Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Welzijn op recept

Interventie

Erkenning

Goed beschreven

Het doel van Welzijn op recept is het verminderen van psychosociale klachten van mensen die bij de huisarts komen. Welzijnsorganisaties en eerstelijnszorgvoorzieningen ontwikkelen lokale welzijnsarrangementen, waar mensen naar doorverwezen worden. Deze bestaan uit interventies die het welbevinden verhogen, zoals creatieve of sportieve activiteiten en vrijwilligerswerk.

Uit onderzoek is gebleken dat deelnemers tevreden zijn met de welzijnsarrangenten. Wel hadden de meeste patiënten met een welzijnsrecept één of twee gesprekken met een welzijnscoach nodig om gemotiveerd te raken of om een keuze te maken. Door de interventie is structurele samenwerking ontstaan tussen de eerstelijnsgezondheidszorg en welzijn. Ongeveer de helft van de zorgverleners vindt de kwaliteit van zorg hierdoor verbeterd.

Probleembeschrijving

Er zijn veel mensen met een verminderd welbevinden als gevolg van psychosociale problemen door bijvoorbeeld ingrijpende gebeurtenissen, relatieproblemen of een zieke partner. Deze problemen uiten zich vaak in lichamelijke klachten, somberheid, stress en angstklachten.

Welbevinden wordt in de Mental Health Continuum-Short Form beschreven als emotioneel, psychologisch en sociaal welbevinden, die gezamenlijk de totale positieve geestelijke gezondheid weergeven.

  • Emotioneel welbevinden gaat om levenstevredenheid en positieve gevoelens zoals geluk, interesse en plezier in het leven (Diener, Suh, Lucas & Smith, 1999 in: Lamers et al., 2011).
  • Psychologisch en sociaal welbevinden richten zich op het optimaal functioneren van mensen in plaats van op het ervaren van tevredenheid en geluk.
  • Psychologisch welbevinden concentreert zich op optimaal persoonlijk functioneren en omvat aspecten als autonomie en zelfacceptatie (Ryff, 1989 in: Lamers et al., 2011).
  • Sociaal welbevinden richt zich op optimaal functioneren in de maatschappij, zoals sociale contributie en integratie (Keyes, 1998 in: Lamers et al., 2011).

Vaak belanden deze problemen als onduidelijke medische klachten in de spreekkamer van de huisarts. Deze verwijst doorgaans door naar medische of psychologische zorg, terwijl dit niet altijd nodig is. Ook is de
effectiviteit van medicatie bij lichte psychische klachten onduidelijk (Thio & Van Balkom, 2009). Het welbevinden van deze patiënten verbetert doorgaans onvoldoende na het voorschrijven van medicatie of verwijzing naar psychologische zorg.

Daarentegen verwijzen huisartsen deze patiënten niet door naar welzijn, terwijl deelname aan welzijnsinterventies voor de meeste mensen met psychosociale problemen wel effectief lijkt te zijn en het welbevinden lijkt te vergroten (Friedli, Jackson, Abernethy & Stansfield, 2008).

Doelgroepen

De doelgroep van Welzijn op recept bestaat uit volwassenen met een laag welbevinden samenhangend met psychosociale problemen die regelmatig bij de huisarts komen. De volgende problemen (enkelvoudig of in combinatie) kunnen een rol spelen.

  • Psychische klachten: somber voelen, angstig gevoel/veel piekeren, stress/overspannen, overige psychische klachten.
  • Vastlopen in het leven, problemen op het werk, relatieproblemen, meemaken van een ingrijpende gebeurtenis.
  • Problemen met chronische lichamelijke ziekte.
  • Chronische psychische klachten (al behandeld en nu stabiel).
  • Probleem met ziekte van ouders/familie, partner, kind (bij mantelzorgen).
  • Eenzaamheid, dreiging sociaal isolement, beperkt netwerk.
  • Lichamelijk onvoldoende verklaarde klachten (veel wisselende lichamelijke klachten).
  • Slaapproblemen.
  • Ongezonde leefstijl (roken, te weinig bewegen, overgewicht).
  • Niet naar de zin in de wijk, onveilig voelen.

De specifieke doelgroepen worden per locatie gedefinieerd op basis van de meest voorkomende psychosociale problemen.

Intermediaire doelgroep

Eerstelijnszorgverleners van een huisartsenvoorziening en welzijnsprofessionals van een welzijnsorganisatie zijn intermediaire doelgroepen. Eerstelijnszorgverleners zijn naast de huisarts bijvoorbeeld de praktijkondersteuner somatiek (POH-Somatiek), de praktijkondersteuner geestelijke gezondheidszorg (POHGGz), de sociaalpsychiatrisch verpleegkundige (SPV), de fysiotherapeut, de diëtist en de wijkverpleegkundige.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Het welbevinden van mensen die met psychosociale klachten bij de huisarts komen, is verhoogd.

Om het hoofddoel, op cliëntniveau, te kunnen bereiken wordt samenwerking en werkafspraken georganiseerd tussen eerstelijnsvoorzieningen en de welzijnsorganisatie. Dit maakt het mogelijk om een passend aanbod op cliëntniveau te realiseren om uiteindelijk het hoofddoel te bereiken, waarbij welzijn een nieuwe verwijspartner van de eerstelijnsgezondheidszorg wordt. Welzijn op recept is daarbij het concrete ‘middel’. Dit maakt dat de interventie bestaat uit twee onderdelen: de meer projectmatige aanpak met
betrekking tot de ontwikkeling van de samenwerking en de arrangementen en het welzijnsrecept zelf, waarmee de cliënt deelnemer wordt van een welzijnsarrangement (zie 2.3 voor verdere uitwerking van dit onderscheid).

Subdoel

Voor de intermediaire doelgroep

  1. De professionals van de eerstelijnsvoorziening kennen het welzijnsaanbod waarnaar verwezen kan worden.
  2. Professionals van de eerstelijnsvoorziening en van de welzijnsorganisatie benaderen elkaar en verwijzen naar elkaar op basis van een samenwerkingsovereenkomst met daarin onder andere een standaardprocedure voor verwijzing, terugkoppeling en resultaatafspraken.
  3. Er is een interventieaanbod ontwikkeld op basis van de zes Principes van duurzaam geluk*, waar mogelijk evidence based.
  4. Het is duidelijk welke interventies binnen het interventieaanbod bij welke problemen horen.
  5. Er is voldoende vertrouwen bij de zorgverlener om te verwijzen naar de welzijnsorganisatie. Voor de uiteindelijke doelgroep
  6. Patiënten met psychosociale klachten hebben gebruik gemaakt van een voor hen geschikt welzijnsarrangement dat bestaat uit interventies die onder één of meer van de zes Principes van duurzaam geluk vallen.
  7. De deelnemers hebben hun mentale gezondheid en veerkracht zelf actief verhoogd.

* Zes principes van duurzaam geluk: Positief en optimistisch denken; Leven vanuit een betekenisvolle missie; Bewust leven en genieten; Interactie met anderen; Gezonde leefstijl; Geluk delen (Walburg, 2008)

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Fase 1 Voorbereiding

Stap 1 Draagvlak inventariseren en creëren met stakeholderanalyse.
Stap 2 Werkgroep samenstellen.
Stap 3 Intentieverklaring opstellen.
Stap 4 Financiering zoeken.
Stap 5 Werkplan opstellen.

Fase 2 Ontwikkeling

Stap 6 Meest voorkomende psychosociale problemen vaststellen en
groeperen.
Stap 7 Inventarisatie bestaande welzijnsinterventies.
Stap 8 Focusgroep met (potentiële) deelnemers aan
welzijnsinterventies.
Stap 9 Vaststellen welke welzijnsinterventies passend zijn voor de
meest voorkomende psychosociale problemen.
Stap 10 Welzijnsinterventies rangschikken onder de zes Principes
van duurzaam geluk.
Stap 11 Beslisdiagram maken waarin de doelgroepen staan en de
geïnventariseerde welzijnsinterventies geordend onder de zes
Principes van duurzaam geluk.
Stap 12 Workshop met medewerkers van welzijnsorganisatie en
huisartsvoorziening om pakkende namen te kiezen voor
welzijnsarrangementen.
Stap 13 Brochure van de welzijnsarrangementen maken.

Fase 3 implementatie

Stap 14 Standaardprocedure opstellen voor verwijzing en terugkoppeling.

Stap 15 Intake bij welzijnscoach structureren.

Stap 16 Informatiebijeenkomst voor medewerkers van de
welzijnsorganisatie en huisartsvoorziening.

Stap 17 Informatie- en ideeënbijeenkomst voor vrijwilligers van
welzijnsorganisatie organiseren.

Stap 18 Korte lijnen organiseren tussen eerste lijn en welzijn.

Stap 19 Beïnvloedende factoren bij implementatie in kaart brengen
en daarop acties ondernemen.

Stap 20 Welzijn op recept onder de aandacht blijven brengen.

Stap 21 Tussentijds focusgroep raadplegen ten behoeve van
voortgang implementatie.

Fase 4 Evaluatie

Stap 22 Resultaatafspraken maken.

Stap 23 Op regelmatige basis resultaatafspraken evalueren.

Stap 24 Effect meten van de uitgevoerde welzijnsinterventies op
welbevinden, zorggebruik en kwaliteit van leven.

Locaties en Uitvoering

Welzijn op recept wordt uitgevoerd door welzijnsorganisaties in samenwerking met eerstelijnszorgvoorzieningen, zoals een huisartsenpraktijk of een gezondheidscentrum.

Welzijn op recept wordt uitgevoerd in Nieuwegein, Zwolle en Gouda en binnenkort ook in Delft. Op vele andere plaatsen is men bezig met voorbereidingen of heeft men er belangstelling voor. In Tilburg wordt een vergelijkbare werkwijze toegepast onder een andere naam. De MOgroep onderzoekt in 2014 hoe het concept Welzijn op recept landelijk verder gebracht kan worden. Hiertoe willen ze een business case laten ontwikkelen, ze onderzoeken de mogelijkheid van een landelijke standaard en ze hebben een bijeenkomst georganiseerd voor uitvoerende organisaties.

Ondersteuning

De lokale ontwikkeling van de welzijnsarrangementen is een cruciaal onderdeel van de uitvoering van Welzijn op recept, omdat alleen daarmee voldoende aansluiting bij de specifieke problemen van de patiëntenpopulatie en het lokale welzijnsaanbod gerealiseerd kan worden. De betrokkenheid van professionals en patiënten is cruciaal voor het benodigde draagvlak. Daarom is de implementatie als integraal onderdeel van de aanpak beschreven in onderdeel 2.3. Trimbos-instituut, MOvactor en Gezondheidscentrum de Roerdomp, de drie bij de ontwikkeling van Welzijn op recept betrokken partijen, zijn elk voor advies bij de implementatie van Welzijn op recept op andere locaties in te schakelen. De MOgroep onderneemt verschillende activiteiten om de methode verder te ontwikkelen, onder meer bijeenkomsten voor geïnteresseerden. Voor meer informatie, zie: http://www.mogroep.nl/categorieen/thema/welzijn-op-recept.

Materialen

Welzijn op recept heeft de volgende materialen beschikbaar:

  • Welzijn op recept. Handleiding voor de ontwikkeling en invoering van het welzijnsrecept. Deze handleiding is bedoeld voor organisaties die Welzijn op recept willen invoeren en beschrijft de verschillende stappen die hiervoor gezet moeten worden. Er staan voorbeelden in van:

– Werkplan
– Overzicht mogelijke welzijnsinterventies
– Beslisdiagram psychosociale problemen en welzijnsinterventies
– Brochure welzijnsarrangementen
– Standaardprocedure verwijzing en terugkoppeling ‘welzijn op recept’
– Welzijnsrecept
– Beïnvloedende factoren bij implementatie
– Werkwijze intervisie
– Evaluatieformulier Welzijnsinterventie
De handleiding is gratis te downloaden in de webwinkel van het Trimbos-instituut, artikelnr. AF1129.

  • Poster / Informatiefolder met welzijnsarrangementen, te verkrijgen bij www.movactor.nl
  • Praktische informatiemap voor huisartsen en praktijkondersteuners (die werken met Promedico), te verkrijgen bij kgroot@roerdomp.nl.
  • Filmpje over Welzijn op recept op YouTube en uitzending EenVandaag.

Organisatie

Organisatie: Gezondheidscentrum de Roerdomp
Telefoon nummer organisatie: 030 604 04 14

Organisatie: MOvactor
Telefoon nummer organisatie: 030 603 37 48

Contactpersoon

Naam: Jan Joost Meijs
Telefoon nummer: 030 604 04 14
Email: jjmeijs@roerdomp.nl

Naam: Jeannette Smiesing
Telefoon nummer: 030 603 37 48
Email: jsmiesing@movactor.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.