Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Samenwerking sport en zorg: SLIMMER Diabetes voorkomen

Interview

Op zoek naar praktijkvoorbeelden en inspiratie over hoe de sport en de zorg kunnen samenwerken? In dit artikel lees je meer over ‘SLIMMER Diabetes voorkomen’. We spreken hierover met Josien ter Beek, functionaris Gezondheidsbevordering bij GGD Noord- en Oost-Gelderland en projectleider van de interventie.

Waar richt SLIMMER zich op?

Josien ter BeekJosien: “‘SLIMMER diabetes voorkomen’ richt zich op het verbeteren van de leefstijl van hoog-risico personen, om zo type 2 diabetes te voorkomen. Het programma bestaat uit een voedings- en beweegprogramma, casemanagement en een uitstroomprogramma en duurt in totaal 12 maanden. De uitvoering is in handen van eerstelijnszorgverleners (huisartsenpraktijk, diëtist en fysiotherapeut) en lokale beweegprofessionals. Onderzoek was vanaf de start onderdeel van het project en heeft uitgewezen dat SLIMMER effectief is en goed uitvoerbaar in de praktijk. Inmiddels draait SLIMMER dan ook alweer enkele jaren in de praktijk”.

Voor wie is SLIMMER bedoeld?

“Het SLIMMER project is bedoeld voor mensen van 40-70 jaar met een verhoogd risico op type 2 diabetes (prediabeten), die in staat zijn een Nederlands leefstijl programma te volgen. De deelnemers worden geselecteerd en geworven door de huisartsenpraktijk (praktijkondersteuner en/of huisarts).”

Wat is jullie aanpak?

logo SLIMMER“Het SLIMMER project is sinds 2010 vijf keer uitgevoerd en in de loop van de jaren steeds verder doorontwikkeld. Het SLIMMER programma bestaat uit een parallel uitgevoerd voedings- en beweegprogramma gedurende zes maanden. Daarna start het uitstroomprogramma, waarbij deelnemers begeleid worden naar lokaal sport- en beweegaanbod. Daarnaast zijn er twee terugkombijeenkomsten bij de fysiotherapeut en diëtist en een eindgesprek bij de praktijkondersteuner. Gedurende de gehele projectduur vindt ook casemanagement plaats.

Onze ondersteuning voor eerstelijnszorgverleners bestaat uit het leveren van een draaiboek. Hierin staat per eerstelijnszorgverlener (huisartsenpraktijk, diëtist of fysiotherapeut) beschreven wat de werkzaamheden zijn. Naast deze draaiboeken zijn er verschillende materialen beschikbaar (in de draaiboeken of verkrijgbaar via het SLIMMER projectteam). Ook zijn er SLIMMER nieuwsbrieven, een website en Facebook-pagina.”

Hoe passen jullie bewegen toe in de interventie?

“Het beweegprogramma duurt in totaal 12 maanden. De eerste zes maanden begeleidt de fysiotherapeut de deelnemers en vervolgens gaan de deelnemers zelf aan de slag met ondersteuning van een buurtsportcoach of combinatiefunctionaris. Het beweegprogramma start met een intake bij de fysiotherapeut. Hierin verzamelt de fysiotherapeut allerlei relevante informatie, meet de lichamelijke activiteit, stelt samen met deelnemers doelen vast en stelt een beweegprogramma op (met de verhouding 2:1 duur- en krachttraining).

De deelnemers krijgen de gelegenheid om zes maanden lang één keer per week een gezamenlijke sportles bij te wonen met een duur van één uur. Daarnaast worden ze gestimuleerd om in de thuissituatie meer te gaan bewegen (bijv. de trap nemen in plaats van de lift, vaker lunchwandelen, tuinieren, wandelen, fietsen, zwemmen, etc.). Daarnaast worden deelnemers door de fysiotherapeut ondersteund in het uitzoeken van welke sport- en beweegactiviteiten het beste bij hen passen. Deze rol wordt na zes maanden overgenomen door de buurtsportcoach of combinatiefunctionaris. De fysiotherapeut sluit het beweegprogramma individueel af in de vorm van een eindgesprek. Hierin wordt teruggeblikt en vooruitgekeken naar gedragsbehoud en terugvalpreventie. Vervolgens zijn er twee terugkommomenten in maand 9 en maand 12, samen met de diëtist en de buurtsportcoach of combinatiefunctionaris. De buurtsportcoach of combinatiefunctionaris bezoekt gedurende het beweegprogramma regelmatig de beweeggroepen om met de deelnemers persoonlijk in gesprek te gaan. Zij hebben een uitgebreide kennis van het sportlandschap binnen de gemeente en proberen voor elke deelnemer een geschikte beweegactiviteit vinden. Dit kan via individuele gesprekken of via het organiseren van gezamenlijke beweegactiviteiten in de wijk.”

Waarom hebben jullie de aanpak ontwikkeld?

Josien vervolgt: “In 2013 waren er wereldwijd 382 miljoen mensen met diabetes en er wordt verwacht dat dit aantal stijgt tot 592 miljoen in 2035. Dit toenemende probleem draagt bij aan een grote ziekte- en economische last. Met name omgevingsfactoren zijn belangrijke oorzaken voor de ontwikkeling van diabetes. Het aanleren van een gezonde leefstijl kan daarom een succesvolle strategie zijn om het probleem van diabetes aan te pakken. Daarom richt de SLIMMER interventie zich op het verbeteren van de leefstijl (gezonde voeding, meer fysieke activiteit en gewichtsverlies) van deelnemers.

Hoewel er veelvuldig bewijs is dat type 2 diabetes uitgesteld of voorkomen kan worden door leefstijlinterventies, blijft de uitvoering in de praktijk een uitdaging. Daarom is in 2008 het SLIMMER project gestart, waarbij de bewezen effectieve SLIM interventie is vertaald naar de Nederlandse eerstelijnszorg. Voor de SLIMMER studie is een logisch model van het werkingsmechanisme van de interventie ontwikkeld. Hierin zijn de interventie-activiteiten, de veranderingsmechanismen (gedragsdeterminanten), de gedragingen en de interventie-uitkomsten in een logische volgorde aan elkaar gelinkt. Een logisch model helpt bij het ontrafelen van de werking van een interventie en geeft inzichten voor verdere verbeteringen”.

Wat zijn de resultaten van SLIMMER?

“De onderzoeken naar de uitvoering van SLIMMER lieten zien dat de werving van hoog-risico personen succesvol was en dat zowel deelnemers als eerstelijnszorgverleners tevreden zijn met het programma. Over het algemeen werd SLIMMER uitgevoerd zoals gepland. Verbeterpunten die uit de procesevaluaties naar voren kwamen zijn gebruikt bij de doorontwikkeling van de interventie.

Effectonderzoek laat verder zien dat SLIMMER leidt tot verbeteringen in klinische en metabole risicofactoren, voedingsinname, beweging en kwaliteit van leven. Het effect op nuchter insuline en lichaamsgewicht werd veroorzaakt door veranderingen in voedings- en beweeggedrag die hier elk een (verschillende) rol in spelen.

Onderzoek liet ook zien dat SLIMMER personen met een lage SES net zo effectief heeft bereikt als personen met een hogere SES en heeft geresulteerd in een minstens zo goede gezondheidswinst. Ook blijkt SLIMMER kosteneffectief te zijn vanuit een gezondheidszorg perspectief”.

Wie betaalt de interventie en wat zijn de kosten van SLIMMER?

De kosten voor uitvoering van SLIMMER worden betaald door gemeente, zorgverzekeraar en deelnemer. Wie welk deel betaald, verschilt per gemeente en welke lopende afspraken er zijn. BS&F heeft in 2017 heeft een handreiking geboden voor het maken van afspraken tussen gemeente en zorgverzekeraar. De tabel staat onderaan dit artikel.”

Aan welke dimensies draagt uw aanpak bij?

Josien geeft aan dat “het SLIMMER programma richt zich direct en indirect richt op alle dimensies.

  1. Bij lichaamsfuncties door het verbeteren van het fysiek functioneren door gericht te werken aan conditie en kracht.
  2. Aan mentaal welbevinden doordat deelnemers werken aan het voorkomen van diabetes en hier al snel positieve verschillen in merken. De begeleiding en ondersteuning duurt een jaar, dus er is tijd om steeds meer zelf de regie te nemen en het gedragsverandering door te voeren. Dit zet de deelnemers in hun kracht.
  3. Aan de spiritueel- existentiele dimensie doordat de deelnemers gedurende het programma werken aan eigen doelen en worden ondersteund om deze te bereiken. Daarnaast geeft SLIMMER toekomstperspectief aan de deelnemers. Of zoals een deelnemer het beschrijft: “Ik hoop een handvat te krijgen om diabetes te voorkomen. Om op een gezonde manier oud te worden”.
  4. Aan kwaliteit van leven doordat we binnen SLIMMER de ervaren gezondheid meten. Deelnemers voelen zich na afloop van SLIMMER gezonder en daarmee verbetert de kwaliteit van leven.
  5. Aan sociaal-maatschappelijk participeren doordat deelnemers zich na afloop van SLIMMER beter in staat voelen om fysiek deel te nemen aan de maatschappij. Ook is na afloop ruim de helft van de deelnemers daadwerkelijk lid geworden van een sportvereniging of is dat van plan.
  6. En tenslotte aan het dagelijks functioneren omdat dagelijkse handelingen zoals traplopen, fietsen en wandelen makkelijker worden na deelname aan SLIMMER. Het doel van het beweegprogramma is het behalen van de Nederlands Norm Gezond Bewegen (NNGB). We hanteren voor bijna alle deelnemers een streeftijd van een uur per dag. Naast conditie is kracht een belangrijk item, wat bijdraagt aan het fysiek functioneren van deelnemers.

Dat meten we ook, zowel in een effect- als procesevaluatie. We meten de volgende indicatoren:

  • Het bereik, alsmede de tussentijdse uitval. Dit registreren de eerstelijnszorgverlener.)
  • De waardering van het programma door eerstelijnszorgverleners. Dit vragen we na in onze telefonische interviews.
  • De waardering van het programma door deelnemers. Dit vragen we na in een vragenlijst na afloop van programma.
  • De uitvoering van het programma door eerstelijnszorgverleners en lokale sport- en beweegclubs. Dit vragen we in telefonische interviews.

Ook meten we de gezondheid en participatie van deelnemers. Denk aan gewicht, lengte, middelomtrek, fitheid maar ook de mate van participatie. Ook dit zit verwerkt in metingen door eerstelijnszorgverleners en onze vragenlijst na afloop van programma.”

Duiding

SLIMMER is een gecombineerde leefstijl interventie met een sterke wetenschappelijke basis en opgenomen in de database Gezond en Actief Leven. Dit leidt tot een helder beschreven programma dat lokaal doorlopen kan worden. De interventie is weliswaar ‘slechts’ vijf keer uitgevoerd maar lokale uitvoerders worden ondersteund met een programma en allerlei instrumenten.

Heeft u meer vragen over ‘SLIMMER Diabetes voorkomen’ kunt u contact opnemen met Josien ter Beek: j.terbeek@ggdnog.nl.

Lees meer

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.