Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Sociaal kwetsbare ouderen - meer draagkracht door beweging

Interview

De inzet van bewegen als middel om de sociale kwetsbaarheid bij ouderen te verminderen: in Friesland en de regio Vlaardingen-Maassluis-Schiedam doen ze het. En met succes. Riemke Schiphof (Sport Fryslân), Mariëlle van Santen en Arianne Zevenbergen (Seniorenwelzijn) delen graag hun ervaringen.

Eenzaam, weinig draagkracht, licht depressief

“Bewegen kan zeer goed helpen bij het tegengaan van sociale kwetsbaarheid”, aldus Arianne Zevenbergen, welzijnsadviseur bij Stichting Seniorenwelzijn in de omgeving van Vlaardingen. Met Welzijn op Recept richt zij zich samen met haar collega’s op mensen met weinig tot geen sociaal netwerk. Eenzame mensen, mensen met weinig draagkracht. Vaak ook met licht depressieve klachten. In nauwe afstemming met buurtsportcoach Mariëlle van Santen worden beweegtrajecten op maat samengesteld.

“Als je fysiek actief bent, doet dat wat met je. Het is goed voor je hele systeem, lichamelijk en geestelijk. En juist bij sporten en bewegen kom je in contact met mensen. En als dat een wekelijks terugkerend iets is, kun je ook daadwerkelijk iets samen opbouwen.

Goed begeleiden vanaf het begin

Natuurlijk ontstaat dat niet vanzelf. Het is belangrijk om dat, zeker in het begin, goed te begeleiden zodat mensen niet uitvallen. Om even te bellen als mensen niet zijn gekomen: hé, je was er niet, gaat het wel goed met je? Het is als ouderenconsulent of buurtsportcoach belangrijk om dat soort details goed te monitoren bij deze sociaal kwetsbare groep.”

Mensen tonen meer initiatief

Riemke Schiphof is projectmedewerker bij Sport Fryslân en richt zich voornamelijk op projecten gericht op ouderen. Samen Gezond, de interventie die in Friesland wordt ingezet, is een combinatie van de reeds bestaande en erkende interventies Sociaal Vitaal en Denken en Doen. Gericht op het tegengaan van eenzaamheid en ook wel verwaarlozing, met name op het gebied van voeding. Riemke bevestigt het beeld dat vanuit Vlaardingen wordt geschetst.

“We merken dat we bij de inzet van Samen Gezond goede resultaten boeken. Mensen gaan weer meer eigen initiatief tonen en we verhelpen eenzaamheidsklachten.” Mariëlle van Santen, buurtsportcoach bij Vlaardingen in Beweging en Seniorenwelzijn, vult haar aan: “Samen bewegen is zo’n mooie manier om aan de praat te raken. Ik merk in onze groepen dat er veel uitwisseling is, ook over verschillende culturen en gebruiken bijvoorbeeld, want in onze wandelgroepen zitten mensen van verschillende afkomst. En het sociale aspect is ook heel belangrijk tijdens de gymlessen die ik geef. Door het bewegen heb je contact met elkaar en is er enorm veel plezier. Mijn deelnemers zeggen vaak dat ze komen voor de gezelligheid, dat zegt genoeg.”

Lokkertje: samen koken, eten en bewegen

Riemke: “Wij hebben jarenlang Denken en Doen ingezet en gebruiken daar vooral de methodieken van om mensen te werven. Bij Denken en Doen is het samen bridgen een lokkertje om ouderen bij elkaar te krijgen en vervolgens in beweging te krijgen. Wij doen dat nu bij Samen Gezond door met groepen ouderen te koken.”

Tijdens het programma staan in eerste instantie een aantal kookworkshops centraal. Met nuttige informatie over voeding, maar vooral ook interactie met elkaar. Deelnemende ouderen gaan samen een maaltijd van verse ingrediënten bereiden en eten het gezamenlijk op. Riemke: “De buurtsportcoach is bij deze eerste kooksessies ook alvast aanwezig om kennis te maken met de deelnemers. En in het tweede deel van het programma verzorgt hij of zij dan een aantal verschillende beweegactiviteiten voor de groep.”

Individuele aanpak op maat

Welzijn op Recept werkt van origine op basis van verwijzingen vanuit de huisartsenpraktijk. En inmiddels krijgt Arianne Zevenbergen ook vanuit de WMO en de thuiszorg verzoeken en verwijzingen binnen. De ontmoeting staat centraal en basis van het traject is een huisbezoek door de welzijnsadviseur. “Daar kom ik van alles tegen. Van eenzaamheidsproblematiek tot cultuurvragen, van slechte voeding tot licht depressieve klachten. Na dat bezoek kan ik beoordelen of ik mensen naar een beweegactiviteit doorstuur of bijvoorbeeld een langer traject laat bewandelen. Bijvoorbeeld bij licht psychische aandoeningen. Belangrijk is dat alles vraaggericht is.”

Mariëlle bevestigt deze aanpak op maat. “Ik verzorg de praktische invulling van het beweegdeel van Welzijn op Recept. En ik begin altijd met een persoonlijk gesprek, meestal bij mensen thuis. Soms gaan we een paar keer samen wandelen, soms willen mensen door naar een beweeggroep. Dan heb ik meer een verwijsfunctie. Ik heb een lijst met de diverse lessen in de buurt, maar ga vaak wel even met ze mee de eerste keer. Echt persoonlijk dus. Natuurlijk bundelen we soms de vraag en organiseren we bijvoorbeeld wandelgroepjes, maar ook daar is juist die eerste individuele benadering belangrijk. Mensen moeten toch een drempel over.”

Samenwerkingspartners

Sport Fryslân en Seniorenwelzijn voeren hun beweeginterventies uit binnen een groot netwerk van verschillende samenwerkingspartners binnen de gemeente. Het leggen van goede samenwerkingsrelaties is essentieel, zo beamen beide partijen. Als partners het nut van de aanpak zien, werkt dat veel beter samen: van verwijzers uit de zorg tot lokale verenigingen waar ouderen kunnen sporten.

Naast de gangbare samenwerkingspartners noemt Riemke nog twee interessante andere partijen waarmee Sport Fryslân bij de inzet van Samen Gezond in zee is gegaan. “Om veel mensen te bereiken en bijvoorbeeld ook ruimtes te gebruiken, hebben wij gewerkt met bewonerscommissies van verschillende flatgebouwen waar relatief veel senioren wonen. Een mooie manier om veel mensen te bereiken. Daarnaast was een school voor voortgezet onderwijs partner in het geheel. Leerlingen hielpen de ouderen tijdens de kookworkshops en wij konden de keukens van de school mooi gebruiken om samen te komen.”

Erkende interventies

Hoe belangrijk is het voor de twee uitvoerende instanties dat de beweeginterventies die zij inzetten erkend zijn? Arianne: “We hebben in eerste instantie gekozen voor Welzijn op Recept vanwege de verbinding tussen zorg en welzijn. Maar natuurlijk ook omdat de interventie al ergens anders goede resultaten heeft behaald. In Nieuwegein-Roerdomp is de interventie oorspronkelijk ontwikkeld en ingezet. En met effect. Basis is dat Welzijn op Recept mensen in hun kracht zet. Het is een kortdurende interventie die mensen activeert en resultaten monitort. Dat wilden wij in Vlaardingen, Schiedam en Maassluis ook doorvoeren. Wij zijn een voorloper door aan te sluiten bij het landelijk netwerk van Welzijn op Recept. Het traject om de kwaliteit te meten is nog volop in ontwikkeling binnen dat netwerk.”

Riemke vult aan: “Het belangrijkst voor ons bij het ontwikkelen van nieuwe programma’s, is dat we luisteren naar wat de mensen willen, of wat de wensen van onze verschillende samenwerkingspartijen zijn. Wij zorgen dan voor een aanbod op maat en kunnen daarbij natuurlijk goed de reeds erkende interventies en de werkzame elementen daaruit gebruiken. Zoals Sociaal Vitaal: daarmee hebben we in Drachten veel ervaring opgedaan: die kunnen we weer elders inzetten. Het geeft je goede handvatten en praktijkvoorbeelden. En de successen uit andere regio’s neem je om mee om nieuwe of bestaande samenwerkingspartners te overtuigen.”

Resultaten

Het benoemen van resultaten bij het tegengaan van sociale kwetsbaarheid is een lastig gegeven: effecten worden vooral op individueel niveau behaald en gemeten. Riemke: “Wij weten uit onderzoek dat al onze deelnemers aan Samen Gezond na afloop beter op hun voeding letten, meer sociale contacten hebben en ook zelfstandiger zijn geworden. Dat zijn mooie resultaten! En ook na 6 maanden nog: de helft van de mensen was nog steeds aan het bewegen en voelde zich beter in hun vel.”

In de regio Vlaardingen-Maassluis-Schiedam zijn in de afgelopen drie jaar op verschillende momenten Welzijn op Recept trajecten gestart. In totaal zijn er vanuit de drie steden maar liefst 330 doorverwijzingen gekomen. Toch spreken ook hier vooral de individuele resultaten. Zo heeft Mariëlle in de afgelopen weken negen mensen individueel begeleid binnen Welzijn op Recept. “Die mensen zijn allemaal doorverwezen naar een vereniging om daar te blijven bewegen. Dat blijft je bij.” Ook met de wandelclub die vanuit de dagbesteding wordt georganiseerd bereikt ze sociaal kwetsbare ouderen. “En één voorbeeld wil ik toch echt even noemen”, zegt ze snel. “Een mevrouw die na het overlijden van haar man vijf jaar lang niet meer buiten was geweest. Ze kreeg boodschappen via de mantelzorger en ging één keer in de maand naar haar zoon. Flat uit – busje in – huis in. Vijf jaar lang! Het is me gelukt om haar mee naar buiten te krijgen. Letterlijk stap voor stap. En inmiddels heb ik haar gekoppeld aan een vrijwilliger die één keer in de week met haar gaat wandelen. Het zijn geen enorme aantallen die je bereikt en je moet er veel energie in stoppen, maar het is zó kicken om zo’n vrouw uit haar isolement te halen en naar buiten te krijgen!”

Sociale wijkteams: leg verbindingen met sport en bewegen

De drie dames hebben aan het eind van het gesprek veel verschillende tips voor professionals die sport en bewegen willen inzetten om sociale kwetsbaarheid bij ouderen tegen te gaan. Zo benoemt Riemke de sociale wijkteams waar zij veel mee werkt. “We merken echt dat die teams steeds beter gaan functioneren en informatie delen. Een groot verschil met een aantal jaren terug, toen ze nog in de kinderschoenen stonden. Die teams weten steeds beter de verbinding te leggen met sporten en bewegen. En wij met hen. Mijn tip? Zorg voor goede afstemming, weet ook hoe zij hun werk bij de ouderen inrichten. Want deze teams komen daadwerkelijk bij de mensen thuis en hebben dus écht inzicht in de sociale kwetsbaarheid en de behoeften van hun wijkbewoners.”

Luister naar wat mensen willen

Mariëlle benoemt vooral de persoonlijke aanpak. “Luister: wat vindt iemand leuk? Vraag door, waar wordt iemand blij van? Zoek naar oplossingen die dicht bij huis zijn, of regel iets met bijvoorbeeld vervoer naar een zwembad. En denk ook na over mogelijkheden om mensen aan elkaar te verbinden. Hoe krijg je mensen weer uit huis zodat ze iets met hun buren kunnen ondernemen? Koppel mensen aan elkaar als wandel- of fietsmaatje. Wees creatief daarin, maar vooral: luister naar wat de mensen willen.”

Elkaar begrijpen

Arianne sluit af met een aantal samenwerkingstips: “Zorg dat je professionele netwerk op orde is om aan je verwijzingen te komen en om ook snel te kunnen schakelen. En wees je ervan bewust dat er binnen de verschillende werkgebieden ook heel andere systemen gelden, een andere taal wordt gesproken. De verschillen tussen zorg en welzijn zijn bijvoorbeeld al heel erg groot. Maar doordat we echt regelmatig om tafel gaan met huisartsen en praktijkondersteuners leer je elkaar te begrijpen. Hoe dingen werken. Als je het gewoon per casus bespreekt, kom je er wel uit met elkaar.”

Meer lezen?

Dit artikel is het laatste artikel van de drieluik over sociaal kwetsbare ouderen. In het eerste deel lees je meer over de achtergronden en verwijzingen de groeiende groep mensen met verminderde draagkracht. En in het tweede deel in deze reeks lichten we een aantal bewezen aanpakken toe.

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.