Sluiten

Op zoek naar de echte Friese cultuursporten

Blog

Geplaatst op 8 augustus 2018

Sporthistoricus Jurryt van de Vooren heeft op 7 augustus 2018 in Heerenveen op aanvraag van Kenniscentrum Sport een column uitgesproken bij de eerste Kennissafari, ter gelegenheid van de eerste TAFISA European Sport for All Games, in Friesland. In het hol van de leeuw durfde hij te betwijfelen of kaatsen wel een echte Friese cultuursport is…

“Het was leuk vandaag met allemaal sporten, die ik nog nooit van dichtbij had gezien. Als sporthistoricus had ik me natuurlijk wel voorbereid en zo een nieuw begrip tegen: cultuursport. Alsof het al honderd jaar bestaat, maar ik had geen idee wat het betekende.

Ik vond gelukkig wat extra informatie: cultuursporten hebben een rijke historie en zijn verweven in cultuur en identiteit. Of: cultuursporten zijn onderdeel van wie wij zijn, iets waar we mee zijn opgegroeid.

En toen vond ik een quiz met als eerste vraag welke cultuursport er niet bij Friesland hoort. Er waren maar liefst zeven antwoorden, zoals kaatsen, fierljeppen, schaatsen en polsstokhoogspringen.

Natuurlijk gaf ik het goede antwoord: polsstokhoogspringen. Niet omdat ik dat vind, maar omdat dat dit het sociaal wenselijke antwoord is. Op een website over cultuursporten in Friesland wordt zoiets van me verwacht. Er werd ook een reden gegeven waarom polsstokhoogspringen géén cultuursport zou zijn: oorspronkelijk komt dit uit Engeland.

Dit antwoord maakt het alleen niet makkelijker, integendeel. Vorige week nog sprak ik met Pieter Breuker, de grootste kenner van de geschiedenis van het kaatsen. Hij heeft net een nieuw boek geschreven en daarin staat dat het kaatsen in Frankrijk is begonnen en niet in Friesland.

Volgens de logica van de quizvraag is wielrennen dat ook niet, want in de officiële geschiedschrijving staat dat deze sport niet uit Friesland komt. De eerste wedstrijd in de wereld was in 1868 in Parijs, exact anderhalve eeuw geleden. Ik heb alleen twee maanden geleden wat oude boeken en kranten gelezen om te zoeken naar de oerkoers. Zo ontdekte ik dat er al in 1866 wielerwedstrijden in Friesland waren, twee jaar eerder dan in Parijs. De oerkoers werd in Friesland gereden en niet in Frankrijk.

De eerste kampioen was Jan Oreel uit Sint Annaparochie. Hij won wedstrijden in dorpen als Beetgum, Wier en Warga. Mensen van buiten Friesland hebben nog nooit van al die plaatsen gehoord, behalve als ze de sportgeschiedenis onderzoeken. Een Nederlandse sporthistoricus moet nu eenmaal weten waar Bartlehiem ligt, of Sint Willibrord, of Ter Aar.

Ik heb daarom een nieuwe quizvraag: welke van de volgende sporten is een cultuursport in Friesland: kaatsen of wielrennen?

Oh jee, wat nu?

kaatsende jongen
Kaatsende jongen, onderdeel van campagne European Sport for All Games in Friesland 2018

Geen nood, want ik ben sporthistoricus en met een tekst uit 1942 kan ik helpen, geschreven door Mindert Hepkema, een legendarische Fries. In 1909 richtte hij de Vereniging De Friesche Elf Steden op, de organisator van de Elfsteden. Als er iets typisch Fries is, is het deze schaatstocht wel.

Hepkema wist zo uit eigen ervaring van het verschil tussen een internationale sport en een regionale sport. Hij zei dat er sporten zijn met die over de hele wereld worden gespeeld met dezelfde regels. Dat zijn dan voetbal, atletiek of wielrennen. Een voetballer in Friesland heeft dezelfde regels als een voetballer in Spanje.

Volgens Hepkema zijn er ook sporten die alleen in bepaalde regio’s worden beoefend, met eigen tradities en een eigen geschiedenis. De regels hoeven niet overal hetzelfde te zijn, zoals bijvoorbeeld met kaatsen. Een kaatser in Friesland heeft andere regels dan een kaatser in Spanje. Dat maakt ook niet zoveel uit, want ze spelen toch niet tegen elkaar op grote internationale toernooien.

Dankzij Hepkema in 1942 snap ik opeens dat kaatsen een cultuursport is in Friesland en wielrennen niet. En weet ik welk antwoord ik moet geven op een quizvraag uit 2018.

Tegelijk hoef ik ook weer niet alles te begrijpen en kan ik gewoon genieten van wat ik zie. En dat is toevallig vandaag precies wat ik heb gedaan.”

Lees meer

  • Op de slotdag van de European Sports for All Games is een gezamenlijk statement getekend waarin aandacht wordt gevraagd voor de erkenning van traditionele cultuursporten als immaterieel erfgoed bij UNESCO. Lees meer in het nieuwsbericht.
Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.