Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Maki

Interventie

Erkenning

Goed beschreven

Het project Maki is een combinatie van de succesvolle landelijke aanpak VMBO in Beweging en Alle leerlingen actief Noord-Holland, aangevuld met de makigame.

Doelgroep VMBO in beweging
Maki speelt in op het beweeg- en eetpatroon van onderbouwleerlingen in het VMBO (12 tot 15 jaar). De focus ligt op leerlingen die inactief zijn. Maki is ontwikkeld voor het VMBO, maar kan worden uitgevoerd op brede scholengemeenschappen.

Doel
Meer leerlingen in het VMBO zijn fysiek actiever:

  • op korte termijn door deelname aan extra aanbod sport en bewegen op school
  • op lange termijn door structurele sportdeelname bij sportvereniging of andere sportaanbieder
  • Leerlingen drinken meer water
  • Leerlingen eten meer groente en fruit

Aanpak
Leerlingen uit de onderbouw vullen een vragenlijst over hun eet- en beweeggedrag in. Op basis van de uitkomsten wordt een extra sport- en beweegaanbod en een aanbod gezonde voeding ontwikkeld. De school maakt in samenwerking met buurtsportcoach, sportaanbieders, ggd, diëtist en leerlingen (het makiteam: bovenbouwleerlingen) een actieplan, waarin naast het aanbod aandacht is voor beleid en educatie rond voeding en bewegen.

Tijdens de kick off maken leerlingen op een aansprekende manier kennis met de diverse sport- en beweegvormen en workshops over gezonde voeding. Alle leerlingen kunnen zich daarna opgeven voor het extra aanbod. Bij keuze voor het extra sport- en beweegaanbod zijn de wensen van de inactieve leerlingen leidend en wordt er waar mogelijk gekozen voor effectieve interventies van sportbonden, zoals free running en judo op school. Daarnaast is er een extra beweegaanbod alleen voor de inactieve leerlingen gericht op motoriek en zelfvertrouwen en worden de inactieve leerlingen die meer willen bewegen individueel begeleid. Vakdocenten LO, mentoren en/of buurtsportcoaches worden getraind om motivatiegesprekken te voeren met deze inactieve leerlingen. Een MI geschoolde diëtist voert individuele gesprekken op het gebied van voeding met leerlingen die gezonder willen eten. Ook de ouders worden hierbij betrokken.

Een extra onderdeel is de makigame, die wordt ondersteund door een app. In een periode van twee maanden kunnen leerlingen punten verdienen door deelname aan het beweegaanbod, de voedingsworkshops en keuze voor water drinken en groente/fruit eten. Met de punten kunnen de leerlingen prijzen winnen, zowel individueel als per klas. Voordeel van de makigame: leerlingen motiveren elkaar, project is zichtbaar binnen school en gemeente, interessant voor bedrijfsleven.

Resultaten
Uit monitoringsgegevens blijkt dat ruim de helft van de geselecteerde inactieve leerlingen na een jaar meer is gaan bewegen. Driekwart van de scholen heeft aandacht voor meer bewegen en gezonde voeding verankerd in hun schoolbeleid. Scholen zien dat leerlingen lekkerder in hun vel zitten en meer zelfvertrouwen hebben. Leerlingen die goed in hun vel zitten presteren beter.

Probleembeschrijving

62% van jongeren (12-17 jaar) voldoet niet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen *¹ of de Fitnorm *². Vooral meisjes, jongeren die niet lid zijn bij een sportvereniging en jongeren met een niet-Nederlandse herkomst bewegen te weinig (Hildebrandt, Bernaards & Stubbe, 2011). Ook het eten van groente en fruit kan beter: Slechts 25% van de jongeren voldoet aan de fruitnorm en 9% aan de groentenorm. (Van der Klauw, Verheijden & Slinger, 2013).

Tijdens de ‘middelbare schoolperiode’ gaan jongeren minder bewegen en haken af bij sportverenigingen. Jongeren vanaf 12 jaar gaan ook ongezonder eten (Kimm et al., 2002; Riddoch et al., 2004)
VMBO-ers bewegen het minste. (TNO, 2011). Ook nemen zij minder aan verenigingssport deel dan leerlingen op het havo en het vwo (Mulier Instituut, 2010). De dagelijkse fruit- en groenteconsumptie van VMBO-leerlingen is flink lager dan die van HAVO/VWO leerlingen. (GGD Hollands Noorden 2013)
Omdat de achterstanden binnen het VMBO het grootst zijn, hebben VMBO-leerlingen het meeste baat bij een gerichte aanpak. Leerlingen uit de onderbouw zijn nog beïnvloedbaar, zolang je aansluit bij wat zij belangrijk vinden; peers betrekken, aanbod afstemmen op voorkeuren, uitdagen met behulp van principes van gaming. Tijdens de puberteit ontwikkelen ze cognitieve en gedragscompetenties die nodig zijn om gezondheid te begrijpen en te veranderen (Frenn et al, 2003). Een schoolinterventie gericht op een gezonde leefstijl kan VMBO-jongeren dus helpen hun ongezonde leefgewoonten te veranderen.

Het bestaande beweegaanbod van scholen en sportaanbieders lijkt niet aan te sluiten op wensen en behoeften van inactieve leerlingen. Op veel VMBO-scholen worden sportactiviteiten aangeboden waar vooral jongeren die al sporten gebruik van maken. Er is onvoldoende aandacht voor de intrinsieke motivatie van leerlingen om te gaan en blijven bewegen. Het is moeilijk de te weinig actieve jongeren te bereiken wanneer het inzicht in redenen voor inactiviteit ontbreekt. Belangrijkste motief voor jongeren om te bewegen is gezelligheid (TNO, 2011). Scholen verschillen in de wijze waarop ze inspelen op dit motief. Leerlingen worden vaak nog onvoldoende betrokken bij het beweegaanbod en het aanbod van de schoolkantine.

*1 Nederlandse Norm gezond bewegen (NNGB): tenminste 60 minuten matig intensief bewegen per dag
*2 Fitnorm: minimaal 3 dagen per week zwaar intensief bewegen – tenminste 20 minuten

Doelgroepen

Onderbouwleerlingen van het VMBO (12 tot 15 jaar), met extra focus op de te weinig actieve leerlingen (leerlingen die niet voldoen aan de combinorm). Dit zijn met name leerlingen die niet lid zijn van een sportvereniging, meisjes en jongeren van niet Nederlandse afkomst. Als 1e stap in het project wordt de doelgroep via een vragenlijst nauwkeurig in beeld gebracht.
Gedurende de puberteit stellen jongeren andere prioriteiten, zoals school, het onderhouden van sociale contacten en bijbaantjes, waardoor het lidmaatschap van sportverenigingen terugloopt. Tijdens de puberteit ontwikkelen jongeren tegelijkertijd wel de cognitieve en gedragscompetenties die nodig zijn om gezondheid te begrijpen en te veranderen.

Intermediaire doelgroep

Ouders: ondersteunen van hun kind in zijn/haar voornemen om meer te gaan sporten of bewegen en gezonder te eten
Docenten (Vakdocenten LO en mentoren): voeren van de motivatiegesprekken
Diëtistes: workshops voeding en voeren van de motivatiegesprekken
Technisch kader sportverenigingen / sportaanbieders / Buurtsportcoaches: inspelen op wensen specifieke van de doelgroep

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Meer leerlingen in het VMBO zijn fysiek actiever:
– op korte termijn door deelname aan extra aanbod sport en bewegen op school

– op lange termijn door structurele sportdeelname bij sportvereniging of andere sportaanbieder en/of door het integreren van zelf gekozen beweegmomenten in hun leefpatroon.
Leerlingen drinken meer water
Leerlingen eten meer groente en fruit

Subdoel

Einddoelgroep
Alle leerlingen:
– Leerlingen hebben meer kennis van verschillende sport- en beweegvormen bij hen in de wijk
– Leerlingen weten wat de beweegnorm is en zijn zich bewust van het belang van bewegen voor hun gezondheid
– 10% van de leerlingen is gaan sporten bij een of meer betrokken sportaanbieders / sportverenigingen
– Leerlingen zijn zich bewust van de voordelen van water drinken uit de kraan (gezond, gratis, duurzaam) – NB. communicatie wordt aangepast / gekozen naar aanleiding van vragenlijst en gesprek met leerlingen
– Leerlingen weten wat de fruit- en groentenorm is en hebben meer kennis van verschillende groente en fruitsoorten (smaak, gezondheidswaarde, tips om te verwerken in gerechten)

Te weinig actieve leerlingen:
– Te weinig actieve leerlingen verschuiven in fase van gedragsverandering gericht op bewegen: van voorbeschouwing/overpeinzing naar actie/consolidatie
– 20% van de te weinig actieve leerlingen is gaan sporten bij een of meer betrokken sportaanbieders / sportverenigingen
– 50% van de te weinig actieve leerlingen is meer gaan sporten en bewegen (van inactief naar semi-actief of van semi-actief naar actief)

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

1. Voorbereiding (schooljaar 1 – 1e helft)
Activiteit 0: oprichten projectgroep (school, sportaanbieders, diëtisten, buurtsportcoach, ggd) en opstellen samenwerkingsovereenkomst
Activiteit 1: analyse huidige situatie: schoolscan, vragenlijst leerlingen (2e jaars evt aangepaste vragenlijst i.v.m. Emovo), afname fittest (bijv. eurofittest: optioneel) .
Activiteit 2: schrijven actieplan a.h.v uitkomsten analyse. Ouderinformatie / ouderbetrokkenheid is onderdeel van het actieplan, waarbij wordt aangesloten bij mogelijkheden en werkwijze school. 
Activiteit 3: werven en trainen Maki-team (8 leerlingen uit bovenbouw).
Activiteit 4: training motivatiegesprekken voor docenten en indien gewenst buurtsportcoaches en kader sportclubs – vier dagdelen: één hele dag en twee terugkomdagen.
Activiteit 5: selectie te weinig actieve leerlingen a.h.v. vragenlijst – in overleg met mentoren en vakdocenten LO worden 25 tot 30 leerlingen geselecteerd voor deelname.
Activiteit 6: intakegesprek met geselecteerde leerlingen en (evt) ouder(s), definitieve selectie.
Activiteit 7a: ontwikkelen extra sport- en beweegaanbod voor te weinig actieve leerlingen, gericht op hun behoeften (bijv. motorische vaardigheid verbeteren / zelfvertrouwen vergroten).

Activiteit 7b: ontwikkelen extra sport- en beweegaanbod alle onderbouwleerlingen, gericht op sportkennismaking, in samenwerking met sport- en beweegaanbieders in de buurt: deels op school in pauzes of na schooltijd, deels bij de sportaanbieders zelf.
Activiteit 8: ontwikkelen workshops voeding voor alle onderbouwleerlingen, in samenwerking met diëtisten, MBO-studenten en restaurants / cateraars.
Activiteit 9: begeleiding makiteam bij opzet PR-middelen (facebook, twitter) en benaderen middenstand voor sponsoring van de makigame

2. Uitvoering (schooljaar 1 – 2e helft).
Activiteit 10: motivatiegesprekken met geselecteerde leerlingen : aantal verschilt, minimaal 3.
Activiteit 11: uitvoeren van het extra sport- en beweegaanbod voor de geselecteerde leerlingen, blok van minimaal vijf weken. 
Activiteit 12: kick off makigame voor alle leerlingen & presentatie aan ouders.
Activiteit 13: start makigame, blok van minimaal vijf weken (bij voorkeur van krokusvakantie t/m Nationale sportweek eind april)
-> uitvoering extra sport- en beweegworkshops voor alle leerlingen in samenwerking met sport- en beweegaanbieders in de buurt
-> uitvoering workshops over gezonde voeding en bewegen.
Activiteit 14: Tussenevaluatie op leerling niveau, schoolniveau en lokaal niveau.

3. Continuering (2e schooljaar)
Activiteit 15: afname vragenlijst + fittest nieuwe onderbouwleerlingen. 
Activiteit 16: motivatiegesprekken met leerlingen: aantal verschilt per leerling, minimaal 3. 
Activiteit 17: extra sport- en beweegaanbod: ongeveer 2 blokken van vijf weken: 1 blok = makigame. 
Activiteit 18: uitvoering workshops / educatie over gezonde voeding en bewegen (o.a. energiebalans). 
Activiteit 19: eindevaluatie en implementatieplan (nb. borging is belangrijk onderdeel binnen totale project. Het creëren van draagvlak binnen de school en betrokken partners is vast agendapunt tijdens de tussentijdse coachings – intervisiebijeekomsten. Met het schrijven van het implementatieplan wordt al begin 2e schooljaar gestart).

Locaties en Uitvoering

De interventie wordt voor het grootste gedeelte uitgevoerd op school. Een deel van het extra sport- en beweegaanbod zal plaats vinden bij de lokale sportaanbieder en/of in de wijk.

Maki wordt uitgevoerd door het lokale Maki projectteam bestaande uit:
– Vertegenwoordiger vaksectie LO
– Vertegenwoordiger docenten biologie/verzorging en/of diëtist
– Vertegenwoordiger lokale sportaanbieders (waar mogelijk lokale of regionale sportservice-organisatie/ buursportcoach)
– Vertegenwoordiger GGD, bijv. jeugdarts / schoolverpleegkundige / medewerker GB of CJG
– vertegenwoordiger schooldirectie, bijv. teamleider onderbouw
Het projectteam komt minimaal 1 x per kwartaal bij elkaar. De globale rolverdeling wordt vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst en later verder uitgewerkt in het actieplan en implementatieplan.

Rolverdeling:
Afname en verwerking vragenlijst en fittest: LO-docenten in samenwerking met medewerker gemeentelijk sportservicebureau / buurtsportcoach
Motivatiegesprekken te weinig actieve leerlingen: LO-docenten, mentoren en buurtsportcoach
Educatie over gezonde voeding en bewegen: docenten biologie/verzorging, in samenwerking met diëtisten
Voorlichting / communicatie naar ouders: schooldirectie i.s.m. gehele projectteam – ouderbetrokkenheid is onderdeel van het actieplan, zodat kan worden aangesloten bij mogelijkheden school . Betrekken van ouders gebeurt zowel collectief als individueel, meerdere voorbeelden beschikbaar.
Extra sport- en beweegaanbod: lokale sportaanbieders in samenwerking met medewerker gemeentelijk sportservicebureau / buurtsportcoach
Opnemen van beleidsmaatregelen en activiteiten in schoolplan en begroting, zorgen voor draagvlak onder alle docenten: schooldirectie met ondersteuning van gezonde schooladviseur GGD
Monitoring en evaluatie: interventie-eigenaar in samenwerking met GGD

Het makiteam, bestaande uit +- 8 leerlingen uit de bovenbouw, ondersteunt het projectteam bij de makigame: opzet en uitvoering van het beweeg- en voedingsaanbod, de pr en communicatie over de game en het aanbod en het benaderen van de middenstand voor prijzen makigame.

Ondersteuning

De diverse betrokkenen krijgen begeleiding vanuit de interventie-eigenaar (of de provinciale sportservice-organisatie, als zij zelf deze expertise in huis hebben) bij de uitvoering van de interventie, op zo’n manier dat zij de diverse onderdelen vervolgens zelfstandig kunnen uitvoeren.
De projectgroep wordt ondersteund door de interventie-eigenaar, provinciale sportorganisatie of GGD bij de diverse stappen /onderdelen van Maki. Deze ondersteuning wordt geboden via coaching gesprekken en/of intervisiebijeenkomsten met meerdere scholen, zodat men van elkaar kan leren en elkaar kan motiveren.
Voor de projectgroep / projectleider is een compleet digitaal draaiboek beschikbaar, wat mondeling wordt toegelicht door de interventie-eigenaar (of de provinciale sportservice-organisatie als zij zelf expertise in huis hebben). Ook de MI-training en coachings / intervisiebijeenkomsten zijn gericht op overdracht van kennis en vaardigheden en de implementatie van het project binnen de scholen en wijk.
De school is verplicht vanaf de start te werken aan een actieplan dat gedragen wordt door de vaksectie LO en de directie. Daarnaast worden er intervisiebijeenkomsten gehouden met de andere deelnemende scholen, waarbij het werken naar inbedding van Maki binnen de school het belangrijkste onderdeel is. Door het opstellen en bijstellen van het actieplan wordt toegewerkt naar implementatie van het project binnen de school, in samenwerking met de diverse lokale betrokkenen.
Er is een ondersteunende applicatie beschikbaar, die al enige jaren wordt ingezet voor het project Jeugdsportpas (tot 12 jaar). De applicatie kan ook worden benut voor Maki. Hierdoor kan monitoring en administratie worden vereenvoudigd. Sportaanbieders kunnen zelf het aanbod plaatsen en communicatie met de deelnemers verloopt volledig digitaal. Ook kunnen eventuele deelnemersbijdragen worden verwerkt, zodat het extra sport- en beweegaanbod kan worden bekostigd.

Materialen

– Digitale handleiding Maki voor lokale projectleider
– Praktijkbeschrijvingen VMBO in beweging
– Draaiboek en materialen fittest
– Schoolscan en leerlingscan, digitaal of papier
– PR en communicatiemiddelen: voorbeeld brieven, presentaties, banners, kleding voor Maki-team
– Maki website ter ondersteuning van de game
– Scholen die het project zonder de makigame willen draaien kunnen indien gewenst kiezen voor een ondersteunende inschrijfapplicatie, waarmee het sport- en beweegaanbod door de aanbieders zelf kan worden geplaatst en de inschrijving, plaatsing en betaling (bij eigen bijdrage) digitaal gebeurt.

Organisatie

Organisatie: Sportservice Noord- Holland
Telefoon nummer organisatie: 023 205 5000

Contactpersoon

Naam: Annelijn de Ligt
Telefoon nummer: 023 205 5000
Mobiel nummer: 0631679475
Email: adeligt@sportservicenoordholland.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.