Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Klaar voor de start?!

Interventie

Erkenning

Goed beschreven

Klaar voor de start?! is een laagdrempelig groepsprogramma voor mensen met milde of matige depressieve klachten. Het is een integraal programma ter preventie van depressie bestaande uit 8 gezondheidsvoorlichtingen en 8 bewegingsbijeenkomsten (running, dansen of fietsles). Beide onderdelen worden afgestemd op de kenmerken van de doelgroep. Na de interventie hebben de deelnemers plezier in bewegen, zijn de depressieve klachten verminderd, zijn zij in staat hun leefstijl actiever en gezonder vorm te geven en stromen zij door in regulier beweegaanbod. 

Tijdens de interventie Klaar voor de start?! komen de volgende thema’s aan bod: draagkracht/ draaglast, stemming en bewegen, stress en ontspanning, piekeren, slapen, grenzen stellen/ assertiviteit, duurzaam actief blijven, leefstijl en voeding. De thema’s van de gezondheidsvoorlichtingen worden ook geïntegreerd in het beweeggedeelte. Op deze manier komt de koppeling tussen lichaam en geest voor de deelnemers nog beter tot zijn recht en wordt de kans van het beklijven van de kennis en vaardigheden vergroot. Verder worden de bewegingsbijeenkomsten afgestemd op aspecten die voor de doelgroep nuttig en zinvol zijn, zoals lichamelijke en geestelijke activering, motoriek, coördinatie- en houdingsverbetering, samenwerking en uitwisseling met anderen, plezier maken en ervaren.

Tijdens iedere bijeenkomst wordt er gewerkt met en ingespeeld op hetgeen de deelnemers zelf inbrengen. Actieve participatie wordt sterk gestimuleerd, juist om de milde depressieve klachten kenbaar te maken. De nadruk bij dit programma ter preventie van depressie ligt op de kracht van de deelnemers: wat kan men allemaal wél? Met deze benadering wordt beoogd dat deelnemers positief naar zichzelf kijken en naar hun mogelijkheden. Het opzoeken van de grenzen van die mogelijkheden en de stimulans, verleidt mensen ertoe hun grenzen geleidelijk, in eigen tempo, te verleggen. Zowel de beweegdocent als cursusleider hebben een belangrijke rol hierin.

Voor het combineren van bewegen en gezondheidsvoorlichting in één programma is gekozen vanuit de veronderstelling dat beide benaderingen, praten en doen, elkaars werkzaamheid versterken: je leert door informatie tot je te nemen, te betrekken op je eigen leven, door ervaringen en tips uit te wisselen met anderen en je ondergaat de (heilzame) werking van beweging.

Probleembeschrijving

Probleem en spreiding
Een depressie is een stoornis waarbij sprake is van een langdurige neerslachtige stemming en ernstig verlies aan interesse in bijna alle dagelijkse activiteiten en inactiviteit (Meijer & Penninx, 2013). Depressies komen veel voor, in 2011 hadden 649.500 mensen tussen de 18 en 65 jaar een depressieve stoornis (Meijer & Penninx, 2013). Bekend zijn onder meer de volgende risicofactoren: het hebben van licht/matig depressieve klachten, gebrek aan sociale steun, individuele kwetsbaarheid (zoals een laagzelfbeeld) en stressoren (zoals ernstige verlieservaringen of weinig plezierige gebeurtenissen). 

Depressiepreventie en leefstijl
Gebleken is dat depressieve klachten vaak uitmonden in een depressieve stoornis (ziekte) en dat tijdige herkenning en aanpak van deze klachten verergering kan voorkomen (Smit, Bohlmeijer & Cuijpers, 2003). Preventieve, praktische groepscursussen (gebaseerd op cognitieve gedragstherapie en psycho-educatie) blijken te werken. Smit en Bohlmeijer (2003) bepleiten daarnaast ook actieve lichaamsbeweging als een goedkope en sociaal aanvaardbare interventievorm voor mensen die het risico lopen op een depressie. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat regelmatig bewegen een (kosten)effectieve behandeling is voor depressie (Wattles, 2001). Taylor en anderen (2004) toonden aan dat mensen die tenminste iets aan lichaamsbeweging doen, minder psychische klachten hebben dan mensen die niets aan beweging doen. Fysieke activiteit leidt tot fysieke fitheid en geestelijk welbevinden waardoor mensen duurzaam in beweging blijven. Voor mensen met een bewegingsarmoede is effectieve psycho-educatie een belangrijk element om te komen tot een actieve, gezonde leefstijl (van der Stel, 2005).

Doelgroepen

De doelgroep bestaat uit volwassen personen met lichte of matige depressieve klachten.

Intermediaire doelgroep

 Intermediaire doelgroepen zijn:

  • Beweegdocenten die de bewegingsbijeenkomsten van de cursus verzorgen. 
  • Verwijzers, zoals huisartsen/ praktijkondersteuners en andere zorg- en hulpverleningsprofessionals (bijvoorbeeld fysiotherapeuten, leefstijladviseurs, maatschappelijk werkers, e.d.).
  • Cursusleider, verantwoordelijk voor totale coördinatie en uitvoeren van ‘gezondheidsvoorlichtingen’ van externe organisaties die door middel van een train-de-trainer gecertificeerd zijn om deze cursus uit te voeren. 

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

De interventie leert de deelnemers ervaren dat bewegen plezierig is en hen kan helpen zich fitter en lekkerder in de vel te laten voelen. Door de psycho-educatie hebben zij meer kennis en vaardigheden gekregen om met vervelende of stressvolle gebeurtenissen beter om te gaan. Het plezier beleven in bewegen en de opgedane kennis en vaardigheden helpt hen om het risico op het krijgen van een zware depressie te verminderen.

Subdoel

Subdoelen voor de deelnemers wat betreft de ‘gezondheidsvoorlichtingen’ zijn:

  • Na afloop van de cursus hebben de deelnemers ervaren dat zij niet de enige zijn die lichte tot matige depressieve klachten ervaren.
  • Na afloop van de cursus hebben de deelnemers een adequaat zelfmanagement, dat wil zeggen dat zij hun eigen emoties en gedachten kunnen herkennen en reguleren doordat zij
    – in staat zijn om hun eigen draagkracht en draaglast te benoemen;
    – vaardigheden hebben ontwikkelt om in een positieve spiraal te komen en blijven;
    – lichamelijke en geestelijke stresssignalen kunnen herkennen en in staat zijn zichzelf te ontspannen;
    – in staat zijn om antipiekertips in eigen praktijk toe te passen.
  • Na afloop van de cursus weten de deelnemers wat zij kunnen doen om beter te slapen en hebben zij inzicht in de factoren die van invloed zijn op en samenhangen met slaap. 
  • Na afloop van de cursus zijn de deelnemers in staat tot het toepassen van vier stappen van assertiviteit, waarmee zij hun eigen grenzen kunnen stellen. 
  • – Na afloop van de cursus hebben de deelnemers inzicht in de relatie tussen voeding en stemming en kunnen zij minimaal drie voorbeelden noemen van gezonde voedingskeuzes. 
  • Na afloop van de cursus hebben de deelnemers een persoonlijk actief leefstijlplan, onder andere doordat zij ontdekt hebben waar zij goed in zijn qua beweging, weten hoe zij om kunnen gaan met belemmerende gedachten en meer inzicht hebben in gezonde voedingsmiddelen.

Subdoelen voor de deelnemers wat betreft ‘beweging’ zijn: 

  • Tijdens de cursus ervaren de deelnemers dat bewegen plezierig is en dat zij (fysiek) tot meer in staat zijn dan verwacht. 
  • Na afloop van de cursus ervaren de deelnemers minder lichamelijke gezondheidsklachten en/ of ervaren zij minder fysieke beperkingen (al dan niet door een veranderde attitude ten opzichte van bewegen en hun lichaam). 
  • Na afloop van de cursus weten de deelnemers welke bewegingsmogelijkheden zij hebben hoe zij dit in hun eigen omgeving en dagelijks leven kunnen realiseren.
  • Na afloop van de cursus zijn de deelnemers blijvend in beweging en hebben zij een meer actieve en gezonde leefstijl (werken zij toe aan het en/ of behalen zij de dagelijkse norm van bewegen).

In hoeverre deze subdoelen voor de deelnemers behaald zijn wordt beoordeeld door middel van een vergelijking tussen de begin- en eindsituatie. Tijdens de laatste bijeenkomst (en eventueel een outtakegesprek) doet de deelnemer een zelfevaluatie over zijn/ haar proces, zijn/haar persoonlijke doelen en de algemene leerdoelen van de cursus. Dit gebeurt zowel mondeling in gesprek met de cursusleider als schriftelijk middels een vastgestelde vragenlijst die door Avant sanare is ontwikkeld. Op deze manier kan bekeken worden waar de deelnemer staat ten opzichte van zijn/ haar beginsituatie (die tijdens de individuele intake en de eerste bijeenkomst is vastgesteld).

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Klaar voor de start?! is een preventie interventie gericht op een risicogroep en is als volgt opgezet. De volgende fasen/ stappen worden doorlopen:

1. Werving deelnemers: 2 tot 3 maanden voorafgaand aan eerste bijeenkomst wordt hiermee gestart. Er kan sprake zijn van een open of bestaande groep waarbinnen geworven wordt.

2. Uitvoering programma: 2 maanden
De interventie bestaat uit 8 groepsgerichte ‘gezondheidsvoorlichtingen’ van 1 uur die gekoppeld zijn aan minimaal 8 bewegingsbijeenkomsten van minimaal 1 uur. Voorafgaand aan de cursus vindt een intakegesprek plaats tussen de deelnemer en cursusleider. Klaar voor de start?! kent drie varianten. De gezondheidsvoorlichtingen zijn in de verschillende varianten (nagenoeg) hetzelfde, de beweegactiviteit verschilt. Deelnemers kiezen uit de verschillende beweegactiviteiten: running, dansen (zumba) of fietsen, en de gekozen activiteit blijft gelijk gedurende de gehele cursus.

De cursus is een gesloten groep, dat wil zeggen dat het een groep is met een vast aantal personen gedurende een afgesproken periode. Het aantal deelnemers dat aan de cursus kan deelnemen ligt tussen de 8 en 15 per keer. Bij een kleinere groep wordt al snel de indruk gewekt dat er maar weinig anderen zijn met dezelfde problemen en zijn er weinig herkenningsmogelijkheden. Een groep met meer dan 15 deelnemers wordt als te groot ervaren omdat er dan te weinig gelegenheid voor het individu is om zijn/ haar persoonlijke verhaal te delen.

3. Blijven bewegen
Tijdens het intakegesprek wordt nagevraagd in hoeverre al wordt bewogen en aan welke beweegactiviteiten de deelnemer na afloop van de interventie zou willen deelnemen. Indien de deelnemer dit nog niet weet, krijgt hij de opdracht om zich in de periode dat de interventie wordt uitgevoerd te oriënteren op de beweegactiviteiten in zijn buurt die hem leuk lijken. Tijdens de interventie wordt geregeld bij de deelnemers nagevraagd of zij al een keuze hebben gemaakt met welke beweegactiviteit zij doorgaan. Eventuele (mentale) belemmeringen om zich aan te sluiten bij een reguliere beweegactiviteit of om op eigen kracht te blijven bewegen worden tijdens de interventie besproken. Indien nodig en mogelijk kan gebruik worden gemaakt van een vrijwilliger (een Beweegmaatje) met wie de deelnemer op bezoek gaat bij beweegaanbieders of met wie de deelnemer op eigen kracht gaat bewegen.
Het voorbereiden op het zelfstandig gaan bewegen na afloop van de interventie begint al bij de intake en is de rode draad tijdens de bijeenkomsten.

Locatie en uitvoerders
Waar wordt de interventie uitgevoerd en door wie?
Indien van toepassing per onderdeel beschrijven.

De cursus vindt plaats zo dicht bij de deelnemers als mogelijk, zodat reisafstand geen belemmering vormt en de omgeving vertrouwd is. Voor de gezondheidsvoorlichtingen is een ruimte nodig waarin een groep van 8 tot 15 deelnemers terecht kan, plus de trainer(s). Belangrijke aanwezige faciliteiten zijn een toilet, de mogelijkheid om koffie/thee te zetten en de aanwezigheid van een flap-over of whiteboard. De gezondheidsvoorlichtingen kunnen bijvoorbeeld worden gehouden in een buurthuis, basisschool, gezondheidscentrum of binnen in de eigen organisatie (bij externe uitvoerder). De ruimte voor het bewegingsdeel is afhankelijk van de soort beweging, het kan zowel binnen als buiten plaatsvinden. Indien mogelijk qua groep, weersgesteldheid en de aanwezigheid van een park(je) of iets dergelijks heeft buiten bewegen de voorkeur. Een binnen locatie heeft daarentegen als voordeel dat deze meer privacy biedt, wat voor bepaalde doelgroepen erg belangrijk kan zijn. De gezondheidsvoorlichtingen worden door één of twee personen gegeven, bij voorkeur een ervaren preventiewerker, verpleegkundige, maatschappelijk werker of psycholoog met minimaal een Hbo-opleiding.

Locaties en Uitvoering

Organisaties die de interventie kunnen uitvoeren zijn GGZ instellingen, Jeugdzorg en/ of maatschappelijk werk. Dit wordt gecombineerd met sportorganisaties, – instructeurs en/of vrijwilligers.

Ondersteuning

Klaar voor de start vraagt een kennisverbreding op het terrein van depressie, leefstijl en de belevingswereld van de doelgroep bij de uitvoerders. Daarnaast dienen zij een competentiegerichte visie op en werkwijze met de deelnemers te ontwikkelen. Klaar voor de start vraagt een coachende houding, flexibiliteit en eigenschappen om op maat te kunnen werken/ in te kunnen spelen op de (belevingswereld van de) deelnemers.

Wanneer een externe organisatie met deze interventie aan de slag wenst te gaan, zullen zij verplicht een train-de-trainer-traject moeten volgen bij Avant sanare. Deze training bestaan uit één cursusdag, één groepsintervisie en één keer persoonlijke intervisie met de verantwoordelijke van Avant sanare. Tijdens dit train-de-trainer-traject wordt de externe organisatie geschoold in de benodigde kennis en vaardigheden om het programma uit te voeren, maar ook ontvangen zij hulp en advies met betrekking tot de implementatievoorwaarden, zoals invulling van de fysieke ruimte en collegiaal overleg. Het train-de-trainer-traject wordt bij goed gevolg afgesloten met een certificaat. Tijdens de implementatie en uitvoering door de externe organisatie blijft Avant sanare beschikbaar voor ondersteuning middels intervisie.

Materialen

Voor de werving zijn de volgende middelen beschikbaar:

  • – poster 
  • – flyer/folder
  • – persbericht (voor regionaal dagblad, buurtkrant of internetsite)
  • – artikel

Voor de uitvoerders en doelgroep zijn de volgende materialen beschikbaar:

  • – Materialen voor uitvoerders: handboek voor cursusleiders. Het handboek geeft een overzicht van de cursusopzet en uitleg over de opdrachten.
  • – Materialen voor de doelgroep: werkboek, die ondersteunt de inhoudelijke informatie en de opdrachten die de deelnemers maken gedurende de cursus.

Voor zowel schriftelijke als mondelinge evaluatie is een evaluatieformulier beschikbaar. De cursus kan op een aantal manieren en momenten geëvalueerd worden, bij voorkeur in de volgende combinatie:

  1. Effectevaluatie deelnemers individueel (schriftelijk en/of mondeling), tijdens de 5e bijeenkomt en na afloop van de cursus.
  2. Procesevaluatie deelnemers individueel (schriftelijk en/of mondeling), tijdens de 5e bijeenkomst en na afloop van de cursus.
  3. Procesevaluatie begeleiders individueel (schriftelijk/mondeling).
  4. Eindevaluatie deelnemers plenair (mondeling) .

Organisatie

Organisatie: Avant Sanare
Telefoon nummer organisatie: 010 428 6400

Contactpersoon

Naam: Domien Theuvenet
Telefoon nummer: 010-4286400
Mobiel nummer: 06-10296664
Email: d.theuvenet@avantsanare.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.