Sluiten

Startfoto sport in het sociaal domein: praktijkvoorbeeld gemeente Tilburg

Artikel

Geplaatst op 21 september 2018

Gemeente Tilburg maakte een ‘startfoto’ van het eigen sociaal domein. Met bijzondere aandacht voor de verbindingen met het lokale sport- en beweegaanbod. We lichten hun aanpak toe.

Waarom een gestructureerde aanpak?

Zoals we in het eerste artikel beschreven, zijn lokaal al vaak initiatieven die bewust verbinding leggen tussen sport en bewegen en het sociaal domein. Of er bestaan projecten die (soms onbewust) bijdragen aan de uitdagingen voor de Awbz/Wmo, jeugdzorg of (arbeids)participatie. Als je lokaal iets wilt betekenen voor deze groepen, is de verleiding groot om direct een leuk project op te starten. Of om een sympathiek initiatief van een actieve sportvereniging of zorgaanbieder te ondersteunen. Het is echter effectiever om eerst even pas op de plaats te maken en te kiezen voor een duidelijk stappenplan. Want de uiteindelijke maatregelen en acties, moeten natuurlijk wel aansluiten bij de lokale context en uitgangssituatie.

De aanpak in Tilburg

De gemeente Tilburg koos voor zo’n grondige en doordachte aanpak, met onderbouwde planvorming. Want de waarde van sport en bewegen werd in Tilburg wel gezien. En ook zag men kansen om de verbinding met het sociaal domein te maken. In meerdere gemeentelijke beleidsnota’s werd de verbinding ook genoemd. Maar in de uitvoering kwam men niet verder dan ‘een project hier en een kortdurende interventie daar’. Daarnaast was er ook een beeld dat bij veel initiatieven een expliciete verbinding tussen beleid en uitvoering mistte.

Tilburg begon bij de eerste stap: het maken van een ‘startfoto’, om 4 vragen te beantwoorden:

  1. Hoe ziet de lokale basissportinfrastructuur eruit?
  2. Welke beleidsmatige verbindingen zijn er al tussen sport en het sociaal domein?
  3. In hoeverre staat het werkveld open voor een verbinding?
  4. Welke verbindingen zien we al in de uitvoeringspraktijk?

Vraag 1: lokale basissportinfrastructuur

Een goede infrastructuur van accommodaties, vrijwilligers en programma’s zijn een voorwaarde om sport en bewegen als middel in te kunnen zetten. In Tilburg is dit in kaart gebracht door alle beschikbare informatie daarover uit bestanden en databases bij elkaar te brengen. Deze informatie is aangevuld door zo’n vijftig beleidsmedewerkers, professionals vanuit gezondheid en welzijn, en door vertegenwoordigers van sportverenigingen. Middel was een digitale vragenlijst en de opbrengst was een overzicht van 300 sportvoorzieningen in Tilburg.

Dat leidde tot de (voorzichtige) conclusie dat er voldoende aanbod is voor iedereen die in Tilburg zou willen sporten. De aanwezigheid van een fysieke sportvoorzieningen leidt echter niet vanzelfsprekend tot toename van het sport- en beweeggedrag van bepaalde doelgroepen. Het juiste sport- en beweegaanbod, laagdrempelige programma’s en deskundige begeleiding zijn net zo belangrijk.

Enkele aanvullende conclusies en leerpunten uit Tilburg:

  • Het sport- en beweegaanbod per wijk/buurt verschilt. Daar waar behoeftes overeenkomen, kan men ‘kopiëren’ en van elkaar leren.
  • De programmering en het aanbod van sportaanbieders sluit nog onvoldoende aan bij kwetsbare groepen.
  • Zorg voor een centrale plek (persoon/team) waar ontwikkelingen in de voorzieningen permanent bijgehouden worden.
  • Gebruik de mogelijkheden van digitale data. Iedere gemeente heeft een GIS-afdeling die hierbij een rol kan spelen.

Vraag 2: beleidsmatige verbindingen sport en sociaal domein

Om inzicht te krijgen in de verbinding tussen sport en het sociaal domein, analyseerde Tilburg 13 beleidsnota’s en vulden zo’n 50 beleidsmedewerkers en vertegenwoordigers uit het werkveld een digitale vragenlijst in.

Analyse van beleidsnota’s

De beleidsnota’s (waaronder de Tilburgse Educatieve Agenda, het Beleidskader Armoedebestrijding, Wijk aan Zet en de Kadernota Sport) werden beoordeeld op 3 hoofdvragen:

  • Waar wordt in het beleid een link gelegd tussen maatschappelijke doelen, (potentiële) kwetsbare groepen en sport en bewegen?
  • Waar zou in het beleid een link gelegd kunnen worden tussen maatschappelijke doelen, (potentiële) kwetsbare groepen en sport en bewegen?
  • In welke sportnota’s staan concrete verwijzingen naar beleidsterreinen/-nota’s sociaal domein nota’s en vice versa?

Conclusie was dat in de meeste sociaal domein-nota’s en -programma’s al werd verwezen naar sport en bewegen als middel. En ook de sportnota besteedde al aandacht aan andere beleidsterreinen en kwetsbare doelgroepen. Daarnaast kwamen de volgende aandachtspunten naar voren:

  • Buurtsportcoaches kunnen een grotere rol spelen in het wijknetwerk.
  • Sportaanbieders kunnen vaker benoemd worden als samenwerkingspartner in het kader van ‘doorontwikkelen, ontschotten en verbinden’.
  • Sportaanbieders kunnen naast buurtbewoners, wijkraden en welzijnsorganisaties partners zijn in het versterken van de sociale veerkracht van de samenleving.
  • Sport en bewegen kan een middel zijn om bij te dragen aan de (arbeids)participatie van jongeren.
  • Sportaanbod kan onderdeel zijn van de ‘rugzak’ van de generalistische professionals die in een wijk actief zijn.
  • Bewegen kan meer geïntegreerd worden binnen de visie op een gezonde stad.
  • Buurtsportcoaches en trainers/coaches kunnen een signalerende rol vervullen bij sportverenigingen voor kinderen met gedragsproblemen.

Digitale vragenlijst

Met de digitale vragenlijst wilde Tilburg het volgende in beeld brengen:

  • Hoe men de huidige verbinding tussen het sociaal domein en sport en bewegen beoordeelt.
  • Wat men de gewenste mate van verbinding vindt.
  • Welke stappen en acties er nodig zijn om naar een gewenste situatie te komen.

Op basis van de vragenlijsten zijn ‘voorzichtige’ conclusies getrokken, omdat het aantal respondenten klein was. De conclusies zijn besproken tijdens een werkconferentie en daar was voldoende draagvlak om vertrouwen te hebben in het beeld uit de vragenlijsten:

  • Over het algemeen is er het beeld dat er in Tilburg op veel fronten al een verbinding tussen het sociaal domein en sport en bewegen is, maar ook dat er nog flinke stappen gezet kunnen worden.
  • De grootste stappen kunnen gezet worden op de thema’s bevorderen zelfredzaamheid en (openbare) ruimte.
  • De vertegenwoordigers vanuit de ‘sport’ lijken ambitieuzer dan de vertegenwoordigers vanuit het sociaal domein. En vertegenwoordigers van de gemeente willen de lat hoger leggen dan de stakeholders.
  • Interessante conclusie was dat het uitzetten van een vragenlijst an sich, ook een interventie is en zo leidt tot meer bewustwording op het thema.

Bekijk hier de vragenlijst voor sociaal domein
Bekijk hier de vragenlijst voor sport en bewegen

Vraag 3: In hoeverre staat het werkveld open voor een verbinding?

Tijdens een werkconferentie is het beeld over verbinding tussen sport en het sociaal domein verder aangescherpt. Deelnemers werd via stellingen gevraagd naar hun mening over het belang van de verbinding. Ook zijn inhoudelijke vraagstukken besproken. De conferentie droeg zo bij aan bewustwording en draagvlak voor het onderwerp. Ook kregen deelnemers meer inzicht in kansen voor samenwerking. Aan de werkconferentie namen deel: beleidsmedewerkers (domeinen sport, cultuur, armoede, welzijn/Wmo, gezondheid, onderwijs), vertegenwoordigers sport (sportverenigingen, lokale sportraad) en lokale welzijns-, zorg en gezondheidsorganisaties.

Vraag 4: Welke verbindingen zien we al in de uitvoeringspraktijk?

Inventarisatie van van lokale activiteiten leverde 8 initiatieven op waar sportorganisaties en organisaties uit andere domeinen samenwerken. Opvallend was dat voor doelgroep jeugd meestal een sportorganisatie de initiator is, terwijl bij ouderen en chronisch zieken het initiatief meestal bij de zorg- of welzijnsorganisatie ligt.

Vanuit de sport zijn in Tilburg de volgende organisaties betrokken bij praktijkvoorbeelden: sportbedrijf, sportverenigingen, commerciële aanbieders en ZZP-ers. Vanuit andere sectoren zijn betrokken: onderwijsinstellingen, welzijnsorganisaties, gezondheidsinstellingen, zorginstellingen en een zorgverzekeraar. Praktijkvoorbeelden zijn van waarde voor ambities en plannen zoals de gemeente Tilburg heeft, omdat:

  • Ze laten zien dat intersectorale samenwerking mogelijk is.
  • Andere initiatiefnemers kunnen er door geïnspireerd worden.
  • Opgedane kennis en ervaring ervoor kunnen zorgen dat andere initiatiefnemers het ‘wiel niet opnieuw hoeven uitvinden’.
  • Het de mogelijkheid biedt om succesvolle initiatieven op andere plekken in de gemeente voor dezelfde doelgroep of bij vergelijkbare vraagstukken sneller van de grond te tillen.

Ambities voor de toekomst

Op basis van de startfoto die de gemeente Tilburg heeft gemaakt en het proces dat de betrokkenen hebben doorlopen, zijn voor 2018 vijf gezamenlijke ambities geformuleerd:

  1. In 2018 is binnen 2 nieuwe kadernota’s Sociaal Domein de rol en inzet van sport en bewegen als middel beschreven, met concrete aanwijzingen voor de vertaling naar de uitvoering. De werkgroep gaat hierover in gesprek met de programmamanagers Kadernota Armoedebeleid 2019 en Lokale Educatieve Agenda.
  2. In 2018 is binnen de nieuwe Sportnota de rol en inzet beschreven van sport en bewegen als middel voor maatschappelijke vraagstukken, met concrete aanwijzingen voor de vertaling naar de uitvoering.
  3. In 2018 zijn van minimaal 5 (burger)initiatieven op het gebied van sport en bewegen de aanpak beschreven en zijn de opbrengsten inzichtelijk gemaakt.
  4. In het eerste kwartaal van 2018 zijn minimaal 3 bestaande projecten uit de praktijk beschreven waar organisaties op gebied van (jeugd)zorg, welzijns, of re-integratie samenwerken met sportorganisaties. En waarbij (integrale) sport- en beweegprogramma’s worden uitgevoerd gericht op kwetsbare groepen.
  5. In het tweede kwartaal van 2018 is er een digitaal (GIS) overzicht van de sport- en beweegvoorzieningen in Tilburg, is onderhoud van dit overzicht geborgd binnen de werkorganisatie van Sportbedrijf Tilburg en zijn er werkafspraken gemaakt met de afdeling Ruimte en ondersteunende afdelingen over de uitwisseling en invoer van data.

Het stappenplan in Tilburg in de praktijk

In dit artikel is uitvoerig ingegaan op het maken van de startfoto (stap 1). Ook de overige stappen van het Stappenplan voor verbinding van sport met het sociaal domein hebben gedurende het proces aandacht gehad. Het vraagstuk ‘sturen of loslaten’ (stap 2) heeft aandacht gekregen door tijdens een werkconferentie te polsen hoe het werkveld in Tilburg daar tegenaan kijkt. De meningen over de beste strategie voor samenwerking waren verdeeld. Niet alleen vanuit principiële opvattingen, maar ook vanuit pragmatische overwegingen. In sommige situaties vonden de respondenten een meer regisserende rol van de gemeente van belang (sturen). Het programma ‘Wijk aan zet’ is echter een voorbeeld waarbij burgers en bijvoorbeeld sportverenigingen meer het voortouw kunnen nemen voor initiatieven op wijkniveau (loslaten).

Voor het bepalen van doelen en ambities (stap 3) op beleidsinhoud was het in Tilburg nog iets te vroeg. Het behalen van beleidsinhoudelijke doelen is immers sterk afhankelijk van de gemeentelijke beleidscyclus. Bovendien zijn inhoudelijke doelen ook lastig op korte termijn te realiseren. De gemeente heeft wél doelen en ambities gesteld om tot een betere samenwerking en afstemming tussen afdelingen en sectoren te komen tijdens een beleidscyclus. Daarom is als ambitie geformuleerd dat bij nieuwe kadernota’s wordt onderzocht of verbinding tussen het sociaal domein en sport en bewegen mogelijk is. Met als uitgangspunt ‘ja die verbinding is mogelijk, tenzij…’. In 2018 worden drie nieuwe kadernota’s geschreven (Sport, Armoede en de Lokale Educatieve Agenda). Hierin wordt deze ambitie als eerste meegenomen. In de praktijk is dat dus stap 4 van het stappenplan. Dit artikel is geschreven op het moment dat in Tilburg de planvorming plaatsvindt, vandaar dat over het organiseren van feedback (stap 5) nog geen informatie beschikbaar was.

Lees meer

Geïnspireerd?

Bent u geïnspireerd geraakt? Neem dan contact op met Erik Puyt van Team Sportservice (epuyt@teamsportservice.nl) of Hans Arends van Kenniscentrum Sport (hans.arends@kcsport.nl).

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.