsmaterialen.
  • Samen voor een schone sport is een gezamenlijk project van de Atletiekunie, Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB), Koninklijke Nederlandse Biljartbond (KNBB), Fit!vak, Dopingautoriteit en NOC*NSF. Met subsidie van het ministerie van VWS en eigen bijdragen voeren zij vanaf 2016 een campagne voor een schone sport. Er is bewust gekozen voor verschillende type sporten met ieder een specifiek dopingprobleem. Het gaat om dopinggevoelige sporten, teamsporten, sporten met veel niet-bewuste dopingovertredingen en fitness. De bedoeling is om andere bonden in hun slipstream mee te nemen in dit actieplan door alle ervaringen en instrumenten te delen.

Doping en gezondheid

De Gezondheidsraad heeft in 2010 een adviesrapport geschreven over het gebruik van doping in de ongeorganiseerde sport. De Gezondheidsraad adviseert fitnessers hierin over de risico’s van middelen die de prestatie te verhogen of zorgen voor een gespierd en slank uiterlijk. Deze middelen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid en kunnen nadelige fysieke en psychische effecten hebben.

Onderwerp(en): Integriteit in de sport

Auteurs:

Ineke Kalkman
Kenniscentrum Sport

Bewaren:

Bewaren

Gerelateerde artikelen

Anderen bekeken ook