Alles over sport logo

65-plussers: maatschappelijke trends en de kansen van bewegen

Nederland vergrijst. Dat brengt zowel kansen als problemen met zich mee. Bewegen kan hierbij een positieve rol spelen. Wat zijn de huidige trends? En hoe kunnen gemeenten bewegen inzetten om met deze ontwikkelingen om te gaan? Je leest het hier.

  • Wonen: 65-plussers wonen langer thuis, het aantal gebruikers van wijkverpleging neemt toe en verzorgingshuizen maken plaats voor verpleeghuizen. Door te bewegen kunnen senioren langer thuis blijven wonen en behoeven ze minder zorg. Dit verhoogt de kwaliteit van leven en verlaagt de zorgzwaarte.
  • Technologische ontwikkelingen: er zijn steeds meer hulpmiddelen beschikbaar in de ouderenzorg en beweegstimulering.
  • Lichamelijke beperkingen: de vergrijzing betekent een toename in het aantal senioren. Hoe ouder mensen zijn, hoe vaker ze lichamelijke beperkingen ervaren. Bewegen vertraagt de ontwikkeling van deze beperkingen. Dit verlaagt onder meer de zorgkosten.
  • Eenzaamheid: met leeftijd neemt ook het gevoel van eenzaamheid toe. Aangezien er steeds meer senioren zijn, neemt het aantal mensen met eenzame gevoelens dus ook toe. Participatie aan beweegaanbod kan eenzaamheid tegengaan.
  • Dementie: het aantal mensen met dementie stijgt vanwege de vergrijzing. Bewegen kan helpen (symptomen van) dementie uit te stellen. Dit bespaart individueel leed, maar beperkt ook bijvoorbeeld de emotionele en financiële belasting van de sociale omgeving.

Woonsituatie

De grootste groep 65-plussers woont thuis en is vitaal, gevolgd door de groep thuiswonenden met een of meer langdurige aandoeningen en de groep verpleeghuisbewoners. In cijfers: in Nederland wonen 730.000 kwetsbare ouderen, van wie 547.000 thuis en 180.000 in een instelling (Vektis). 17% van alle thuiswonende 65-plussers is kwetsbaar.

De verwachting is dat op den duur vooral verpleeghuizen overblijven voor mensen met een zware zorgindicatie, en dat de verzorgingshuizen zonder verpleging verdwijnen. Mensen blijven dus langer thuis wonen én worden ouder. Het aantal thuiswonende senioren met een zorgindicatie stijgt daarmee. In 2017 ontvingen 455 duizend ouderen wijkverpleging (Vektis), een aantal dat naar verwachting zal toenemen. Gemiddeld kregen zij 5,2 uur per week zorg over een periode van gemiddeld 4,5 maanden.

Hoe kan bewegen een positieve rol spelen bij deze woontrends? Onderzoek wijst uit dat bewegen leidt tot een toename in de zelfredzaamheid van ouderen. Het gevolg hiervan is dat deze groep langer thuis kan blijven wonen. Voor een gemeente betekent dit dat de verpleeghuizen minder zwaar belast worden. Bovendien remt bewegen de fysieke achteruitgang van ouderen, wat de groeiende vraag naar wijkverpleging doet afnemen. Dit voorkomt tekorten aan en overbelasting van zorgprofessionals.

Bekijk alle feiten, cijfers en grafieken over kwetsbare ouderen in de factsheet ‘Ouderenzorg’ van Vektis.

Ouderenadviseurs

Meer senioren die zelfstandig wonen: dat betekent dat de vraag naar verzorging en ondersteuning verandert. Hoe kun je hier als gemeente goed mee omgaan? Dat kan bijvoorbeeld door de inzet van ouderenadviseurs of WMO consulenten. Sommige gemeenten maken gebruik van vrijwillige ouderenadviseurs, die senioren helpen met vragen over zorg, welzijn en wonen. Zij kunnen bovendien tegelijkertijd een waardevolle schakel zijn bij beweegstimulering van deze mensen, bijvoorbeeld door hen te informeren over het beweegaanbod. Gemeenten zetten WMO consulenten in om mensen te adviseren en te indiceren ten behoeve van aanvragen in de WMO. Zij werken vanuit de ondersteuningsvraag van de burger, zetten in op versterking van eigen kracht.

Ouderenadviseurs zijn aanwezig op spreekuren van wijkteams en komen op aanvraag bij mensen thuis. Ook zijn ze telefonisch en digitaal bereikbaar voor de senioren. Het is daarom van groot belang dat een gemeente deze contactgegevens goed communiceert richting haar bewoners. Meer informatie over de inzet van ouderenadviseurs? kijk op de website van Sociaal Werk Nederland of van Movisie.

Technologische ontwikkelingen

Technologische toepassingen worden steeds breder beschikbaar voor doelen op het gebied van wooncomfort, duurzaamheid en gezondheid. Denk aan ontwikkelingen omtrent smarthomes, met bijvoorbeeld slimme apparatuur. Ook in het kader van zo lang mogelijk thuis blijven wonen gaan deze trends snel. Het gebruik van zorgdomotica (een vorm van e-health) neemt toe. Dit soort toepassingen zijn bedoeld als een omgeving die ‘meedenkt’.

Het licht of de verwarming kunnen bijvoorbeeld automatisch aangaan wanneer iemand een ruimte binnentreedt, maar ook zijn er zorgrobots die mensen helpen herinneren aan medicijninname. Ook stijgt het gebruik van toepassingen die dienen ter bewaking, bijvoorbeeld mobiele bewegingsmelders, polszenders en alarmeringssystemen voor verzorgers. Ook zijn er technologische toepassingen die dagelijkse beweging stimuleren: activeringsrobots zoals Zora, speciale beweeg- en activeringsapps en activiteitstrackers.

Lichamelijke beperkingen

Hoe ouder mensen worden, hoe vaker ze lichamelijke beperkingen hebben. Met de vergrijzing neemt dus ook het aantal mensen met lichamelijke beperkingen toe. Zo was in 2019 het percentage mensen met een of meer langdurige aandoeningen 42,8% in de groep 50-65 jaar, terwijl dit 50,4% bij 65-75 was en 51,3% bij 75-plussers, zo blijkt uit cijfers van CBS. Deze fysieke beperkingen beïnvloeden het gemak van dagelijkse handelingen, traplopen en taken zoals zwaar huishoudelijk werk, of maken deze activiteiten zelfs onmogelijk. Het gevolg hiervan is een indamming van zelfstandigheid en een toename in hulpbehoefte. Bovendien vergroot de stijging van het aantal mensen met lichamelijke beperkingen de zorglast.

Bekijk de grafiek van CBS over langdurige aandoeningen onder ouderen.

Effecten van bewegen voor ouderen

Bewegen kan helpen deze beperkingen voorkomen, uitstellen en verminderen. Onderzoek wijst namelijk uit dat bewegen veel gezondheidsvoordelen oplevert bij senioren. Lees ook de factsheet over de gezondheidseffecten van bewegen voor senioren. Zo bevordert het onder meer:

  • de lichaamscoördinatie
  • mentaal en sociaal welzijn
  • zelfredzaamheid
  • de fysieke mogelijkheden, en daarmee zelfstandigheid

Verder vermindert bewegen de kans op bijvoorbeeld:

  • negatieve incidenten, zoals vallen
  • bepaalde vormen van kanker
  • depressieve symptomen
  • diabetes type 2
  • hart- en vaatziekten
  • (heup)fracturen
  • hoge bloeddruk

Human Capital Model

Het Human Capital Model laat zien dat sporten en bewegen op veel vlakken effectief zijn. Het model, ontwikkeld onder leiding van de Britse onderzoeker Richard Bailey, benoemt meer dan 80 effecten van sporten en bewegen. Die zijn ingedeeld op basis van zes kernwaarden: fysiek, emotioneel, sociaal, persoonlijk, intellectueel en financieel.

Kenniscentrum Sport & Bewegen heeft een interactief Human Capital Model ontwikkeld. Daarin vind je per effect een omschrijving, relevante artikelen van Allesoversport.nl, erkende interventies en producten en contactgegevens van specialisten van Kenniscentrum Sport & Bewegen.

Dementie

In Nederland hebben ruim 280.000 mensen dementie. Dit aantal stijgt naar ruim 500.000 in 2040 en ruim 620.000 in 2050 (Alzheimer Nederland). Dementie is de volksziekte met de hoogste ziektelast en de hoogste zorgkosten in Nederland. Tegenover de sterke toename van mensen met dementie staat bovendien de afname van de beroepsbevolking. In 2010 waren er nog 37 potentieel werkenden op iedere dementiepatiënt, maar in 2050 zijn dat er naar verwachting slechts 16.

Dementie veroorzaakt niet alleen veel leed voor de patiënt zelf. Ook vrienden en familieleden kunnen veel emotionele en financiële lasten ervaren. Dit kan weer leiden tot meer langdurig ziekteverzuim. Bovendien verhoogt de ziekte de zorgkosten en verzwaart het de zorgdruk. Voor gemeenten zijn vitale inwoners en een leefbare omgeving dus niet de enige redenen om dementie te bestrijden.
Steeds meer onderzoek levert aanwijzingen op dat bewegen kan helpen om (symptomen van) dementie uit te stellen.

Wil je weten hoe je als gemeente effectief omgaat met de toename in dementiegevallen? Lees hoe je (potentieel) kwetsbare ouderen in beweging krijgt. Of ontdek hoe Dementalent mensen met dementie hun talenten laat benutten.

Eenzaamheid

Van de meer dan 5.5 miljoen ouderen in Nederland voelen ruim 2.5 miljoen mensen zich eenzaam (Ouderenfonds). Ruim 500.000 ouderen voelen zich zelfs ernstig eenzaam. Eenzaamheid neemt toe met de leeftijd. Het eenzaamst zijn de alleenwonende ouderen die gescheiden zijn en weinig sociale relaties hebben. Met de vergrijzing zal ook het aantal eenzame mensen stijgen. Eenzaamheid verlaagt niet alleen de kwaliteit van leven, maar leidt ook tot een verhoogd risico op gezondheidsproblemen en tehuisopname. Dit betekent een toename in zorgvraag en dus kosten.

Bewegen biedt veel kansen om eenzaamheid tegen te gaan. Beweegactiviteiten zijn een goede gelegenheid om contactmomenten te creëren met leeftijdsgenoten en begeleiders. Deelnemers aan dergelijk aanbod komen het huis uit, ontmoeten anderen en krijgen zo meer het gevoel te participeren in de maatschappij. Lees meer over de inzet van bewegen tegen eenzaamheid.

Valongelukken

Vallen is bij ouderen de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval. Elke 4 minuten belandt er een 65-plusser op de spoedeisende hulp na een val. In 2019 kwamen 109.000 ouderen (65+) daar door een val terecht, van wie 79.900 ernstig letsel opliepen, vooral fracturen en hersenletsel. Valincidenten kostten 4.720 ouderen het leven. Ouderen blijven langer thuis blijven wonen en er is sprake van een dubbele vergrijzing. Daardoor stijgt het aantal valincidenten aanzienlijk.

Bekijk de infographic ‘Feiten en cijfers valongevallen 65-plussers 2019’ van VeiligheidNL.

Op 80-jarige leeftijd is bij veel mensen het spiervermogen gehalveerd. Gerichte interventies kunnen het valrisico verlagen. Klik hier voor een overzicht van interventies gericht op valpreventie.

Wat levert sport en bewegen bij 55-plussers maatschappelijk op?

Ecorys heeft in 2021 voor 55-plussers berekend wat de sociaaleconomische waarde is van sport en bewegen. Het levert de maatschappij € 12.900 tot € 26.100 per persoon op over de rest van hun leven als iemand van 55+ aan de beweegrichtlijnen voldoet. Deze waarde komt vooral door gezondheidsvoordelen. Sport en bewegen houdt 55-plussers fitter en beperkt de kans op ziektes zoals diabetes, dementie, coronaire hartziekten en heupfracturen. Dit bespaart zorgkosten en verhoogt de kwaliteit van leven en de levensverwachting. Daarbij is ook rekening gehouden met de extra kosten van een hogere levensverwachting. Wel neemt met sport en bewegen de kans op blessures toe – deze kosten zijn eraf gehaald. Sport en bewegen heeft ook effect op sociale waarden, maar deze kunnen nog niet in euro’s worden uitgedrukt. 

Meer lezen? Lees het rapport en de factsheet.

diagram: sociaaleconomische waarde van sporten en bewegen (contante waarde, 55-plus)
Sociaaleconomische waarde van sporten en bewegen (contante waarde, 55-plus). ‘PM’ (pro memorie) is zichtbaar gemaakt voor waarden waarvoor voldoende bewijslast is gevonden, maar waarvoor nog geen kwantitatieve onderbouwing mogelijk is.

Praktijkvoorbeeld gemeente Emmen

Uit onderzoek van het CBS blijkt dat in Drenthe de meeste Nederlanders met (ernstig) overgewicht wonen: 52,9% van de inwoners. Van de 65-plussers heeft zelfs 61% (ernstig) overgewicht. Wat doen Drentse gemeentes hieraan? De gemeente Emmen doet bijvoorbeeld mee aan het programma Elke Stap Telt. Tijdens deze erkende interventie maken 55-plussers in tien weken tijd op een laagdrempelige manier kennis met wandelen, én met leeftijdsgenoten. Fysieke activiteit en sociale contactmomenten vormen samen de basis om de doelgroep zowel preventief als reactief gezonder, zelfstandiger en gelukkiger te maken. En de gemeente? Die ziet als het goed is een verlaging in zorgzwaarte en een verhoging in leefbaarheid tegemoet. Hier vind je meer interventies om ouderen in jouw gemeente aan het bewegen te krijgen.

En nu in jouw gemeente…

Hoe gaat jouw gemeente aan de slag met bewegen als middel om in te haken op maatschappelijke trends? Deel het met ons. Wil je meer weten over de inzet van bewegen in het beleid? Klik dan hier voor meer informatie over ouderenbeleid en beweegstimulering of bekijk hier voorbeelden van beleidsvorming waarbij professionals aan kunnen haken. Je kunt voor advies ook contact opnemen met de auteur van dit artikel.

Gerelateerde artikelen:

Artikelen uitgelicht


Beleid
Ouderen
professional
feiten en cijfers
beleidsontwikkelingen, in beweging brengen