Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Ouderen hebben baat bij bewegen

Artikel

Regelmatige lichamelijke inspanning kan de gevolgen van het verouderingsproces vertragen. Door de afname van zaken als spierkracht en uithoudingsvermogen functioneren mensen op oudere leeftijd minder goed. Dit heeft gevolgen voor de zelfredzaamheid en deelname aan de maatschappij. Onderzoek heeft aangetoond dat regelmatige lichamelijke activiteit hieraan kan bijdragen  en zo wellicht een positieve invloed heeft op de zorgzwaarte van ouderen (Hildebrandt e.a., 2010).

Veel ouderen dreigen hun zelfredzaamheid te verliezen omdat het gebrek aan beweging hun lichamelijke conditie sterk aantast. Ouderen zijn daardoor steeds minder in staat om  activiteiten in het dagelijks leven zoals opstaan uit bed, zichzelf wassen, naar het toilet gaan en eten maken uit te voeren. Stimuleren van bewegen beïnvloedt de zelfredzaamheid van ouderen aantoonbaar positief. Door voldoende te bewegen verbeteren de lichamelijke mogelijkheden of blijven ze behouden, waardoor ouderen zich langer zelfstandig kunnen redden.

Naast lichamelijk effecten heeft bewegen ook invloed op het verouderingsproces van de hersenen. Daarbij gaat het om het vermogen om kennis op te nemen en te verwerken en zaken als waarnemen, denken, taal, bewustzijn, geheugen, aandacht en concentratie. Onvoldoende bewegen heeft een negatieve invloed op de doorbloeding van het  voorste deel in de hersenen (frontaalkwab) en daarmee op het nemen van ingewikkelde beslissingen, het concentratievermogen, de snelheid waarmee we informatie verwerken en geheugentaken.

Waarom zouden ouderen moeten hardlopen?

Volgens professor Scherder zouden ouderen meer moeten worden gestimuleerd om te bewegen. In het derde college in de serie van vijf een antwoord op de vraag: Waarom zouden ouderen vaker moeten hardlopen? Bewegen is goed voor je motoriek en je geheugen.

In het algemeen bewegen ouderen (65+) minder dan jongeren. Ouderen in zorginstellingen (verpleeg-, verzorgingshuizen en kleinschalige woonvormen) bewegen structureel te weinig en voldoen niet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB). Slechts 12% van de ouderen uit zorginstellingen voldoet aan de Nederlandse norm gezond bewegen, dat is beduidend lager dan ouderen in het algemeen.

Bewegen verhoogt de kwaliteit van leven in zorginstellingen

Uit onderzoek blijkt dat de kwaliteit van leven van ouderen in zorginstellingen minder snel achteruit gaat als zij meer bewegen. Bewegen heeft een aantoonbaar positief effect op de kwaliteit van leven. Het gaat hier zowel om mensen met als mensen zonder dementie.

Ouderen in verzorgings- en verpleeghuizen (woonzorgcentra) bewegen over het algemeen zeer weinig. Deels komt dat doordat de bewoners vaak kampen met gezondheidsproblemen en lichamelijke beperkingen. Verontrustend zijn de percentages inactieven: driekwart van de verzorgingshuisbewoners en 90% van de verpleeghuisbewoners is inactief (Tiessen-Raaphorst e.a., 2010).

Inactief betekent in dit geval het geen enkele dag minimaal 30 minuten uitvoeren van matige lichamelijke activiteit.

Op hoge leeftijd levert bewegen:

  • Tot 40% meer spierkracht op
  • Leidt tot een beter behoud van coördinatie en loopvermogen van het lichaam
  • Leidt tot meer lenigheid
  • Vertraagt de achteruitgang in algemene, dagelijkse handelingen (ADL)
  • Leidt tot een beter uithoudingsvermogen
  • Verlaagt het risico op het ontstaan van dementie en Alzheimer en vertraagt het proces van Alzheimer
  • Verbetert het cognitief functioneren in het algemeen en kan leiden tot verbetering van het geheugen en de executieve functies in het bijzonder bij verzorgingshuisbewoners
  • Vertraagt het proces van osteoporose
  • Verkleint het risico op chronische aandoeningen zoals diabetes en hoge bloeddruk
  • Zorgt voor soepele gewrichten (meer aanmaak gewrichtssmeer)
  • Verkleint het risico op valincidenten
  • Vermindert lichamelijke onrust
  • Zorgt voor mentaal welbevinden
  • Gaat decubitus (doorliggen) tegen
  • Kan een verstoord slaap-waak ritme voorkomen
  • Zorgt voor een betere spijsvertering en voorkomt daarmee obstipatie
  • Lichamelijke activiteit en mobiliteit laat de incontinentie afnemen

Stevig op de been blijven

Vallen is de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval bij ouderen. Met de juiste aanpak kan het valrisico bij ouderen effectief verlaagd worden. Een overzicht van de interventies gericht op vallen zijn te vinden in de database actief en gezond leven van Loket Gezond Leven.

Er is veel onderzoek uitgevoerd naar bewegen bij ouderen:

  • De universiteiten van Amsterdam (VU), Maastricht (UM), Groningen (RUG), Utrecht (UU), het RIVM, TNO en NOC*NSF hebben in 1998 in onderlinge samenwerking normen voor gezond bewegen vastgesteld, bekend als de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB). De normen zijn grotendeels gebaseerd op internationale richtlijnen.
  • Kijkers van NIB-tv geven aan meer te zijn gaan bewegen dan niet-kijkers. Zowel bij kijkers als bij niet-kijkers is een toename in vitaliteit, mentale gezondheid, gedrag en kennis van bewegen zichtbaar. [Borghouts & Hopman-Rock, 2001]
  • Speelplekken voor ouderen Wat maakt dat sommige ouderen blijven bewegen en hoe kan voorkomen worden dat zij stoppen met bewegingsprogramma’s? En is een openbare speelplaats geschikt voor beweegactiviteiten met ouderen? Om die vragen te kunnen beantwoorden volgde TNO tien weken lang een groep ouderen die in een openbare Rotterdamse speeltuin aan de slag gingen met een intensief trainingsprogramma.
  • Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO) 1x per week: na 10 weken geen effecten op subjectieve gezondheid en kwaliteit van leven, slechts enkele effecten op fysieke fitheid en zelfredzaamheid; MBvO 2x per week: klein positief effect op drie fitheidsmaten en kwaliteit van leven bij de van tevoren minst actieve ouderen; relatief meer individuele vooruitgang in fitheid bij relatief oudere ouderen (75+) en personen met chronische aandoeningen. [Hopman-Rock & De Greef, 2002]
  • Het Groninger Actief Leven Model (GALM) leidt tot een meer lichamelijk actieve leefstijl; het totale energieverbruik van GALM-deelnemers neemt tijdens sport- en beweegactiviteiten toe. Na 6 maanden: positieve effecten op slaapgedrag, diastolische bloeddruk, knijpkracht en ervaren fitheid. Duidelijk is dat deelnemers met de grootste toename in energieverbruik meer vooruitgaan op fitheidsmaten dan deelnemers met een kleinere toename in energieverbruik. [GALM, 2004]
  • Actieve ouderen zijn via veel meer kanalen te bereiken, zoals via ouderenbonden, seniorenraden, gezondheidszorg- en welzijnsinstellingen, (allochtone) zelforganisaties, vrijwilligersorganisaties, internet, media, kerk en moskee [NIGZ, 2004f]. Verder is persoonlijk contact met ouderen van invloed op de deelname aan projecten.
  • Beweeggedrag: positieve effecten van gedragsbeïnvloeding zijn het grootst als het gedrag op jonge leeftijd wordt aangepast, maar ook bij ouderen leveren gedragsveranderingen nog gezondheidswinst op. Meer bewegen op oudere leeftijd heeft ook positieve effecten op de gezondheid van ouderen [Van Oers, 2002]
  • Valpreventie: Woon Wijs Voorkom Vallen, procesevaluatie van een valpreventieprogramma [W.C. Graafmans, 2004]

Gebruikte  bronnen

Hildebrandt, V.H., Chorus, A.M.J., & Stubbe, J.H. (2010). Trendrapport bewegen en gezondheid 2008/2009. Leiden: TNO Kwaliteit van Leven.

Tiessen-Raaphorst, A., Verbeek, D., Haan, J. de, & Breedveld, K. (2010). Sport: een leven lang, rapportage sport 2010. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.