Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Versterk je Enkel - App en uitvouwkaart: enkelblessurepreventie bij sporters

Interventie

Erkenning

Goede aanwijzingen voor effectiviteit

Enkel blessure voorkomen met de: Versterk je Enkel App

De interventie bestaat uit een bewezen (kosten)effectief oefenprogramma ter preventie van secundair enkelletsel. De interventie wordt ingezet door (para)medische behandelaars van enkelblessures (na revalidatie), door trainers en coaches en door sporters, die geen revalidatie behoeven, zelf gebruikt.

Om de compliantie, oftewel de therapietrouw of naleving van het programma te verhogen, is deze (1) in een interactieve gratis App gegoten, en (2) een handzame uitvouwkaart. Naast het oefenprogramma bevat de Versterk je Enkel App en uitvouwkaart informatie over de uitvoering van de oefeningen. De interventie geeft gerichte informatie aan sporters en intermediairs om hun kennis te vergroten over (het gebruik van) enkelbrace en -tape, en bevat een bracekeuzewijzer en koop- en gebruik tips voor enkelbraces. De Versterk je enkel App biedt diverse additionele functionaliteiten, namelijk instructievideo’s (in beeld en geluid) van de oefeningen en een kalender met herinneringen om de uitvoering van de oefeningen en therapietrouw van de gebruiker te verhogen, en een kaartoverzicht van de dichtstbijzijnde sportartsen en fysiotherapeuten.

Probleembeschrijving

Lateraal enkelbandletsel is de meest frequent voorkomende sportblessure (ongeveer 25% van alle sportblessures); 80-85% van alle enkelbandletsels betreffen de laterale enkelbanden (O’Loughlin et al.,2009; Ferran & Maffulli, 2006; Wexler, 1998). Recente Nederlands cijfers bevestigen dit beeld: na knieblessures

komen enkelblessures het meest frequent voor. In 2013 liepen Nederlandse sporters 680.000 enkelblessures op (15% van alle sportblessures), waarbij bijna driekwart van de gevallen (71%) een verstuiking, verdraaiing of enkelbandletsel betrof (VeiligheidNL, 2015). Jaarlijks lopen 490.000 Nederlandse sporters een enkelbandletsel op, waarvan 43% medisch wordt behandeld (OBiN 2006-2013, VeiligheidNL). Enkelbandletsel is de meest frequent voorkomende blessure in een variëteit aan sporten; zowel in georganiseerd als ongeorganiseerd verband (Bahr & Bahr, 1997; Hootman et al., 2007; Fernandez et al., 2007; Le Gall, 2008; Nelson et al., 2007; Verhagen et al., 2004). Recente Nederlandse cijfers geven aan dat de meeste enkelblessures voorkomen bij veldvoetbal (200.000/jaar), hardlopen (95.000/jaar), bewegingsonderwijs (58.000/jaar) en fitness (aerobics/ conditietraining; 37.000/jaar), maar ook frequent bij teamsporten als zaalvoetbal, volleybal, korfbal en hockey (22.000-32.000 blessures/jaar) (OBiN 2006-2014; VeiligheidNL).

Sporters met een enkelverstuiking hebben een verhoogd risico op recidief letsel. In het eerste jaar na de blessure is dit risico twee keer zo hoog (Bahr & Bahr, 1997; Verhagen et al., 2004). Dit recidieve letsel kan in 20-50% van de gevallen zelfs leiden tot chronische pijn of enkelinstabiliteit (Bahr & Bahr, 1997; Ferran & Maffulli, 2006; Freeman, 1965; Saunders, 1980). Een derde van alle enkelblessures door sport in Nederland is een recidief (VeiligheidNL, 2015).

Ongeveer de helft van alle enkelblessures wordt medisch behandeld (290.000 enkelblessures/jaar), waarvan 22.000 op een Spoedeisende Hulp (SEH)-afdeling van een ziekenhuis. Voor drie procent van de enkelblessures is na SEH-behandeling een ziekenhuisopname noodzakelijk (VeiligheidNL, 2015). De totale kosten die gepaard gaan met enkelblessures door sport in Nederland worden geschat op 187 miljoen euro (€47 miljoen medische kosten, €140 miljoen verzuimkosten; VeiligheidNL, 2015). Eerder onderzoek berekende de totale (directe en indirecte) kosten per enkelbandletsel op gemiddeld €360 (Verhagen et al., 2005).

Het aantal enkelbandletsels in Nederland is de laatste jaren in eerste instantie toegenomen (12% in 2006-2013) met een afname sinds 2011 (14% in 2011-2013) (VeiligheidNL, 2015). Of dit een structurele daling inluidt moet de toekomst uitwijzen. Een vergelijkbaar beeld is te zien voor enkelblessures in het algemeen (VeiligheidNL, 2015). Het aantal relatief ernstige enkelblessures, waarvoor medische behandeling noodzakelijk bleek, is de laatste jaren echter ruwweg gelijk gebleven (Kemler, 2015; VeiligheidNL, 2015).

Lateraal enkelbandletsel is de meest frequent voorkomende sportblessure (ongeveer 25% van alle sportblessures); 80-85% van alle enkelbandletsels betreffen de laterale enkelbanden (O’Loughlin et al.,2009; Ferran & Maffulli, 2006; Wexler, 1998). Recente Nederlands cijfers bevestigen dit beeld: na knieblessures

komen enkelblessures het meest frequent voor. In 2013 liepen Nederlandse sporters 680.000 enkelblessures op (15% van alle sportblessures), waarbij bijna driekwart van de gevallen (71%) een verstuiking, verdraaiing of enkelbandletsel betrof (VeiligheidNL, 2015). Jaarlijks lopen 490.000 Nederlandse sporters een enkelbandletsel op, waarvan 43% medisch wordt behandeld (OBiN 2006-2013, VeiligheidNL). Enkelbandletsel is de meest frequent voorkomende blessure in een variëteit aan sporten; zowel in georganiseerd als ongeorganiseerd verband (Bahr & Bahr, 1997; Hootman et al., 2007; Fernandez et al., 2007; Le Gall, 2008; Nelson et al., 2007; Verhagen et al., 2004). Recente Nederlandse cijfers geven aan dat de meeste enkelblessures voorkomen bij veldvoetbal (200.000/jaar), hardlopen (95.000/jaar), bewegingsonderwijs (58.000/jaar) en fitness (aerobics/ conditietraining; 37.000/jaar), maar ook frequent bij teamsporten als zaalvoetbal, volleybal, korfbal en hockey (22.000-32.000 blessures/jaar) (OBiN 2006-2014; VeiligheidNL).

Sporters met een enkelverstuiking hebben een verhoogd risico op recidief letsel. In het eerste jaar na de blessure is dit risico twee keer zo hoog (Bahr & Bahr, 1997; Verhagen et al., 2004). Dit recidieve letsel kan in 20-50% van de gevallen zelfs leiden tot chronische pijn of enkelinstabiliteit (Bahr & Bahr, 1997; Ferran & Maffulli, 2006; Freeman, 1965; Saunders, 1980). Een derde van alle enkelblessures door sport in Nederland is een recidief (VeiligheidNL, 2015).

Ongeveer de helft van alle enkelblessures wordt medisch behandeld (290.000 enkelblessures/jaar), waarvan 22.000 op een Spoedeisende Hulp (SEH)-afdeling van een ziekenhuis. Voor drie procent van de enkelblessures is na SEH-behandeling een ziekenhuisopname noodzakelijk (VeiligheidNL, 2015). De totale kosten die gepaard gaan met enkelblessures door sport in Nederland worden geschat op 187 miljoen euro (€47 miljoen medische kosten, €140 miljoen verzuimkosten; VeiligheidNL, 2015). Eerder onderzoek berekende de totale (directe en indirecte) kosten per enkelbandletsel op gemiddeld €360 (Verhagen et al., 2005).

Het aantal enkelbandletsels in Nederland is de laatste jaren in eerste instantie toegenomen (12% in 2006-2013) met een afname sinds 2011 (14% in 2011-2013) (VeiligheidNL, 2015). Of dit een structurele daling inluidt moet de toekomst uitwijzen. Een vergelijkbaar beeld is te zien voor enkelblessures in het algemeen (VeiligheidNL, 2015). Het aantal relatief ernstige enkelblessures, waarvoor medische behandeling noodzakelijk bleek, is de laatste jaren echter ruwweg gelijk gebleven (Kemler, 2015; VeiligheidNL, 2015).

Doelgroepen

De interventie richt zich op sporters van 12 jaar en ouder die een enkelbandletsel (rekking / ruptuur) hebben opgelopen en hun enkel willen versterken om herhaald enkelletsel te voorkomen. Voor sporters onder de 12 jaar zijn er aanpassingen in oefenstof van belang. De interventie is sporttakoverstijgend en richt zich op sporters die zowel in georganiseerd als ongeorganiseerd verband sporten.

Intermediaire doelgroep

De intermediaire doelgroep bestaat uit trainers, coaches en begeleiders van sporters, en (para)medische behandelaars van enkelblessures in de eerste- (huisartsen, fysiotherapeuten, sportfysiotherapeuten) en tweedelijnszorg (sportartsen). Zij staan in direct contact met (geblesseerde) sporters.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Doel van de “Versterk je enkel” interventie is het aantal herhaalde enkelblessures bij sporters binnen een jaar na start met de interventie te verminderen door het gebruik van effectieve preventieve maatregelen (oefenprogramma, enkelbrace en tape) te stimuleren. Afhankelijk van de gekozen maatregel wordt het risico op een herhaalde enkelblessure verlaagd met 35% door het specifieke oefenprogramma dat onderdeel is van de interventie (Hupperets et al., 2009), en met 50-85% door bracegebruik (Verhagen & Bay, 2010).

Subdoel

Het gebruik van effectieve preventieve maatregelen willen we stimuleren door in te spelen op relevante determinanten van dit preventieve gedrag.

Kennis:

  • Intermediairs en sporters met eerder enkelbandletsel weten na het gebruik van het oefenschema in de app en/of na het lezen van de informatie in de uitvouwkaart dat het uitvoeren van het oefenprogramma met de 6 proprioceptieve oefeningen het risico op herhaald enkelbandletsel verkleint/kan voorkomen.
  • Intermediairs en sporters met eerder enkelbandletsel weten door het lezen van de informatie over enkelbraces en enkeltape in de app en/of uitvouwkaart dat het gebruik van een enkelbrace (of enkeltape) het risico op een herhaald enkelbandletsel verkleint / kan voorkomen. 
  • Intermediairs en sporters met eerder enkelbandletsel weten na het lezen van de informatie over enkelbraces en enkeltape in de app en/of in de uitvouwkaart dat een enkelbrace (enkeltape) ingezet kan worden om herhaald enkelbandletsel te voorkomen.

Attitude (voordelen):

  • Intermediairs en sporters met eerder enkelbandletsel erkennen na het lezen van de informatie over enkelbraces en enkeltape in de app en/of in de uitvouwkaart dat het gebruik van een enkelbrace of tape een herhaald enkelbandletsels kan voorkomen.
  • Intermediairs en sporters met eerder enkelbandletsel erkennen na het gebruik van het oefenschema in de app en/of na het lezen van de informatie in de uitvouwkaart dat het uitvoeren van het oefenprogramma met de 6 proprioceptieve oefeningen een herhaald enkelbandletsel kan voorkomen.

Attitude (barrières)

  • Intermediairs en sporters met eerder enkelbandletsel erkennen na het lezen van de informatie over enkelbraces en enkeltape in de app en/of in de uitvouwkaart dat door het gebruik van een enkelbrace of enkeltape de enkelbanden niet verslappen.
  • Intermediairs en sporters met eerder enkelbandletsel erkennen na het lezen van de informatie over enkelbraces en enkeltape in de app en/of in de uitvouwkaart dat de voordelen van het dragen van een enkelbrace of tape niet opwegen tegen de nadelen (zoals het niet comfortabel zitten).

Eigen effectiviteit

  • Sporters met eerder enkelbandletsel achten zichzelf in staat om het oefenprogramma met de 6 proprioceptieve oefeningen correct uit te voeren na het lezen van de informatie hierover in de app en/of de uitvouwkaart.
  • Sporters met eerder enkelbandletsel vinden na het gebruik van de bracekeuzewijzer in de app dat zij in staat zijn een geschikte brace uit te zoeken ter preventie van herhaald enkelbandletsel.
  • Intermediairs vinden na het gebruik van de app en/of na het lezen van de uitvouwkaart dat zij in staat zijn om sporters te informeren over het gebruik van effectieve maatregelen om herhaald enkelbandletsel te voorkomen (oefenprogramma, brace, tape).

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

De interventie bevat informatie gericht op het vergroten van kennis van sporters en intermediairs over (het gebruik van) effectieve preventieve maatregelen om herhaling van enkelbandletsel te voorkomen, namelijk een oefenprogramma (bestaande uit 6 proprioceptieve oefeningen), (het gebruik van) enkelbrace en tape, koop- en gebruik tips voor enkelbraces en een verwijzing naar brace-keuzewijzer.

De interventie bestaat uit de “Versterk je enkel”-App en de uitvouwkaart, waaruit gekozen kan worden. Hierin staan het oefenprogramma en informatie over de preventieve maatregelen. Daarnaast bestaat de interventie uit de campagnewebsite, themabijeenkomsten en instructie voor trainers, online wervingsmaterialen (banners) en handleiding voor (para)medici.

De app en uitvouwkaart kunnen door (para)medici worden aanbevolen aan patiënten na revalidatie, door trainers worden aanbevolen aan geblesseerde sporters of door sporters die geen revalidatie behoeven, zelf worden gebruikt. In zowel de App als uitvouwkaart staat het oefenprogramma centraal. Dit programma is bewezen (kosten)effectief op basis van gerandomiseerde trials die hebben gekeken naar het gebruik van deze oefeningen ná usual care.
Daarnaast is de interventie gericht op het vergroten van het gebruik van enkeltape en brace. De interventie geeft gerichte informatie aan sporters en intermediairs om hun kennis te vergroten over (het gebruik van) enkelbrace en -tape, en bevat koop- en gebruik tips voor enkelbraces.
De App biedt additionele functionaliteiten die de motivatie van de gebruiker verhogen om de oefeningen (correct) te doen en het programma te volgen, waaronder instructievideo’s (in beeld en geluid) van de oefeningen en een kalender met herinneringen. Ook bevat de App een bracekeuzewijzer en kunnen sporters in een kaartoverzicht de dichtstbijzijnde sportartsen en fysiotherapeuten vinden.
Via de campagnewebsite www.voorkomblessures.nl/enkel is de informatie ook beschikbaar.

Omvang interventie:
Het oefenprogramma omhelst een schema van 8 weken met 3 oefenmomenten van 6 verschillende oefeningen per week. Om de compliantie van het programma te verhogen is deze (1) in een interactieve App gegoten die gratis beschikbaar is voor iOS & Android (smartphone en tablet), en (2) een handzame uitvouwkaart. De oefeningen en het oefenschema worden in beeld en tekst toegelicht.

Locaties en Uitvoering

Oefenprogramma

Het oefenprogramma kan door sporters zelfstandig en individueel worden uitgevoerd in elke setting, ook thuis. De oefeningen worden (binnen het oefenschema) aangeboden in diverse variaties. Bij de moeilijkste variant is het gebruik van een oefentol of foampad vereist.

De oefeningen kunnen ook worden ingezet als onderdeel van de sporttraining of warming-up onder begeleiding van een trainer of coach, en als onderdeel van het advies van een (para)medisch behandelaar.

Om de optimale werkzaamheid van preventief enkeltape te garanderen is het aanleggen hiervan door iemand met ervaring een vereiste. Dit kan door een paramedisch behandelaar of bijvoorbeeld een ervaren sportmasseur, trainer of coach.

Ondersteuning

De interventie (de inzet van het effectieve oefenprogramma, gebruik van enkelbrace en –tape) wordt geïmplementeerd via:

  • themabijeenkomsten voor trainers door sportbonden (volleybal, korfbal, basketball)
  • opname in richtlijnen voor para(medici) via hun koepelorganisaties
  • koepelorganisaties van (para)medische behandelaars van sporters
  • sportbonden en NOC*NSF (aan sportverenigingen, trainers, en sporters)
  • de “Versterk je enkel” App, blijvend gratis te downloaden voor iOS en Android (via App Store en Google Play)
  • De uitvouwkaart wordt vooral geïmplementeerd via trainers (volleybal, korfbal, basketball), (sport)fysiotherapeuten en huisartsen.

Implementatie door kennisverspreiding aan de intermediaire doelgroepen en aan sporters, via:

  • websites van intermediaire organisaties (waaronder www.thuisarts.nl, www.sportzorg.nl)
  • de campagne-website en gerelateerde websites zoals voorkomblessures.nl
  • minimaal 5 keer per jaar via gerichte uitingen op relevante online en offline media (banners, publicaties in vaktijdschriften en nieuwsbrieven); ook worden hiertoe gerichte mailings ingezet
  • Google Adwords
  • Social media van de betrokken organisaties
  • congressen en symposia van (para)medici wordt de interventie onder de aandacht gebracht.

Dit gebeurt door VeiligheidNL en samenwerkende organisaties (partners). Dit zijn NOC*NSF, sportbonden, NVFS, KNGF, NHG, VSG, Zilveren Kruis Achmea, Disporta, EMGO+/VUmc. Hiermee is het bereik van de interventie onder de achterban en leden van deze organisaties groot.

Materialen

Campagnewebsite

De oefeningen (zie bijlage E), het oefenschema en de bracekeuzewijzer zijn te bekijken op: www.voorkomblessures.nl/enkel

Uitvouwkaart en App

VeiligheidNL heeft de oefeningen, het trainingsschema, informatie over tape en brace (inclusief bracekeuzewijzer) beschikbaar gesteld in een uitvouwkaart (bijlagen B, F) en een iOS of Android App. Sporters, trainers, (sport)fysiotherapeuten, huisartsen en anderen kunnen de uitvouwkaart bestellen bij VeiligheidNL. Ook wordt deze verspreid via gerichte mailings door VeiligheidNL en samenwerkende organisaties, binnen kaderopleidingen en themabijeenkomsten voor trainers en coaches van sportverenigingen.

De “Versterk je Enkel”- App biedt diverse additionele functionaliteiten ten opzichte van de uitvouwkaart, waaronder instructievideo’s (in beeld en geluid) van de oefeningen, een brace-keuzewijzer en een kalender met herinneringen. In een kaartoverzicht zijn de dichtstbijzijnde sportartsen en fysiotherapeuten te vinden.

De App is gratis te downloaden in de App Store via:

https://itunes.apple.com/nl/app/versterk-je-enkel/id456001033?mt=8

en via Google Play:

https://play.google.com/store/apps/details?id=nl.veiligheid.versterkjeenkel&hl=nl

Handleiding voor (para)medische behandelaar

Voor (para)medische behandelaars is een gratis handleiding beschikbaar via internet en app met informatie over de app en uitvouwkaart, het oefenprogramma, de oefeningen, tape- en bracegebruik en bracekeuzewijzer (bijlage D).

Materialen en instructie voor trainers

Er zijn materialen beschikbaar voor trainers, met instructie over de inzet van de interventie, en informatie over het tape- en bracegebruik (bijlage G).

Organisatie

Organisatie: VeiligheidNL
Telefoon nummer organisatie: 020-5114511

Contactpersoon

Naam: Victor Zuidema
Mobiel nummer: 06 38 69 49 38
Email: v.zuidema@veiligheid.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.