Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Scoren met Gezondheid

Interventie

Erkenning

Goed beschreven

Bij FC Twente, wordt de maatschappelijke betrokkenheid omgezet in acties (Sport, Gezondheid, Scholing,en Betrokkenheid). Door het Ministerie van Volksgezondheid, KNVB en NISB is aan FC Twente gevraagd een wijkgerichte gezonde en actieve leefstijl interventie te ontwikkelen voor de doelgroep inactieve en ongezonde volwassenen(16+), met FC Twente als motiverende factor. De interventie moest overdraagbaar zijn aan derden. In 2009 is gestart met de ontwikkeling van Scoren met gezondheid (SMG).

SMG is een doelgerichte, vraaggerichte gecombineerde leefstijl interventie gebaseerd op de dimensies van positieve gezondheid (gezondheid, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, sociaal maatschappelijk functioneren, dagelijks functioneren). Vragen als ‘ben je tevreden met je functioneren op de verschillende dimensies?’ en ‘wat zou je willen veranderen?’ staan centraal. Het gaat hierbij niet alleen om het resultaat maar vooral ook om de positieve methode waarmee dat resultaat bereikt wordt. De methodiek laat deelnemers hun eigen kracht ervaren, geeft inzicht in talenten en dromen en zet dit op een positieve manier in om meer de regie in hun leven te laten nemen. Ook is er aandacht voor sociale en fysieke factoren die bevorderen dat iemand het vermogen heeft die kracht te ontwikkelen. Het geeft handvatten om eigen functioneren te verbeteren en de maatschappelijke/sociale deelname te vergroten. Sport wordt als middel ingezet om kwetsbare doelgroepen te stimuleren naar een gezonde en actieve leefstijl. Voor de Menukaart wordt SMG beschreven als een interventie om de gezonde leefstijl te verbeteren en de deelnemers te motiveren duurzaam te blijven sporten. Het unieke is dat het de uitstraling heeft van FC Twente (wervend, motiverend effect). Door eenvoudige en laagdrempelige beweegactiviteiten te faciliteren maakt de doelgroep kennis met diverse sporten. Het wordt uitgevoerd in de leef- of werkomgeving van de doelgroep.

SMG leidt bij een groot deel van de doelgroep onder andere tot duurzaam beweeggedrag, minder fysieke en psychische klachten, sociale contacten, gezonder eten, meer zelfvertrouwen, beter slapen en fitter zijn.

De verantwoordelijkheid voor uitvoering ligt in Twente bij het ROC (docenten, studenten). De interventie is gemakkelijk over te dragen en te vertalen naar een lokale situatie. De ervaring is dat een betaald voetbalorganisatie en een onderwijsinstelling uit de regio een krachtige combinatie is. De interventie wordt uitgevoerd in samenwerking met de gemeente, welzijnsorganisaties, buurtsportcoaches, sportaanbieders uit de wijk, enz. In deze samenwerking moet de doelgroep gevonden worden. Wanneer de interventie uitgevoerd wordt in een bestaand netwerk en in een duurzame structuur is de kans groter dat de deelnemers blijven bewegen en meer gaan participeren in de maatschappij.

http://www.twente-gezond.nl/activiteit/452/2016/scorenmetgezondheid/

Probleembeschrijving

Uit onderzoek blijkt dat de minst actieve personen over het algemeen het grootste risico hebben op negatieve gezondheidseffecten. Inactieve Nederlanders hebben een minder positieve houding t.o.v. bewegen en vinden het vaak niet prettig om te bewegen. Voor gedragsverandering is het van belang dat iemand zich bewust is van het eigen gedrag en weet wat de risico’s van onvoldoende lichamelijke activiteit zijn. Ook het geloof in de eigen mogelijkheden om het beweeggedrag te veranderen is belangrijk. Specifieke aandacht verdienen groepen die relatief weinig bewegen, zoals lage sociaaleconomische groepen, allochtonen, chronisch zieken, 75-plussers (Chorus & Hildebrandt, 2010).

SMG is een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI). Voor het realiseren van gezondheidswinst en verhoging van de participatie kansen werkt de doelgroep (wijkbewoners, werknemers, cliënten zorginstellingen) bij SMG aan de combinatie van de volgende 3 probleemgebieden;

  1. onvoldoende bewegen; aandeel van de Nederlanders dat 12x per jaar of vaker sport na 16e levensjaar neemt af (Skihelling), sportparticipatie mensen met lage opleiding is met 60% beduidend lager dan sportparticipatie personen met midden en hoge opleiding (73%), onder 50+ is sportparticipatie iets afgenomen, doelgroepen die vaker in hun hele leven niet of weinig (0-11x per jaar) hebben gesport: 65-plussers (6%), laag opgeleiden (7%) en mensen met obesitas (6%) (Conclusies sportmonitor 2012).
  2. ongezonde voeding; mensen die onvoldoende bewegen en ongezond eten leggen een basis voor een ongezonde leefstijl. Ongezonde voeding kan leiden tot gezondheidsproblemen zoals; overgewicht, hoge bloeddruk, hoog cholesterolgehalte, suikerziekte, hogere kans op hart- en vaatziekten (Handleiding Beweegkuurinstructeur, 2010)
  3. geen goed gezondheidszelfbeeld; gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn. Hierbij lopen de begrippen welzijn, geluk en gezondheid door elkaar heen (WHO, 2014). De doelgroep, waar SMG zich op richt, heeft vaker gezondheidsklachten en minder energie om een actieve leefstijl te hebben. Als er niet ingegrepen wordt bij de kwetsbare doelgroepen zullen steeds meer mensen langs de kantlijn staan en een ongezonde en inactieve leefstijl blijven leiden.

Op het vlak van het werken aan een gezonde, actieve leefstijl worden de verschillende componenten van de GLI over het algemeen niet geïntegreerd aangeboden terwijl bekend is dat een gecombineerde leefstijl interventie effectiever is dan het aanbieden van de afzonderlijke componenten. De organisaties die werken met kwetsbare doelgroepen werken vaak onvoldoende samen en sorteren daardoor onvoldoende effect. Een effectieve gezamenlijke aanpak draagt bij aan het succes van preventie en het stimuleren van duurzaam gedrag voor een gezonde en actieve leefstijl (loket gezond leven, 2014).

Doelgroepen

Inactieve en ongezonde volwassenen (16 jaar en ouder) met gezondheid- en/of beweegachterstand, die gemotiveerd zijn (weer) te gaan starten met het werken aan een gezondere leefstijl. De methodiek van Scoren met Gezondheid(SMG) kan gezien worden als raamwerk dat toegepast kan worden op meerdere doelgroepen.

De algemene einddoelgroep is uit te splitsen in;

  • De wijkbewoners; inactieve/ongezonde wijkbewoners, armoede wijken, bewoners met een lage SES, langdurig werklozen, allochtonen, jonge moeders, jongeren die overlast veroorzaken en/of uitgevallen zijn op school, participatie- en/of integratie groepen, bewoners die in een sociaal isolement leven, senioren
  • De werknemers; werknemers van bedrijven die niet voldoen aan de NNGB, dit in het kader van de “gezonde werknemer”
  • Cliënten van zorginstellingen; mensen met een beperking (verstandelijk en/of lichamelijk) of een chronische ziekte (overgewicht, diabetes, hart- en vaatziekten, depressie), ouderen De interventie SMG wordt, afhankelijk van de samenstelling van de groep en de lokale situatie, op maat aangeboden (zie aanpak).

Intermediaire doelgroep

De intermediaire doelgroepen die bij iedere groep (wijkgericht, bedrijfsgericht, zorginstellingen) deel uit maken van de aanpak zijn;

  • ROC begeleiders en studenten van de opleiding Sport en Bewegen (SenB) en Sociaal Cultureel Werk (SCW)
  • Diverse trainers/instructeurs van sportverenigingen in de wijk van uitvoering
  • Diëtist uit de gemeente van de doelgroep of uit een zorginstelling om het onderdeel gezonde voeding te begeleiden
  • Trainer van een betaalde voetbalorganisatie of andere toonaangevende sportvereniging uit de regio (voor de extrinsieke motivatie)
  • Gastdocenten/vrijwilligers die bereid zijn een themabijeenkomst te verzorgen om de gezonde en actieve leefstijl te stimuleren (empowerment, goedkoop gezonde boodschappen doen, weerbaarheid, schuldsanering, gezondheidspreventie, verslaving, vrijwilligerswerk, voorlichting over opleidingen, arbeidsmarkt, opvoeding, maatjes projecten en andere thema’s in het belang van de doelgroep)

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Deelnemers aan SMG hebben na afloop een gezondere en actievere leefstijl.

Subdoel

De beoogde subdoelen die bijdragen aan het behalen van de hoofddoelstelling worden hieronder benoemd d.m.v. de driedeling van de SMG. De hoofddoelstelling bevat 3 belangrijke componenten, die in de interventie een centrale rol spelen:

Gezond bewegen

  • Deelnemers voldoen, na afloop van de interventie, aan de 30 minuten beweegnorm
  • Deelnemers nemen na afloop deel aan en hebben plezier in sport- en beweegactiviteiten
  • Deelnemers hebben na afloop meer kennis over gezond bewegen en kennen het belang hiervan

Gezonde voeding

  • Deelnemers beschikken na afloop van de interventie over meer kennis over een gezond voedingspatroon
  • Deelnemers passen de kennis over gezond voedingspatroon toe in het dagelijks leven
  • Deelnemers hebben kennis over goedkoop gezonde boodschappen doen

Gezond zelfbeeld

  • Deelnemers hebben na afloop van de interventie een gezonder zelfbeeld
  • Deelnemers weten na afloop van de interventie hoe ze kunnen werken aan meer zelfvertrouwen, weerbaarheid en empowerment
  • Deelnemers hebben na afloop van de interventie hebben meer plezier en vertrouwen in het integreren van een gezonde en actieve leefstijl in hun dagelijkse leven

Geen doel van deze interventie maar in de praktijk levert het wel de volgende bijvangst op:

  • deelnemers ontmoeten elkaar, daardoor ontstaan meer sociale contacten, vriendschappen, beweeggroepjes, steun en hulp aan elkaar;
  • deelnemers hebben minder last van psychische en lichamelijke klachten;
  • deelnemers met een chronische ziekte hebben minder last van hun klachten;
  • deelnemers participeren meer op het sociale en maatschappelijke vlak en op het gebied van leren en werken.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Fase 1

Bij deze planning wordt er vanuit gegaan dat er nog geen netwerk is waar SMG onderdeel van uitmaakt. Als er al wel een ver gevorderde samenwerking is in een wijk, met een bedrijf of een zorginstelling zullen met name fase 1 en 2 korter zijn. Er kan gestart worden met de voorbereidingen van fase 2 wanneer alle betrokken partijen de aanpak onderschrijven en de verantwoordelijkheid nemen voor hun aandeel en voor een goede samenwerking. Is dit (nog) niet het geval dan is het verstandig om in fase 1 te investeren, in het bij elkaar brengen van de samenwerkende partijen rondom werving, uitvoering en borging. Met deze groep moeten goede afspraken gemaakt worden en een logische afvaardiging samengesteld worden voor de projectgroep. Deze projectgroep is dan belast met de verantwoordelijkheid van de organisatie, werving, uitvoering en borging. Bovendien is het van belang dat de leden van de projectgroep de probleemanalyse en het plan van aanpak (beschreven door de projectleider) onderschrijven.

Fase 2

In deze fase worden de stappen ondernomen om maatwerk te kunnen realiseren; buurt/bedrijf/zorginstelling verkenning, zwakte/sterkte analyse, beschrijven samenwerkende partners, methode vaststellen voor het werven van de doelgroep. Regelen en organiseren bemensing, locaties en inhoud van de interventie.

 

Fase 3

De ervaring in Twente is dat deze fase, de uitvoering, ongeveer 4 maanden kost (met name door het uitvallen van uitvoeringsdagen door schoolvakanties en feestdagen).

Fase 4

De evaluatie en bijstellingsfase is een belangrijke fase voor de verbetering van de interventie en de borging en voortgang voor de doelgroep. Tevens zijn de evaluaties belangrijk voor het verkrijgen van inzicht in het proces en op de effecten van SMG.

Fase 5

Start volgende groep en follow up vorige groep. Indien de interventie eenmaal georganiseerd en uitgevoerd is op een locatie zullen de groepen die daarna komen sneller georganiseerd en aangepast kunnen worden. De fasen zullen elkaar sneller opvolgen en de cyclus voor de voorbereiding van een volgende groep zal parallel kunnen lopen bij de uitvoering van een andere groep.

Op het niveau van de deelnemers ziet de opzet er als volgt uit:

SMG is een interventie van 12 tot 17-wekelijkse bijeenkomsten, voor een groep van max. 15 deelnemers, waarin de deelnemers 1,5 uur per week bij elkaar komen en thuisopdrachten uit moeten voeren.

Iedere week is er een beweegactiviteit van 1 uur, is er een half uur voor persoonlijke begeleiding en gezelligheid. Goed is het om te onderzoeken of er andere gezondheids- en/of activerende interventies gekoppeld kunnen worden aan een Sportimpuls project. 

Locatie en uitvoerders

Waar wordt de interventie uitgevoerd en door wie?

Indien van toepassing per onderdeel beschrijven.

Locatie

Scoren met gezondheid heeft een “thuisbasis” nodig, voor de diverse doelgroepen kunnen de volgende opties gekozen worden;

  • Wijk; wijkgebouw, binnen scholen of in kantines van sportverenigingen in de wijk
  • Bedrijf; kantine of geschikte ruimte van het bedrijf, kantine van sportverenigingen
  • Zorginstelling; binnen de zorginstellingen, in de kantine van sportverenigingen of in een gebouw in een wijk

Afhankelijk van de gekozen beweegactiviteit vindt deze activiteit plaats in de “thuisbasis”, in de natuur, in de openbare ruimten van een wijk, bij sportverenigingen en op sportvelden, het zwembad, de tennisbanen, etc.

Uitvoerders

Uitvoering interventie;

  • Projectleider
  • Kernteam; professionals voor de uitvoering en de organisatie. Om verantwoord met de doelgroepen te bewegen wordt aanbevolen om specifieke scholingen/trainingen te volgen m.b.t. de doelgroep bijvoorbeeld; sport en/of trainersopleidingen, Beweegkuur instructeur, Beweegkriebels bij jonge ouders met hun kinderen, Olga Commandeur training voor Senioren, etc.)
  • Trainers/instructeurs van het sportaanbod uit de wijk en de buurtsportcoach
  • Stagiaires van de opleiding S en B en SCW maken tijdens de stage deel uit van het kernteam
  • Trainer van een betaald voetbalorganisatie of andere toonaangevende sportorganisatie
  • Gastdocenten/vrijwilligers afhankelijk van de thema’s die gekoppeld worden aan de interventie

Samenwerking

Een van de redenen dat sportparticipatie achter blijft bij kwetsbare doelgroepen ligt bij de samenwerking in de partijen rondom deze doelgroepen. Als iedereen bereid is over de eigen grenzen heen te willen werken, gebruik maakt van elkaars kennis en deskundigheid en samenwerkt bij de aanpak van de problematiek kan er veel bereikt worden. Alle partijen moeten de aanpak onderschrijven en de verantwoordelijkheid nemen voor de afgesproken rollen en taken in het geheel (o.a. samenwerking, organisatie, werving, uitvoering en borging). De samenwerkende partijen moeten iemand afvaardigen in een projectgroep waar deze zaken besproken en vastgesteld worden. Daarom is het bij de implementatie van belang om te investeren in de samenwerking.

Locaties en Uitvoering

Scoren met gezondheid heeft een “thuisbasis” nodig, voor de diverse doelgroepen kunnen de volgende opties gekozen worden;

  • Wijk; wijkgebouw, binnen scholen of in kantines van sportverenigingen in de wijk
  • Bedrijf; kantine of geschikte ruimte van het bedrijf, kantine van sportverenigingen
  • Zorginstelling; binnen de zorginstellingen, in de kantine van sportverenigingen of in een gebouw in een wijk

Afhankelijk van de gekozen beweegactiviteit vindt deze activiteit plaats in de ‘thuisbasis’, in de natuur, in de openbare ruimten van een wijk, bij sportverenigingen en op sportvelden, het zwembad, de tennisbanen, etc.

  • projectleider; docent ROC of buurtsportcoach (combinatiefunctionaris)
  • kernteam SMG; voor de uitvoering, bevoegde docenten van een ROC. Om verantwoord met de doelgroepen te bewegen wordt aanbevolen om specifieke scholingen/trainingen te volgen m.b.t. de doelgroep bijvoorbeeld; sport en/of trainersopleidingen, Beweegkuur instructeur, Beweegkriebels bij jonge ouders met hun kinderen, Olga Commandeur training voor Senioren, etc.)
  • trainers/instructeurs van het sportaanbod uit de wijk en de buurtsportcoach
  • stagiaires van de opleiding S en B en SCW maken tijdens de stage deel uit van het kernteam SMG
  • trainer van een betaald voetbal organisatie of andere toonaangevende sportorganisatie
  • gastdocenten/vrijwilligers afhankelijk van de thema’s die behandeld worden

Ondersteuning

De interventie kan in heel Nederland uitgevoerd worden en geïmplementeerd en aangepast worden voor de lokale situatie. In Twente speelt het onderwijs (ROC) een belangrijke rol in dit geheel. Enerzijds om hun kennis, deskundigheid en de uitvoerende docent en anderzijds voor de stagiaires van de opleiding Sport en Bewegen, die op deze manier leren om met kwetsbare doelgroepen te bewegen en welke competenties nodig zijn om een uitgebreide interventie te organiseren. Deze manier van werken heeft vele voordelen maar het kan ook door andere organisaties uitgevoerd worden (zie blz. 9 uitvoerders). Ondersteuning voor het leren werken en de implementatie van SMG kan geboden worden door de interventie eigenaar. 

Er is een uitgebreide methodiek beschrijving en handleiding voor overdracht en implementatie beschikbaar. Het vraagt wel enige uitleg om met de methodiek te kunnen werken. Bovendien is het aan te bevelen gebruik te maken van de ervaringen van het team Scoren met gezondheid. Het is goed om te leren hoe het een en ander ontwikkeld en georganiseerd is en waarom er veel tijd geïnvesteerd is in het bouwen van netwerken. Daarnaast delen we graag hoe de borging gerealiseerd is en hoe de uitvoering gestalte kan krijgen.

Materialen

Hieronder staan de materialen genoemd die gebruikt worden voor de groepen waar het volledige programma van Scoren met gezondheid(SMG) uitgevoerd wordt. Natuurlijk is dit kleiner te maken of uit te breiden al naar gelang de doelgroep, de wensen voor de doelgroep en het beschikbare budget. De handleiding SMG is tegen materiaalkosten beschikbaar.

Materialen voor de opzet en de uitvoering:

  1. handleiding met cursusmaterialen onderverdeeld in 2 mappen (zijn op papier en digitaal beschikbaar); handleiding SMG; cursusmateriaal voor 12/13 weken voor de deelnemer (de doelgroep) en voor de docent/begeleider/studenten. Hierin is een stappenplan uitgewerkt en zit ondersteunend materiaal voor de opzet, organisatie en de uitvoering (verantwoording, omschrijving doelgroepen, doelen, subdoelen, naslagwerk voor verdieping van de diverse thema’s, voorbeeld flyer en brieven, draaiboek met tijdsplanning, logboek, monitoring en evaluatie instrumenten, begroting, enz.)
  2. sportmateriaal; diverse middelen om allerlei beweegactiviteiten te kunnen uitvoeren, zoals; matjes, muziekinstallatie, ballen, nordic walking stokken, dynabands, spelmateriaal, enz.
  3. materiaal voor de gezondheidstest en procesevaluatie; vragenlijsten, verwerkingstabellen, bloeddrukmeter, weegschaal, meetlint
  4. materiaal voor gezonde voeding, zoals: schijf van 5, caloriemeter, gezonde recepten van de voetballers, kookboekjes, enz.
  5. T-shirts voor alle deelnemers en leenschoenen voor deelnemers die zelf geen sportschoenen hebben
  6. cursusmateriaal voor de deelnemer voor het theoretische deel (map, pen, rugtasje, start fitkit boekjes, logboek, enz.)
  7. beloningen en promotiemateriaal 8. website en facebook Scoren met gezondheid www.fctwentescorenmetgezondheid.nl en https://www.facebook.com/fctwentescorenmetgezondheid?fref=ts

Materialen voor werving

  1. de meest effectieve methode om te werven is de persoonlijke benadering en hiervoor is ondersteunend materiaal beschikbaar om de potentiële deelnemer te informeren
  2. flyers, brieven en posters
  3. informatiemateriaal voor professionals (op papier, foto’s, Powerpoint en een videopresentatie)
  4. het is verstandig om zeker in de eerste groepen te werken met sleutelfiguren en/of “tolken”
  5. input van de sleutelfiguren gebruiken voor organisatie en inhoud cursus voor die specifieke doelgroep

Materialen voor evaluatie

  1. format voor behoefte onderzoek
  2. gezondheidstest (nulmeting) en eindmeting
  3. proces- en effectevaluatie formulieren voor de deelnemer
  4. opzet voor evaluatie en intervisie met de studenten
  5. opzet voor evaluatie en adviesgesprekken met de contactpersonen van de deelnemers (wijk, bedrijf, zorginstelling) – overlegstructuur, tijdlijn methode voor evaluatie

Organisatie

Organisatie: Stichting FC Twente, Scoren in de wijk
Telefoon nummer organisatie: 0653209163

Contactpersoon

Naam: Laura hofte
Email: lhofte@rocvantwente.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.