Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Spelenderwijs bewegen met de allerkleinsten; investeren in een gezonde toekomst

Artikel

Vroeg begonnen is vroeg gewonnen!’ Van jongs af aan voldoende bewegen, gezond eten, voldoende slapen en opgroeien in een pedagogisch klimaat met warmte, geborgenheid en uitdaging is essentieel voor een gezonde ontwikkeling van baby’s, dreumessen en peuters tot volwassene.

In dit artikel lees je waarom het belangrijk is dat kinderen vanaf de geboorte starten met spelenderwijs bewegen en hoe je dit kunt stimuleren. Het is een artikel met wetenschappelijke en actuele inzichten over hoeveel en hoe kinderen tot vier jaar oud idealiter bewegen en wie of wat een rol speelt in het stimuleren ervan. Professionals werkzaam in de kinderopvang, de jeugdgezondheidszorg en de sport krijgen bovendien praktische tips en zicht op succesvolle aanpakken die ze in de eigen setting kunnen inzetten.

Waarom (spelenderwijs) bewegen?

Door vroeg te investeren in bewegen, wordt de basis gelegd voor een actief leven tot de volwassenheid. Kinderen ervaren zo van jongs af aan dat bewegen leuk is. Het stimuleren van bewegen voor 0-4 jarigen is belangrijk voor:

  • het aanleren van persoonlijke, sociale en emotionele vaardigheden
  • de bot- en spierontwikkeling
  • de ontwikkeling van motorische vaardigheden
  • de cognitie: taalontwikkeling, concentratie en zelfregulering
  • de ontwikkeling van de hersenen wat bijdraagt aan creativiteit, het probleemoplossend vermogen en het geheugen
  • de preventie van overgewicht
  • voldoende slaap

Daarnaast is het ook van belang om al op jonge leeftijd het langdurig zitten te ontmoedigen. Veel televisie kijken bijvoorbeeld kan negatieve effecten hebben op de gewichtsstatus, cognitieve ontwikkeling en psychosociale gezondheid van kinderen.

Wat werkt bevorderend of belemmerend?

Het beweeggedrag van jonge kinderen wordt in sterke mate bepaald door de fysieke en sociale omgeving.

Fysieke omgeving

De ruimtelijke inrichting en het speelmateriaal heeft veel invloed op de mate van bewegen van 0-4 jarigen. Veilige, aantrekkelijke en toegankelijke speelmogelijkheden, parken en playgrounds in de open lucht en in de buurt maakt dat jonge kinderen meer bewegen. De buitenruimte is tegenwoordig echter drukker en minder veilig en ouders maken zich daar zorgen om: Kinderen kunnen zich verwonden bij het spelen, ze zijn bang dat er iets met hun kinderen gebeurd als ze even niet opletten.

Een ander aspect van de fysieke omgeving is de toename van beeldschermgebruik, zoals tv, tablets en computers. Die vragen om minder lichamelijke inspanning waardoor sedentair gedrag toeneemt.

Ongeveer 10% van de peuters heeft een eigen televisie op de kamer, 22% mag zelf bepalen of hij of zij tv kijkt en 9% hoe lang dat gebeurt, blijkt uit het onderzoek ‘Overgewicht en obesitas bij jonge kinderen (0-4 jaar): gedrag en opvattingen van ouders’ van Boere -Boonekamp, M.P. en collega’s uit 2008.

Sociale omgeving

It takes a village to raise a child: Wanneer iedereen in de omgeving van het kind een actieve leefstijl stimuleert, komt dit gedrag vaker voor.

Personen/ organisaties uit de sociale omgeving van jonge kinderen kunnen bevorderend of belemmerend werken in beweegstimulering. Door te spelen met kinderen, kinderen aan te moedigen tot bewegen, enthousiasme te tonen voor bewegen en zelf het goede voorbeeld te geven bewegen kinderen meer. Kinderen worden daarnaast steeds vaker langer dan noodzakelijk in wipstoeltjes, autostoeltjes en buggy’s gezet. Bewegen wordt idealiter al vanaf de geboorte in iedere setting aangemoedigd. De belangrijkste zijn het gezin, de kinderopvang en de jeugdgezondheidszorg.

Het gezin

De percepties, overtuigingen en houding van ouders ten aanzien van bewegen zijn van grote invloed. Ouders zijn zich echter vaak niet bewust van het belang van bewegen en van de rol die zij daarin spelen. Bovendien vertonen ouders vandaag de dag zelf ook meer sedentair gedrag en geven ze aan vaak te weinig tijd en energie te hebben om bijvoorbeeld met hun kinderen dagelijks naar buiten te gaan of ze met de fiets of lopend te vervoeren.

Broers, zussen en leeftijdgenoten buiten het gezin kunnen beweging bij kinderen ook stimuleren en remmen, doordat kleine kinderen het gedrag van andere kinderen observeren en imiteren.

Kinderopvang

Steeds meer kinderen maken gebruik van de formele kinderopvang. Uit onderzoek blijkt dat in de Nederlandse kinderopvang over het algemeen veel inactiviteit is. Er is nog een wereld te winnen!

Jeugdgezondheidszorg

Ook de jeugdverpleegkundigen of jeugdartsen van de jeugdgezondheidszorg (JGZ) spelen een belangrijke rol in de eerste levensjaren van kinderen door ouders te stimuleren, te steunen en te begeleiden bij de opvoeding. Ze kunnen ouders bewust maken van het belang van bewegen en ze kunnen bewegings- en motorische achterstanden signaleren. Bovendien spelen ze een rol in de preventie van overgewicht. Het ‘Overbruggingsplan overgewicht’ richt zich onder andere op meer buiten spelen en bewegen en minder voor tv of computer zitten.

Wat werkt bevorderend of belemmerend?

In 2017 zijn de Nederlandse beweegnormen herzien en vervangen door de beweegrichtlijnen, een advies van de Gezondheidsraad aan de minister van VWS. Voor kinderen jonger dan vier jaar geven deze beweegrichtlijnen, wegens gebrek aan onderzoek, echter geen advies. De Gezondheidsraad geeft enkel aan dat voor hen het belangrijkste is dat ze gevarieerd bewegen en motorische vaardigheden aanleren.

In verschillende andere landen zijn wel richtlijnen voor deze jonge doelgroep opgesteld. Deze richtlijnen hebben over het algemeen gemeen dat fysieke activiteit moet worden aangemoedigd vanaf de geboorte (in een veilige omgeving). Voor 0-1 jarigen geldt ‘zoveel mogelijk beweegimpulsen (op de grond)’ en voor 2-4 jarigen geldt ‘minimaal drie uur per dag’. Daarnaast moet de tijd die kinderen sedentair (zittend of vastgemaakt) doorbrengen geminimaliseerd zijn.

Op welke manieren bewegen?

Op verschillende manieren, denk aan (buiten)spelen, sporten bij een sportvereniging en actief transport (lopen/fietsen naar school), kunnen kinderen aan hun dagelijkse portie bewegen komen.

Spelen

Spelen gebeurt vrijwillig en instinctief, is aanpasbaar en leuk en kan verschillende vormen aannemen, zoals stoeien (ruw, tuimelen) en verbeelden. Voor de emotionele, sociale en cognitieve ontwikkeling van kinderen is het van belang om ze niet alleen gestructureerd te laten bewegen, maar ze ook de mogelijkheid te geven om vrij te spelen. Ze worden creatief, ze ontdekken, experimenteren, onderzoeken en verbeelden.

Buiten spelen

Kinderen die veel buiten zijn, zijn actiever en hebben minder schermtijd. Buitenspelen bevordert de ontwikkeling van de sociale, cognitieve en motorische vaardigheden. Er is vaak meer ruimte en er zijn verschillende situaties, denk aan toestellen en ondergronden.

Barrières met betrekking tot buiten spelen zijn de weersomstandigheden, vragen bij ouders over veiligheid en toegankelijkheid van speelplaatsen en risicovol spelen. Maar, wie niet leert omgaan met alledaagse speel gevaren, zoals uitglijden in de modder, leert ook niet om te gaan met risico’s.

Actief transport

Actief transport, het vervoeren van kinderen op een actieve wijze als lopend of fietsend, is ook een vorm van bewegen. Dichtbij de kinderopvang wonen is van positieve invloed op het gebruik actief transport om er te komen.

Sportclubs

Tot slot kunnen kinderen op steeds jongere leeftijd terecht bij sportclubs. Voor 2- 6 jarigen wordt door 57% van de sportaanbieders gymnastiek en dans aangeboden en door 24% voetbal. Daarbij is het van belang dat de club rekening houdt met de cognitieve en fysieke ontwikkeling van het kind.

Meer weten?

In dit artikel zijn de belangrijkste wetenschappelijke inzichten en een aantal tips kort besproken. In de komende tijd verschijnen regelmatig nieuwe verdiepende artikelen met meer praktische tips. Artikelen voor de kinderopvang, de jeugdgezondheidszorg en sportclubs en over het belang van (buiten)spelen en de rol van ouders staan op de planning!

Heeft u een vraag of wilt u advies op maat, neem dan contact op met Rebecca Beck of Femke van Brussel. Volg hen op social media en blijf op de hoogte!

Download de literatuurverwijzingen bij dit artikel (pdf).

Meer lezen?

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.