Sluiten

Stappenplan: zo start je een sociaal sportinitiatief

Tools en instrumenten

Publicatiedatum 9 mei 2016

Met sport en bewegen als middel kun je werken aan verschillende doelen bij verschillende doelgroepen. Je kunt je initiatief richten op preventie en gezondheidsbevordering, maar ook op de sociale kracht van sport. Dit stappenplan mét factsheets laat je zien hoe je een sterk sociaal sportinitiatief opzet.

Wat is een sociaal sportinitiatief?

Een sportclub heeft veel te bieden op sociaal vlak. Denk aan sociale contacten, de mogelijkheid om vrijwilligerswerk te doen, structuur, gezelligheid, enzovoort. Bij een teamsport komen daar nog eens vaardigheden als communiceren en samenwerking bij. Maar veel mensen die sociaal minder vaardig zijn – en die hier juist van zouden kunnen profiteren – komen niet ‘vanzelf’ bij een sportclub terecht. Of het reguliere aanbod sluit onvoldoende aan bij hun sociale of lichamelijke mogelijkheden. Denk aan eenzame mensen of mensen met een klein sociaal netwerk, jongeren met gedragsproblemen en mensen met een afstand tot de maatschappij door een sociale of lichamelijke beperking.

In dit artikel ontdek je hoe je bij jouw sportvereniging een sterk sociaal sportinitiatief op kunt zetten, waarbij je kwetsbare groepen beter bereikt. En waarbij je hen écht wat kunt bieden.

5 Stappen bepalen het succes

Deze vijf elementen kenmerken een sterk sociaal sportinitiatief:

  1. Zorg voor samenwerking tussen sport en het sociaal domein.
  2. Bied een combinatie van activiteiten: sport of bewegen, aangevuld met activiteiten die bijdragen aan het beoogde sociale doel.
  3. Zorg voor goede begeleiding door (geschoolde) vrijwilligers, maatjes en professionals die onderling hun kennis en ervaring delen.
  4. Bied een toegankelijke accommodatie in de wijk met voldoende ruimte om mensen te ontvangen.
  5. Maak een sterk marketing- en communicatieplan om deelnemers en vrijwilligers te werven en te binden, leden te betrekken en het initiatief te borgen.

In dit artikel leggen we alle stappen uit mét tips, een praktijkvoorbeeld en factsheets.

1. Samenwerking sport en sociaal domein

Voorkant factsheet Succesvolle samenwerking tussen organisaties uit sport en sociaal domein
(Foto: Marloes Aalbers)

Voor een sterk sociaal sportinitiatief is samenwerking tussen sport en het sociaal domein nodig. In de eerste plaats voor het verwijzen van mensen naar de vereniging. Maar ook voor het delen van kennis over de begeleiding van deelnemers en voor het opstellen van een goed activiteitenprogramma. Organisaties uit het sociaal domein, zorg en welzijn hebben immers veel kennis over kwetsbare doelgroepen: wat zijn hun belangrijkste uitdagingen, wat zijn hun talenten, welke begeleiding hebben ze nodig? Daarbij horen ook de volgende tips:

  • Werk vanuit een gezamenlijke passie. Als je elkaar vindt in een passie of gezamenlijke ambitie om iets te betekenen voor de doelgroep, kun je daar altijd op terugvallen.
  • Besteed – naast de inhoud – voldoende aandacht aan het proces. Bijvoorbeeld door bij de start van de samenwerking elkaar uitgebreid te vertellen en bevragen over elkaars belangen, of door tussentijds de samenwerking te evalueren en grote en kleine successen te vieren.
  • Laat vrijwilligers en professionals uit beide sectoren met elkaar kennismaken en organiseer regelmatig uitwisseling. Voor vrijwilligers in de sport is het tevens van belang dat zij de doelgroep leren kennen. Voor organisaties in zorg en welzijn is het juist belangrijk dat zij leren over het reilen en zeilen binnen de sportclub, en natuurlijk over de mogelijkheden van de inzet van sport als middel.

Praktijkvoorbeeld samenwerking: Fathers in de Game

Veel vaders van niet-westerse afkomst in Rotterdam ervaren problemen met de opvoeding van hun zonen en hebben een slechte band met hen. Deze vaders hebben vaak geen werk en kunnen geen rolmodel zijn voor hun zonen. De zonen communiceren nauwelijks met hun vaders en tonen weinig respect. Het Platform Buitenlanders Rijnmond voor Participatie en Burgerschap in Rotterdam, American Football Club 010 Trojans en zelforganisatie Stichting Al Jisr organiseren dialoogbijeenkomsten en flag-football, met als doel de band tussen vaders en zonen te versterken en de gezinssituatie te verbeteren. Tijdens het flag-football leren de vaders en zonen samenwerken en communiceren. Maar bovenal hebben ze plezier met elkaar en leren ze elkaar beter kennen. Na enige tijd gaan de teams van vaders en zonen zelfstandig verder in hun wijk. Zo lang als nodig krijgen ze daarbij hulp van een trainer.

Meer tips over samenwerking

2. Combinatie van activiteiten

Een sterk sociaal sportinitiatief helpt deelnemers óók verder buiten de sport, bijvoorbeeld op gebied van werk, school, thuis, of welzijn. Er is dan meer nodig dan een paar uurtjes sporten of bewegen: een activiteitenprogramma dat zowel binnen de lijnen van het sportveld plaatsvindt als daarbuiten. Daarbij moet het aanbod ‘buiten de lijnen’ aansluiten bij het doel dat je wilt bereiken.

Een sterk sociaal sportinitiatief combineert dus sport- of beweegactiviteiten met een sociale component gericht op het doel dat je wilt bereiken. Dat kunnen bijvoorbeeld trainingen zijn om sociale vaardigheden te ontwikkelen, of sollicitatietrainingen. Maar ook (groeps)gesprekken met een coach over opvoedingsvraagstukken, of problemen thuis. Ook de inzet van een maatje of buddy kan voor deze doelgroepen veel impact hebben. Maak bij het inrichten van een activiteitenprogramma waar mogelijk gebruik van bestaande interventies via de website Sport- en Beweeginterventies of via de website van Movisie.

Voorbeeld gecombineerde activiteiten: Trainerskracht

Bij Voetbalvereniging De Meern in Utrecht worden risicojongeren begeleid en getraind om zelf voetbaltrainingen te geven aan kinderen. De vereniging werkt in de coalitie samen met de Hogeschool Utrecht en Stichting Harten voor Sport. Door de jongeren veel verantwoordelijkheid en goede begeleiding te geven, groeit hun zelfvertrouwen en ontwikkelen ze vaardigheden die ze in hun opleiding of werk kunnen benutten. Voor de vereniging wordt het wachtlijstprobleem aangepakt.

3. Begeleiding door vrijwilligers, maatjes en professionals

Met goed aanbod ben je er nog niet. De kwaliteit van de begeleiding en het persoonlijk contact tussen begeleiders en deelnemers is minstens zo belangrijk. Vaak zijn trainers ook een rolmodel. In de sportsector zijn verreweg de meeste trainers en coaches vrijwilligers. In sociale sportinitiatieven, vaak gericht op kwetsbare mensen, is soms meer – of andere – begeleiding nodig dan bij ‘gewone’ leden van een sportclub. Bespreek met je samenwerkingspartners hoe de begeleiding eruit moet zien, en welke kennis en vaardigheden begeleiders nodig hebben. Dan kun je vervolgens bekijken of vrijwilligers de nodige kwaliteit en veiligheid kunnen bieden, of dat zij bijvoorbeeld training of bijscholing nodig hebben.

In het sociaal domein is veel ervaring met de inzet van maatjes: een vrijwilliger die gekoppeld wordt aan een deelnemer. Uit onderzoek van het Verweij Jonker Instituut blijkt dat de inzet van maatjes in een project een belangrijke bijdrage levert aan het ontstaan van nieuwe vormen van sociaal contact.

Het is goed om je te realiseren dat begeleiding door vrijwilligers – bijvoorbeeld maatjes – niet alleen een relatief goedkope vorm van begeleiding is die bijdraagt aan de lokale inbedding en borging van het project. Begeleiding door vrijwilligers is ook van grote toegevoegde waarde voor de deelnemers. Veel kwetsbare mensen hebben veelvuldig contact met hulpverleners (professionals), terwijl hun sociale contacten met ‘gewone’ mensen juist beperkt zijn. Contacten met vrijwillige begeleiders of maatjes vinden zij vaak prettig en verrijkend.

Prakrijkvoorbeeld begeleiden: Schaatsen is Super COOL

De Almeerse Schaatsvereniging, de Almeerse vrijwilligerscentrale VMCA en Triade (zorg en welzijn) bieden sportlessen aan mensen met een beperking in Almere, vergelijkbaar met de interventie ‘Iedereen kan sporten’. Omdat mensen met een – veelal meervoudige – beperking vaak minder betrokken zijn bij de maatschappij, heeft Super COOL een maatjesaanpak aan de sportlessen gekoppeld. Vrijwilligers gaan als maatje met de deelnemers schaatsen en skaten. Daarnaast doen ze buiten het sporten om leuke activiteiten met elkaar voor meer sociale integratie.

Meer tips over begeleiding

4. Toegankelijke accommodatie in de wijk

Een mooie, toegankelijke accommodatie in de wijk met voldoende ruimte om mensen te ontvangen is een goed uitgangspunt voor een sterk sociaal sportinitiatief. Het is geen absolute voorwaarde, maar het helpt wel. Ga in gesprek met de gemeente over het benutten van de sportaccommodatie voor maatschappelijke initiatieven, zodat je meer sociaal en financieel rendement uit de accommodatie kunt halen. Onderhoud en beheer van sportaccommodaties vergen een groot deel van de gemeentelijke sportbegroting.

Als onderdeel van een sociaal sportinitiatief kun je bijvoorbeeld onderhoud en beheer van het park laten doen door langdurig werklozen. Of een dagarrangement bieden voor mensen met een beperking. Maar denk ook aan klaverjassen of andere (beweeg)activiteiten voor ouderen uit de wijk, of een vrijetijdsbesteding (en meer structuur!) voor risicojongeren. Zoek als sportclub de samenwerking met organisaties die op dat vlak expertise hebben, want je kan en hoeft het niet allemaal zelf te doen. Samenwerking met of huisvesting van een fysiotherapiepraktijk, buitenschoolse opvang of stichting welzijn ouderen geeft overdag meer reuring op de club en meer financieel en sociaal rendement.

5. Communicatie, marketing en borging

Omdat je sport niet inzet als doel maar als middel, is het extra belangrijk om goed na te denken over communicatie, marketing en borging. Wat maakt jouw initiatief uniek? Wat is de toegevoegde waarde ten opzichte van het bestaande aanbod? Hoe ga je samenwerkingspartners, deelnemers, vrijwilligers, leden van je vereniging en financierders binden aan jouw plan? Wat is voor hen belangrijk? Maak een doelgroep- en netwerkanalyse, en maak communicatieboodschappen die aansluiten bij het belang van de doelgroep, je samenwerkingspartners, (toekomstige) financierders, enzovoort.

Als je aan de slag gaat, communiceer dan ook regelmatig over de voortgang en de opbrengsten. Hiermee vergroot je de betrokkenheid van alle partijen, en daarmee ook de kans op borging en verduurzaming van het initiatief. Stel een beknopt monitoring- en evaluatieplan op, waarmee je de voortgang wat betreft je doelstellingen kan meten. Je kunt op twee manieren monitoren en communiceren over opbrengsten:

  • Door regelmatig deelnemers, vrijwilligers en samenwerkingspartners te bevragen. Zijn ze tevreden? Wat levert deelname of betrokkenheid hen op? Wat kan beter? In communicatie-uitingen is het sterk om de verhalen ook in beeld te brengen met foto’s of filmpjes, of citaten van deelnemers of andere betrokkenen toe te voegen.
  • Door cijfers te registreren en publiceren over deelname, uitval, effecten, enzovoort.

Meer tips voor communicatie, marketing en borging

Het Oranje Fonds en de Kracht van Sport

Bovenstaande tips en factsheets komen uit de opbrengst van een programma van het Oranje Fonds: Kracht van Sport, een samenwerking met Kenniscentrum Sport en NOC*NSF. In 2014 en 2015 hebben achttien coalities van organisaties uit de sport, zorg en welzijn een sociaal sportinitiatief ontwikkeld en uitgevoerd. Binnen het programma kregen de coalities niet alleen financiële steun, maar ook inhoudelijke ondersteuning. Er komt helaas geen nieuwe editie van Kracht van Sport, maar het Oranje Fonds blijft goede startende sociale sportinitiatieven wel financieel steunen. De voorwaarden en criteria hiervoor zijn te vinden in de factsheet ‘Geld aanvragen voor een sociaal sportinitiatief – Oranje Fonds criteria’ en op de website van het Oranje Fonds.

Alle informatie op een rij

In de brochure De Sociale Kracht van Sport vind je nog meer praktische tips én vijf praktijkvoorbeelden van sportclubs die samenwerken met organisaties uit het sociaal domein. De praktijkvoorbeelden staan ook op Allesoversport:

En in totaal werden in het programma zeven factsheets ontwikkeld met de kennis en ervaringen:

  1. Succesvolle samenwerking tussen organisaties uit sport en sociaal domein
  2. Draagvlak creëren voor sociale initiatieven binnen de vereniging
  3. Vrijwilligers in sociale sportinitiatieven
  4. Maatjes inzetten bij sociale sportinitiatieven
  5. Zichtbaar maken van opbrengsten
  6. Financiering en borging van een sociaal sportinitiatief
  7. Geld aanvragen voor een sociaal sportinitiatief
Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.