Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

WEET en BEWEEG

Interventie

Erkenning

Eerste aanwijzingen voor effectiviteit

Weet & Beweeg wil door middel van een gezond voedings- en bewegingspatroon een afname van BMI bij kinderen van 6-18 jaar met overgewicht/obesitas bewerkstelligen. Het is een ambulante, multidisciplinaire groepsbehandeling, bestaande uit 12 cursusbijeenkomsten en beweegsessies voor kinderen en 9 ouderbijeenkomsten.

Probleembeschrijving

Het programma is ontwikkeld voor jeugdigen van 6 -18 jaar met overgewicht of obesitas en hun ouders.
Men stelt overgewicht en obesitas vast via de Body Mass Index (BMI), een maat waarmee de verhouding tussen lengte en gewicht wordt vastgesteld. Bij jeugdigen gaat men uit van tabellen met de gemiddelde BMI voor jongens en meisjes per leeftijd, gebaseerd op internationaal geldende afkappunten (Cole e.a., 2000). (Tabellen zijn in de handleiding bij het behandelprogramma bijgevoegd.)

Spreiding
Hoe vaak komt het probleem voor en bij wie (demografische en geografische spreiding)?
Over het vóórkomen en de toename in de laatste 30 jaar van het aantal jeugdigen met overgewicht en obesitas verschaft de Vijfde Landelijke Groeistudie van TNO informatie (Schönbeck & Van Buuren, 2010). In 1980 is bij 5,1% van de jongens van 2 tot 21 jaar van Nederlandse afkomst sprake van overgewicht, inclusief obesitas. Bij de meisjes bedroeg dat percentage 7,2. In 2010 was dit percentage bij de Nederlandse jongens opgelopen tot 13,3 en bij de meisjes tot 14,9.
Het percentage obese jeugdigen in dezelfde periode is relatief sterker toegenomen: van 0,3% in 1980 tot 1,8 bij jongens, en van 0,5 tot 2,2% bij meisjes.
Nog zorgelijker is de situatie bij sommige groepen jeugdigen van allochtone afkomst, zoals jeugdigen van Turkse en Marokkaanse afkomst. Bij de jongens was in 2010 bij respectievelijk 32,5% en 25,2% sprake van overgewicht , inclusief obesitas. Bij de meisjes van Turkse en Marokkaanse komaf bedroegen die percentages respectievelijk 31,7 en 29,1. Bij ongeveer 7% van deze groepen is sprake van obesitas.
In het onderzoek wordt niet apart gekeken naar de variabelen sociaal economische status, Turkse en Marokkaanse afkomst en ouders met overgewicht. Vast staat in ieder geval dat jeugdigen bij wie deze variabelen van toepassing zijn extra risico op overgewicht en obesitas lopen. (TNO, 2012; Schönbeck, 2011; Dagevos & Dagevos, 2008). Vaak lopen deze factoren door elkaar.

Doelgroepen

Het programma is bedoeld voor autochtone en allochtone kinderen en jongeren van 6 tot 18 jaar met overgewicht en (morbide) obesitas waarvoor geen medische oorzaak is aan te wijzen

Deze kinderen worden aangemeld door een verwijzend kinderarts of jeugdarts, die overgewicht of obesitas heeft vastgesteld (BMI).

De doelgroep is vrij breed, zowel laagopgeleide als hoogopgeleide gezinnen kunnen deelnemen aan de interventie. Onze ervaring is dat gezinnen van deze beide opleidingsniveaus prima in één groep functioneren, waarbij gedurende het programma ruimte geboden wordt om op individuele vragen dieper in te gaan (bijv. ingewikkeldere vragen mbt voedingsleer van hoogopgeleide gezinnen, vragen mbt. subsidieregelingen omtrent sporten van laagopgeleide gezinnen).

De kindergroepen worden gevormd aan de hand van het schoolniveau, waarbij er gestreefd wordt naar maximaal 2 groepen/klassen verschil tussen de deelnemende kinderen (bijv. kinderen van groep 6/7/8 van het basisonderwijs in 1 groep, evenals kinderen uit klas 1/2/3 van het voortgezet onderwijs).

Intermediaire doelgroep

De ouders en de gezinnen van deze kinderen vormen de secundaire doelgroep, c.q. de intermediaire doelgroep. Uit onze ervaringen blijkt dat in 2/3 tot ¾ van de gevallen één of beide ouders zelf ook overgewicht/obesitas hebben.

Indien er twee of meer ouders in het gezin zijn, is deelname van 1 ouder verplicht aan de ouderbijeenkomsten . Het wordt gestimuleerd om zoveel mogelijk met beide (of meer) ouders aanwezig te zijn bij alle bijeenkomsten. Wanneer er belangrijke derden een rol spelen in de opvoeding en eetsituaties, wordt ook de aanwezigheid van deze persoon in de oudergroep aangemoedigd (een oma, oudere broer of zus, oppas etc.) of kan deze belangrijke derde in plaats van een ouder de oudergroep volgen.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Weet & Beweeg heeft als eerste doel om door middel van een gezond voedings-en bewegingspatroon een afname van BMI bij kinderen van 6-18 jaar met overgewicht/obesitas te bewerkstelligen. Het tweede doel is dat kinderen een betere kwaliteit van leven ervaren (gemeten met de SDQ).

Subdoel

Subdoelen kinderen:

-Kind is actief lid van een sportclub of beweegt op een andere manier zodanig dat hij/zij voldoet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen.

-Kind heeft (afgestemd op het ontwikkelingsniveau) kennis over een gezonde leefstijl (voeding/beweging)

-Kind heeft vaardigheden om gedrag te reguleren rondom eten, drinken en bewegen (bijv. nee zeggen, nieuwe producten proeven)

-Kind weegt zich wekelijks in de thuissituatie

Subdoelen ouders:

-Ouder heeft inzicht in het voedingspatroon van het kind door middel van registratie (eetdagboekje)

-Ouder heeft kennis over een gezonde leefstijl (voeding/beweging)

-Ouder heeft vaardigheden om zijn/haar kind op een positieve wijze te ondersteunen in het hanteren en volhouden van een gezonde leefstijl

-Ouder verbetert het koop-en eetgedrag van het gezin naar aanleiding van de verbeterpunten uit het persoonlijke voedingsadvies (bijv. andere boodschappen/productkeuze, porties verkleinen, eten aan tafel etc.)

Oudere kinderen worden gestimuleerd om zelf actief te zijn met de registratie van het eetpatroon en de verbeterpunten uit het voedingsadvies. De verantwoordelijkheid voor deze doelen ligt bij de ouders.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Weet & Beweeg is een groepscursus, die start met wekelijkse parallelle bijeenkomsten voor ouders en kinderen van twee uur. Na ongeveer 6 bijeenkomsten verandert de frequentie naar eenmaal in de twee weken. De planning is altijd afhankelijk van de schoolvakanties in de regio, in de vakantie worden geen bijeenkomsten ingepland. De ervaring leert dat bijvoorbeeld de laatste week voor de kerstvakantie ook geen goede week is om een bijeenkomst in te plannen. De leeftijdsgroepen worden gevormd aan de hand van de schoolklassen waar de kinderen/jongeren in zitten.

Zie volgende pagina het schema voor opzet interventie.

Inhoudelijk lopen de thema’s van de ouder- en kind bijeenkomsten zoveel mogelijk parallel. Indien dit niet mogelijk is, wordt ervoor gezorgd dat de ouders voorlopen in de psycho-educatie, zodat zij kunnen inspelen op de onderwerpen waar hun kind mee thuis komt.

Nadat een kind is aangemeld voor Weet & Beweeg ontvangen ouders hiervan een ontvangstbevestiging per brief. Ongeveer 1 a 1,5 maand voordat de cursus gaat starten worden ouder(s) en kind uitgenodigd voor het intakegesprek. De wachttijd tussen aanmelding en intakegesprek varieert, dit hangt af van de start van de volgende training. Voor de meeste leeftijdsgroepen starten de trainingen twee keer per jaar, dus is de wachttijd maximaal enkele maanden.

Het gehele programma beslaat van start tot eind ca. 5 maanden

Locaties en Uitvoering

De interventie wordt momenteel uitgevoerd in een gebouw van Cardea. Benodigd voor de interventie is een centraal gelegen locatie, bereikbaar met het openbaar vervoer, waar zowel een ruime groepsruimte voor ouders, een groepsruimte voor de kinderen alsmede een sportzaal tegelijk beschikbaar is. Op de locatie moet audiovisuele apparatuur (laptop, beamer) gebruikt kunnen worden voor een powerpointpresentatie. Andere eisen aan de locatie zijn: omkleedruimte (voor het bewegen), sanitair en keukenvoorzieningen (voor koffie/thee voor de ouders en klaarmaken van de tussendoortjes voor ouders/kinderen).

De cursusbijeenkomsten van zowel de kinderen als de ouders worden geleid door twee therapeuten, liefst een psycholoog en ervaren ambulant hulpverlener.. De betrokken diëtist is, afhankelijk van de geplande thema’s, aanwezig bij hetzij de kindergroepen, hetzij de oudergroepen.

Voor de extra bewegingsactiviteiten wordt uitgeweken naar een andere locatie; er wordt een zwembad afgehuurd en kano’s/roeiboten gereserveerd bij een lokale verhuurder.

Ondersteuning

Het systeem van implementatie is in ontwikkeling en hier zal door de directie van Cardea een beslissing over genomen worden. Er wordt gezocht naar een manier waarop de interventie toegankelijk wordt voor een veel grotere groep deelnemers, maar de kwaliteit en het intellectueel eigendom van de interventie geborgd kan blijven, alsmede wellicht verdere kwaliteitsontwikkelingen in vastgelegd kunnen worden. Er is vanuit de organisatie geen doelstelling om de (hoge) ontwikkelkosten terug te verdienen, maar men wil een dekkende prijsopgave.

Onderstaande methode is slechts een concept, in overleg met medewerkers van het NISB wordt een implementatie-traject gestart om de overdraagbaarheid op een zorgvuldige wijze vorm te geven.

Beoogde methode:
Een licentie-systeem, waarbij een organisatie voor een bepaalde tijdsduur (bijv. 1 of 2 jaar) een licentie aanschaft voor het gebruik van de interventie. Alle materialen van het programma, zowel de materialen voor de uitvoerders, deelnemers als ter evaluatie, zijn gedurende de afgesproken tijd vrij beschikbaar voor de afnemers.

Bij aanschaf verplicht de afnemer zich om het programma volgens de beschreven methode (bijv. aantal sessies, thema’s) en met gekwalificeerde (qua opleiding e/o ervaring) medewerkers uit te voeren.

De afnemende organisatie krijgt een training van een dag(deel) van 2 ervaren interventiemedewerkers van Cardea. Ook is er gedurende de looptijd van de overeenkomst de mogelijkheid voor de afnemer om vragen over de interventie of het gebruik hiervan te stellen aan de licentiehouder, of een bijeenkomst door een ervaren interventiemedewerker te laten bijwonen.

Cardea verwacht van elke afnemer dat zij bijdraagt aan dataverzameling omtrent de resultaten van de deelnemers, zodat de effectiviteit verder onderzocht kan worden.

De licentiehouder zal, wanneer er aanpassingen aan de interventie gepleegd worden, ervoor zorgen dat alle afnemers steeds een bijgewerkte versie krijgen.

Materialen

Materialen uitvoerders:
Er is zowel een handleiding (inclusief draaiboeken) voor de kinderbijeenkomsten als voor de ouderbijeenkomsten. Recent zijn daar aandachtspunten aan toegevoegd indien er gewerkt wordt met migrantendoelgroepen. Voor de oudergroepen zijn er powerpointpresentaties gemaakt. Ook is er een map met standaardcorrespondentie beschikbaar, naar o.a. verwijzers, (potentiele) deelnemers, informatie over activiteiten etc.

Materialen voor de deelnemers:
samenwerkingsovereenkomst, aparte cursusmappen voor ouder(s) en kinderen met werkbladen, eetdagboekjes en een selectie van beschikbare brochures/materialen van o.a. Voedingscentrum (zoals de voedingstabel).

Materialen voor evaluatie:
eindverslagen, tevredenheidslijsten, vragenlijst (SDQ).

Alle materialen houden rekening met de diversiteit van de populatie.

De meeste materialen zijn aan het programma verbonden en zijn verkrijgbaar onder voorwaarden (zie implementatie). De SDQ is een standaard-vragenlijst die (gratis) online te verkrijgen is. De tevredenheidslijst die gebruikt wordt is de zgn. Exit-vragenlijst die door meerdere jeugdhulpverleningsinstellingen gebruikt wordt.

Oordeel commissie

De interventie is duidelijk opgezet. De relatie tussen de aan te pakken factoren, de doelen, de aanpak en gebruikte methoden is helder weergegeven. Daarnaast is de interventie in de afgelopen 5 jaar doorontwikkeld op basis van ervaringen met de doelgroep.

Aandachtspunt: De doelgroep is vrij breed 6- 18 jaar.

Effectiviteit: Er is 1 randomized controlled trial beschikbaar van een oude versie van ‘Weet en Beweeg’ en er zijn monitoringsgegevens beschikbaar van de huidige versie van de interventie (deze versie is korter en bestaat uit minder bijeenkomsten). De onderzoeken samen laten voorzichtige aanwijzingen voor effectiviteit zien.

Uitvoerbaarheid

In de praktijk is gebleken hoe goed de uitvoerbaarheid van de interventie is. De behandeling van de kinderen met overgewicht is wel vrij intensief, hoewel in de praktijk blijkt dat dit niet voor uitval zorgt.

Organisatie

Organisatie: Cardea Jeugdzorg
Telefoon nummer organisatie: 071 – 579 50 50

Organisatie: Cardea
Telefoon nummer organisatie: 071 – 579 50 50

Contactpersoon

Naam: Judith Beijersbergen van Henegouwen
Telefoon nummer: 071 7113535
Email: j.beijersbergen@cardea.nl

Naam: Martine Stikkelorum
Mobiel nummer: 06 1255 7678
Email: m.stikkelorum@cardea.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.