Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Skills4Life

Interventie

Erkenning

Goed beschreven

Skills4Life is een integraal programma voor jongeren tussen de 12 en de 19 jaar met overgewicht. Het overall doel van dit programma is: Het bewerkstelligen van een gedragsverandering bij jongeren met overgewicht, waarbij er een verbetering van de leefstijl (met betrekking tot het voeding- en beweeggedrag van de jongeren) plaatsvindt. Er wordt daarom sterk ingezet op het veranderen van gedachten en gedrag met betrekking tot leefstijl en het zoeken van mogelijkheden voor sport of beweging in de buurt en de sociaal-maatschappelijke context.

Uniek aan het programma Skills4Life is dat het bestaat uit 3 fasen: signalering, behandeling en handhaving.

Tijdens de eerste fase worden leerlingen uit het voorgezet onderwijs gescreend op overgewicht, motorische achterstand en/of een zwak uithoudingsvermogen. Deze informatie wordt opgeslagen in een digitaal leerlingvolgsysteem. Wanneer uit de gegevens blijkt dat een jongere een te hoge BMI heeft, wordt hij of zij doorverwezen naar de tweede fase: de behandeling.

Tijdens fase twee volgen de jongeren een intensief traject van 16 weken, waarin ze wekelijks voedings- en gedragslessen krijgen en waarbij ze samen bewegen. Doel van deze lessen is dat jongeren hun kennis over deze gedragingen vergroten, de gezonde leefstijlgewoonten kunnen inpassen in hun dagelijks leven en zich zekerder gaan voelen. Gedurende de lessen is er zowel aandacht voor het individuele proces als het groepsproces. De beweeglessen zijn gebaseerd op oriëntatievormen van de in die wijk voorhanden zijnde beweegaanbieders. Tevens doen de jongeren mee aan 8 fitnesslessen, teneinde hun fysieke gestel te verbeteren.

Succesvolle leefstijlinterventies oefenen invloed uit op de systeemomgeving van de deelnemer. Om die reden maken ook de ouders/verzorgers deel uit van het programma. Voor hen zijn er 4 lessen met informatie en voorlichting over voeding, beweging, gedrag en de (voorbeeld)rol van de ouder. Ouders volgen eveneens 8 fitnesslessen.

Na dit traject stromen de jongeren door naar de derde fase: handhaving. Hierbij volgen ze gedurende 14 weken proeflessen bij verschillende lokale sport- en beweegaanbieders, waarbij toegewerkt wordt naar het instromen in reguliere sportlessen. Deze aanbieders zijn geschoold in het omgaan met de doelgroep en er heeft dossieroverdracht plaatsgevonden.

Door deze keten van signalering, behandeling en nazorg, waarbij er een goede samenwerking is tussen de verschillende professionals, is de kans op succes groter. Wanneer nodig wordt het principe van ‘stepped care’ gehanteerd, waarbij stapsgewijs de behandeling of aanpak wordt opgeschaald, dan wel afgeschaald.


Probleembeschrijving

Overgewicht is een groeiend gezondheidsprobleem. Overgewicht en ernstig overgewicht (obesitas) ontstaan wanneer de energie-inname hoger is dan het energiegebruik (Hill & Melanson, 1999). Bij het ontstaan van overgewicht is sprake van een interactie tussen genetische, metabole, fysiologische, sociale, gedrag en omgevingsfactoren (McArdle, 2007).

In de huidige samenleving is fysieke activiteit niet meer nodig om te kunnen overleven (WorldHealthOrganization, 2000). Zo doen we steeds meer met de auto, wat resulteert in zowel minder ‘actief transport’ (b.v. lopen of fietsen naar school) als in een onveiligere omgeving. Daarnaast is er vaak sprake van een ‘beeldschermomgeving’ (b.v. een computer op de kamer, veel televisies en computerspellen in huis), deze leiden tot meer inactiviteit (He, Harris, Piche, & Beynon, 2009; Patriarca, Di Giuseppe, Albano, Marinelli, & Angelillo, 2009) . Ook op het gebied van voeding zijn er veranderingen geweest die het ontstaan van overgewicht in de hand spelen. Zo is het aanbod van voeding toegenomen en zijn met name de snelle en ongezonde tussendoortjes en maaltijden makkelijk bereikbaar voor jongeren (denk aan frietje halen in de schoolpauze, chocoladereep tussendoor).

Tevens kan de manier waarop ouders hun kinderen opvoeden en hun voorbeeldgedrag (modelling) invloed hebben op voeding en beweeggedrag (Darling & Steinberg, 1993).

Tussen 1980 en 2010 is zowel het percentage kinderen met overgewicht als het percentage kinderen met obesitas gestegen (TNO, 2010). In 2012 had 12,4% van de 12 tot 16 jarigen overgewicht, bij de oudere adolescenten (16 tot 20 jaar) was dit nog hoger, namelijk 15,4%. Voor obesitas zijn deze waarden respectievelijk 2.1% en 1,5% (CBS, 2013). Het verschil tussen jongens en meisjes wordt hierbij steeds kleiner (Shönbeck et al., 2012). Zowel overgewicht als obesitas komt vaker voor bij kinderen uit een gezin met een lage sociaal economische status (CBS, 2012) en bij allochtone kinderen (TNO, 2010).

Doelgroepen

De doelgroep van de interventie zijn jongeren die bij aanvang van de interventie 12 tot 19 jaar zijn en een te hoge BMI voor hun leeftijd hebben. 

Een deel van de interventie is gericht op de ouders/verzorgers van deze jongeren. Zij vormen dan ook een belangrijke sub-doelgroep.

Intermediaire doelgroep

Intermediaire doelgroepen zijn:

De professionals die betrokken zijn bij het invoeren en uitvoeren van het Leerlingvolgsysteem

  • Combinatiefunctionarissen 
  • Vakleerkrachten LO van het voortgezet onderwijs
  • Schoolarts (JGZ)

– De professionals die de jongeren verwijzen naar het skills4life programma

  • (Vak)leerkrachten van scholen
  • Huisartsen, fysiotherapeuten, diëtisten
  • JGZ-medewerkers, schoolarts
  • Trainers van sportverenigingen

De professionals die de behandeling zullen gaan uitvoeren

  • Diëtist
  • Beweeginstructeur
  • Gedragsdeskundige
  • Fysiotherapeut
  • Instructeur Rots en Water, trainer ervaringsleren, kok, ggd-medewerker

De professionals die de jongeren bij lokale verenigingen gaan begeleiden

  • Trainers/begeleiders van sportverenigingen

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Het hoofddoel van de interventie is: Het bewerkstelligen van een gedragsverandering op het gebied van voeding, beweging en het verbeteren van de sociaal-emotionele ontwikkeling bij jongeren van 12 tot 19 jaar met overgewicht.

Subdoel

De interventie kent verschillende subdoelen:

  • De jongeren die nog in de groei zijn behouden tijdens Skills4Life een stabiel gewicht.
  • De jongeren die uitgegroeid zijn bij aanvang van de cursus hebben 5% gewichtsreductie één jaar na start van de behandeling.
  • De jongeren voldoen na deelname aan Skills4Life aan de Nederlandse Norm Gezond bewegen.
  • De jongeren maken kennis met minimaal 4 verschillende beweegactiviteiten
  • De jongeren en hun ouders/verzorgers hebben na afloop van Skills4Life kennis over wat een actieve leefstijl inhoudt en kunnen dit inpassen in hun dagelijks leven
  • De jongeren en hun ouders/verzorgers hebben na afloop van Skills4Life kennis over wat gezonde voeding inhoudt en waarom dit belangrijk is.
  • De jongeren en hun ouders/verzorgers hebben na afloop van Skills4Life inzicht in hun eigen eetgedrag en kunnen dit aanpassen met behulp van de richtlijnen voor gezonde voeding
  • De jongeren hebben na afloop van Skills4Life meer zelfvertrouwen en een groter gevoel van eigenwaarde
  • De jongeren kunnen na afloop van Skills4Life realistischer denken over voeding, beweging en zichzelf.
  • Ouders passen hun leefstijl aan zodat ze een positief voorbeeld zijn voor hun kinderen.
  • Ouders kunnen jongeren op een positieve manier stimuleren bij het bereiken en behouden van een gezonde leefstijl

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

De interventie bestaat uit 3 hoofdfases: signalering, behandeling en handhaving, voorafgegaan door een opstartfase.

De eerste fase, signalering, gebeurt door middel van een leerlingvolgsysteem. Wanneer een school (nog) geen leerlingvolgsysteem heeft, wordt dit als onderdeel van de Skills4Life interventie ingevoerd.

Tijdens fase 2 volgen de jongeren een programma van 16 weken. Minimaal 8, maximaal 12 jongeren starten tegelijk in een groep. Bij voldoende interesse is er de mogelijkheid meerdere groepen naast elkaar te laten starten.

Naast de standaard lessen zijn er nog optionele modules, te weten 2 lessen ‘gezonde voeding hoeft niet veel te kosten’ voor de ouders en een gezamenlijke kookworkshop voor ouders en jongeren.

Metingen

Gedurende het gehele traject zullen er metingen worden gedaan:

Een algehele gezondheidsmeting door een fysiotherapeut wordt gedaan 2 weken voor aanvang van fase 2 van de cursus, in week 15 en één jaar na de start van fase 2 van de cursus. Een extra antropometrie meting vindt plaats in week 7 van fase 2.

Tevens zijn er een individuele tussenevaluatie en een individuele eindevaluatie tijdens fase 2 en een eindgesprek een jaar na de start van fase 2. Deze worden gedaan door de gedragskundige.

Gedurende en na de cursus zal de coördinator evalueren met (de professionals uit) het multidisciplinair team.

Locaties en Uitvoering

Fase 1
Het afnemen van de tests van het leerlingvolgsysteem gebeurt bij de middelbare scholen. De tests worden afgenomen door een fysiotherapeut, een (vak)leerkracht en/of een combinatiefunctionaris. De tests voor motoriek en fysieke fitheid worden gedaan in een gymzaal. Voor het onderdeel antropometrie is een ruimte nodig die de deelnemer privacy verschaft. Idealiter wordt er gewerkt met een team van 5 personen, waarvan minimaal 1 geschoolde LVS supervisor (bijv. een combinatiefunctionaris), aangevuld met bijvoorbeeld ALO-stagiaires. Het meten van de antropometrie bij meisjes moet altijd gebeuren door een vrouw.

Fase 2
De behandeling wordt uitgevoerd op verschillende locaties.

De beweeglessen worden gegeven in een gymzaal door een beweeginstructeur. De Rots en Water sessies worden gegeven door een hiervoor opgeleideinstructeur, de beweeginstructeur is hierbijaanwezig. Een gedragskundige geeft de gedrags- en voedingslessen in een theorielokaal dat zich idealiter bij de gymzaal bevindt. Bij de ouderlessen is er eveneens een diëtist aanwezig. Er wordt gezocht naar lesruimten die zich zo dicht mogelijk bij de woon en/of schoolomgeving van de jongeren bevinden. De fitnesslessen worden gegeven in een lokaal fitnesscentrum of bij een fysiotherapeut. Zowel de jongeren als hun ouders/verzorgers worden hierbij begeleid door een fysiotherapeut of fitnessinstructeur. De lessen ervaringsleren worden gegeven door een hiervoor opgeleide instructeur.

Twee modules zijn optioneel, namelijk de les ‘Goede voeding hoeft niet veel te kosten’ door de GGD-ZL (eventueel ook mogelijke door andere instanties) en de kookworkshop. Deze laatste zal gegeven worden door een kok en plaatsvinden in een kookstudio of keuken.

Fase 3
De oriëntatielessen zullen plaatsvinden op locatie van de lokale sport- of beweegaanbieders en door de eigen trainers of begeleiders van de verenigingen. Groepsevaluaties met de gedragskundige vinden plaats in een theorielokaal.

Ondersteuning

Vanwege de grootte en veelzijdigheid van het complete Skills4Life programma is er deskundigheidsbevordering nodig bij de coördinator van het project. Deze wordt gevolgd bij RiskCare. Hierin komt onder andere aan bod hoe de coördinator de sociale kaart moet opstellen, waar rekening mee moet worden gehouden bij het uitzoeken van lokale professionals en locaties enz.

Tevens is er voor alle drie de fases van het Skills4Life programma een systeem voor overdracht.

Bij fase 1 verzorgt RiskCare een cursus van een dag voor de (vak)leerkrachten of combinatiefunctionarissen die het leerlingvolgsysteem gaan uitvoeren (LVS supervisor). Hierin zullen aan bod komen: het organiseren en afnemen van de tests (motoriek, antropometrie), het invoeren en beheren van de gegevens.

Bij fase 2 zullen de professionals die het behandelprogramma gaan uitvoeren werken aan de hand van lessen uit het handboek. Tevens krijgen zij een verplichte training van een dagdeel waarin informatie en praktische tips gegeven worden voor het omgaan met de doelgroep en het werken met het handboek en waarbij coördinatietaken worden uitgelegd.

Bij fase 3 zullen de lokale verenigingen ondersteuning krijgen in de vorm van trainingen die gegeven worden door een door RiskCare opgeleid persoon. De trainers of coaches die gaan werken met de jongeren krijgen hierin informatie over overgewicht in relatie tot sporten en met welke zaken er rekening gehouden moet worden. De training bestaat uit 2 theoriebijeenkomsten (van circa 2 uur) en coaching on the job (circa 3,5 uur per persoon). Voor bestuurders van de vereniging bestaat de mogelijkheid een gesprek aan te vragen over het inrichten van de vereniging op ‘nieuwe’ doelgroepen (bijvoorbeeld aangepaste contributie, nieuwe groep opstarten).

Voor de lokale aanvragers is er een helpdesk, waarbij ze terecht kunnen met vragen over de implementatie.

Materialen

Materialen die beschikbaar zijn voor de uitvoering van de interventie zijn:

  • Een meetprotocol en een gebruikershandleiding voor het Leerlingvolgsysteem (LVS)
  • Account met inloggegevens voor LVS
  • Beveiligingsprotocol voor het omgaan met gegevens uit het LVS
  • Meetprotocol en gebruikershandleiding voor gezondheidsmetingen (Antropometrie, Motoriek, Fitheid)
  • Materialen voor het afnemen van de motorische tests (stopwatches, tape, basketballen, 2 palen of pylonen, weegschaal , meetlat, ballenpomp, meetlint, krijt, tablets)
  • Vragenlijst voor gedrag en psychisch welbevinden voor jongeren
  • Een handboek voor de uitvoerende professionals
  • Een werkboek voor de jongeren

Materialen die beschikbaar zijn voor de werving zijn:

  • Folders die zorgaanbieders kunnen uitdelen aan jongeren met overgewicht die in de praktijk komen.

Materialen die beschikbaar zijn voor de evaluatie van de interventie zijn:

  • Evaluatieformulieren voor (vak)leerkrachten die werken met het LVS
  • Evaluatieformulieren voor jongeren
  • Evaluatieformulieren voor ouders
  • Evaluatieformulieren voor trainers/begeleiders van de lokale sport- en beweegaanbieders

Organisatie

Organisatie: RiskCare Preventie
Telefoon nummer organisatie: 045 564 1112

Contactpersoon

Naam: Jeroen Matthes
Mobiel nummer: 06 1900 8474
Email: jeroen.matthes@riskcare.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.