Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Ouderen en sociale kwetsbaarheid: bewegen helpt

Artikel

Sociaal kwetsbare ouderen: een groeiende groep mensen met verminderde draagkracht. In drie artikelen staan we hierbij stil. In dit artikel lees je meer achtergronden en verwijzingen.

Een aantal specifieke sport- en beweegaanpakken richt zich op dit thema. Samen sporten of bewegen, zo blijkt uit onderzoek, draagt bij aan verminderen en/of voorkomen van sociale kwetsbaarheid. Het is immers bij uitstek een manier om anderen te ontmoeten. Ook zijn fitte ouderen beter in staat om hun sociale activiteiten te kunnen blijven uitvoeren. In het tweede stuk lichten we een aantal bewezen aanpakken toe. In een derde artikel lees je de ervaringen van professionals die de link tussen bewegen en sociale kwetsbaarheid al in de praktijk brengen.

Hoeveel ouderen zijn kwetsbaar?

Het aantal mensen dat vitaal oud wordt, stijgt harder dan het aantal mensen dat kwetsbaar oud wordt (ANBO, 10 april 2017). Gelukkig maar! Toch groeit de groep kwetsbare ouderen (65+) in Nederland de komende jaren aanzienlijk: van 700.000 tot 1 miljoen in 2030 (SCP, Campen, van, 2011). Een bijzonder grote groep mensen met verminderde draagkracht. Hoe kunnen we daar verandering in brengen? Veel sport- en beweegprogramma’s richten zich al op ouderen die fysiek kwetsbaar zijn, met name door de inzet van valpreventieprogramma’s. Maar ook sociale kwetsbaarheid bij ouderen is een groeiend probleem. Het gaat om ouderen die een zeer beperkt of geen sociaal netwerk om zich heen hebben, die zich eenzaam voelen. Hoe kunnen sport- en beweeginterventies die sociale kwetsbaarheid verminderen?

Sociale kwetsbaarheid: een definitie

“Kwetsbaarheid bij ouderen is meer dan een toenemende fysieke zorgbehoefte, die gecompenseerd kan worden door praktische voorzieningen.” Anja Machielse (2016), bijzonder Hoogleraar ‘Empowerment van Kwetsbare Ouderen’ aan de Universiteit voor Humanistiek, licht het verschil tussen verschillende soorten kwetsbaarheid toe. Juist ook op sociaal gebied verandert er veel als men ouder wordt. ”Kwetsbaarheid heeft ook te maken met verlieservaringen, zoals het wegvallen van betekenisvolle relaties, het verlies van maatschappelijke rollen en een toenemende afhankelijkheid”, aldus Machielse.

Ook onderzoeker Steven Bunt van de Hanzehogeschool en Rijksuniversiteit Groningen verdiepte zich in het thema. “Het gaat niet alleen over een tekort aan sociale relaties. Sociale kwetsbaarheid kenmerkt zich ook door de sociale activiteiten die mensen ondernemen en hun zelfmanagement vaardigheden hierin. Oftewel: hoe goed mensen het sociale voor zichzelf kunnenfiguur sociale kwetsbaarheid organiseren.”

Meer achtergrondinformatie over sociale kwetsbaarheid en eenzaamheid bij ouderen? Lees hier het artikel van Bunt en Hiemstra (2017).

Beweegprogramma's gericht op sociale kwetsbaarheid

Veel gemeenten richten zich al op sociaal kwetsbare ouderen vanuit sociaal beleid. Door de inzet van specifieke sport- en beweeginterventies zijn nog meer kansen te benutten en goede resultaten te bereiken. Samen sporten of bewegen is immers bij uitstek een manier om anderen te ontmoeten, om bij een groep te horen, en ook om je te kunnen onderscheiden van anderen. Ook zijn er veel aanwijzingen dat fysiek kwetsbare ouderen een grotere kans hebben om sociaal kwetsbaar te raken, en andersom. Fitte ouderen zijn beter in staat om er op uit te gaan en anderen te ontmoeten of om hun sociale activiteiten te kunnen blijven uitvoeren (Bunt, Hiemstra 2017).

Buurtsportcoach Mariëlle van Santen van Seniorenwelzijn in Vlaardingen vertelt stralend: “Samen bewegen is zo’n mooie manier om aan de praat te raken, om contact met elkaar te maken en plezier te hebben. Mijn deelnemers zeggen vaak dat ze komen voor de gezelligheid, dat zegt genoeg.”

Samenwerking en regie

Aan de slag met het tegengaan van sociale kwetsbaarheid bij ouderen? Dat vraagt om nauwe samenwerking en regie binnen verschillende beleidsterreinen van de gemeente. Dus niet alleen beweegaanbod voor ouderen creëren, maar ook zorgen voor adequate doorverwijzingsmogelijkheden vanuit zorg en welzijn. Werk je als buurtsportcoach, ouderenconsulent of als (beleids)medewerker Sport? Onderzoek samen met je collega’s bij Zorg, Welzijn of Openbare Ruimte de vele mogelijkheden van sport en bewegen binnen dit thema. En andersom geldt dat uiteraard ook. Zoek bijvoorbeeld vanuit Zorg en Welzijn de verbinding op met je collega-ambtenaren vanuit het domein van sport en bewegen.

“Sociale wijkteams kunnen daarin bijvoorbeeld een grote rol spelen”, aldus Riemke Schiphof van Sport Fryslân. “Wij merken echt dat die teams steeds beter functioneren en informatie delen. Zorg voor goede afstemming met deze wijkteams, want zij komen vanuit hun verschillende disciplines daadwerkelijk bij de mensen thuis. Die teamleden hebben dus echt inzicht in de sociale kwetsbaarheid en de behoeften van hun wijkbewoners!”

Gebruik een aanpak die in de praktijk is bewezen

Er bestaan diverse beweegprogramma’s gericht op ouderen en op de verbetering van hun mobiliteit en zelfvertrouwen en om interactie, plezier en teamwork te stimuleren. Maar hoe weet je welke aanpak ook echt werkt?

Er bestaat een landelijke beoordelingssystematiek voor leefstijlinterventies. Een systeem waarbij de interventie kritisch wordt beoordeeld door onafhankelijke professionals uit de praktijk. Erkende interventies zijn al op minimaal drie locaties in het land ingezet, staan goed op papier en worden verzorgd door organisaties die op verschillende locaties in het land ondersteuning kunnen bieden. Je hoeft dus niet zelf het wiel opnieuw uit te vinden. Oriënteer je op bestaande interventies die zich al in de praktijk bewezen hebben en waar je met creativiteit en lokale inbreng mee aan de slag kunt. Je kunt deze aanpakken op maat passend maken zodat ze goed toepasbaar zijn in jouw situatie. Ook hebben deze aanpakken vaak goede methoden voor monitoring & evaluatie. Het meten van impact en het afleggen van verantwoording worden daarmee makkelijker.

Beweeginterventies gericht op ouderen en hun sociale kwetsbaarheid kunnen binnen veel verschillende aanpakken, programma’s en (subsidie)regelingen worden ingezet. Denk aan projecten binnen de Sportimpuls, of de financiering van onderzoek via ZonMW. De inzet van erkende interventies maakt je aanvraag krachtiger. Doe er je voordeel mee!

Lees meer

  • Lees hier een artikel waarin we zeven interventies op een rij zetten die zich specifiek richten op ouderen en sociale kwetsbaarheid en/of eenzaamheid.
  • Wil je meer inspiratie uit de praktijk? Lees hier het interview met Riemke Schiphof (Sport Fryslan) en Arianne Zevenbergen en Marielle van Santen (Seniorenwelzijn Vlaardingen). Zij vertellen over hun ervaringen met de inzet van erkende interventies Denken en Doen en Sociaal Vitaal (in Friesland gecombineerd tot Samen Gezond) en Welzijn op Recept.
Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.