Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Inzicht in sport- en beweegtechnologie voor senioren

Artikel

Geplaatst op 26 oktober 2017

Technologie zoals apps en activity trackers kan helpen om (kwetsbare) ouderen in beweging te krijgen en te houden. Dit artikel beschrijft het huidige gebruik van deze technologie door senioren en gaat in op de kansen die op dit vlak liggen. Dat illustreren we met een onderzoek naar de sociale beweegmeter van Happy Walking, aangevuld met de wetenschappelijke stand van zaken.

Dat ouderen baat hebben bij sporten en bewegen is al vele malen aangetoond. Maar senioren met klachten of zonder sportervaring kunnen een drempel ervaren om in beweging te komen. Sport- en beweegtechnologie helpt ouderen hierbij en kan een sociaal isolement helpen tegengaan.

Ouderen en beweegtechnologie: de cijfers

Het percentage Nederlanders dat wekelijks of vaker sport neemt af met de leeftijd. Over het gebruik van sport en beweegtechnologie door senioren is echter weinig bekend. Hier delen we wat we al wel weten:

Toegang tot internet, tablets en smartphones

Vaak wordt gezegd dat ouderen veel minder gebruikmaken van internet en mobiele devices dan jongeren. Uit onderzoek blijkt echter dat vooral onder 75-plussers de toegang tot en het gebruik van internet is toegenomen tussen 2012 en 2016. Ook meer 65- tot 75-jarigen en 75-plussers kwamen in het bezit van een tablet of smartphone. Uit het Happy Walking-onderzoek bleek dat de meeste kwetsbare senioren wel een internetverbinding hebben. Ongeveer de helft van kwetsbare senioren beschikte daarnaast over een tablet. Het verschilde per persoon hoe goed men om kon gaan met dit apparaat. De tablet diende overigens vaak ook als ondersteuning bij de zorg.

De kwetsbare senioren uit het onderzoek beschikten – in vergelijking met CBS-cijfers – veel minder vaak over een smartphone. Terwijl veel senioren wel een mobiele telefoon hadden. Hoe hoger de leeftijd, hoe minder vaak respondenten een smartphone hadden. Opvallend was dat de senioren die wel een smartphone hadden, deze vaak van een kleinkind hadden gekregen. Deze ‘gekregen’ smartphones waren vaak verouderd.

Opvattingen over (nieuwe) techniek

Senioren zijn vrijwel even positief over nieuwe technologie als andere leeftijdsgroepen. Belangrijkste reden voor deze positieve houding is dat ouderen nieuwe technologie als manier zien om langer zelfstandig te kunnen zijn en langer in hun huidige woning te kunnen blijven wonen. Nieuwe technologie en nieuwe vormen van online communicatie kunnen wat ouderen betreft menselijk contact niet vervangen, maar hier wel een aanvulling op zijn. Zo blijkt uit onderzoek van Motivaction in 2015. Het Happy Walking-onderzoek bevestigde deze houding van senioren over nieuwe technologie:

Figuur 1: resultaten stellingen over technologie van alle deelnemers (n=23) in percentages

 

Wat valt op bij gebruik van nieuwe technologie door ouderen

Uit het Happy Walking onderzoek kwamen verder de volgende zaken naar voren:

  • De deelnemers staan bij aanvang van het onderzoek positief tegenover het gebruik van techniek. Vooral voor gebruik gerelateerd aan gezondheid en het dagelijks leven. En ook om te helpen dat leven te verbeteren. Dit geldt vooral voor 75-minners en alleenstaanden.
  • Daarnaast is de adoptie van technologie goed. Bijna de helft van alle ondervraagden geeft vóór het onderzoek aan dat het leren van een nieuwe techniek eenvoudig zal zijn. Observaties van de onderzoekers bevestigen dit. Bij 63% van alle deelnemers is de adoptie goed tot heel goed.
  • Opvallend is dat veel deelnemers wel onzeker zijn in het gebruik van de techniek: “Ik durfde niet op andere knopjes te drukken, want ik was bang dat er iets fout zou gaan”.
  • Opvallend is verder dat vooral de 75-minners en alleenstaanden vaak aangeven niet afhankelijk te zijn van anderen bij het gebruik van nieuwe technologie. Daarnaast lijken alleenstaanden iets vaker positief te zijn over hun kennis van nieuwe technologie om deze goed te kunnen gebruiken.
  • Bij 43% van de deelnemers zijn opvattingen over technologie positief veranderd door deelname aan het onderzoek. Ook geeft men aan technologie zoals smartwatch en bijbehorende software vaker te gaan gebruiken.

Tabel 1: Resultaten stellingen over technologie van de 75+groep (n=11), 75- groep (n=12), alleenstaanden (n=12), samenwonenden (n=11)

Stellingen
Ja
Soms
Nee
75+ 75- samen alleen 75+ 75- samen alleen 75+ 75- samen alleen
1. Het gebruik van nieuwe technologie kan helpen mijn leven te verbeteren 36% 67% 36% 67% 36% 17% 36% 17% 27% 17% 27% 17%
2. Mensen in mijn omgeving vinden dat ik nieuwe techologie zou moeten gebruiken 9% 45% 36% 18% 27% 9% 18% 18% 64% 45% 45% 64%
3. Mogelijkheid om nieuwe technologie te gebruiken in mijn gezondheidstoestand/dagelijkse leven 60% 73% 55% 80% 20% 0% 18% 0% 20% 27% 27% 20%
4. Bij het gebruik van nieuwe technologie ben ik afhankelijk van anderen 18% 36% 36% 18% 55% 0% 27% 27% 27% 64% 36% 55%
5. Ik weet te weinig van nieuwe technologie, om deze goed te gebruiken 36% 35% 45% 9% 45% 18% 18% 55% 18% 47% 36% 36%
6. Het leren om te gaan met nieuwe technologie zal voor mij eenvoudig zijn 45% 45% 45% 45% 45% 18% 36% 27% 9% 36% 18% 27%

 

Figuur 2a: Resultaten opvattingen over technologie na afloop van het onderzoek van de 75+groep (n=11), 75- groep (n=12), alleenstaanden (n=12), samenwonenden (n=11)

Figuur 2b: Resultaten opvattingen over technologie na afloop van het onderzoek van de 75+groep (n=11), 75- groep (n=12), alleenstaanden (n=12), samenwonenden (n=11)

Algemeen onderzoek naar activiteitstrackers

De sociale beweegmeter uit het Happy Walking onderzoek is een vorm van een activiteitstracker. Onderzoek van het Mulier Instituut laat zien dat 4 miljoen mensen tussen de 16 en 79 jaar de afgelopen twaalf maanden gebruik hebben gemaakt van elektronische hulpmiddelen bij sport en bewegen. Van hen gebruikt 9% een smartwatch en 11% een activiteitstrackers. Deze gebruikers sporten vaker en zijn vaker jonger en hoger opgeleid. In het gebruik van activiteitstrackers blijken met name mannen in de leeftijdscategorie 45 tot 65 ‘early adopters’ te zijn. Lees hier meer over het gebruik van activity trackers in Nederland. Over het gebruik van activiteitstrackers specifiek onder senioren is nog weinig bekend, maar we delen enkele inzichten.

Betrouwbaarheid van activiteitstrackers door senioren

  • Commercieel verkrijgbare activiteitstrackers zijn redelijk betrouwbaar in het tellen van stappen. Qua energieverbruik en afgelegde kilometers scoren ze echter slechter en wisselender. Ook het meten van het slaappatroon kan nog sterk verbeterd worden (Evenson, 2015; Sanders, 2016; Fokkema, 2017; Price, 2017).
  • De betrouwbaarheid van deze activiteitstrackers is lager dan gemiddeld bij gebruik door 65-plussers. Dit komt doordat deze activiteitstrackers minder goed in staat zijn om het lagere tempo (3,5 km/uur) bij wandelen en andere activiteiten betrouwbaar te meten (Fokkema, 2017).
  • Ook worden betrouwbaarheidsstudies vaak uitgevoerd in een laboratoriumsetting op een loopband.
  • De activiteiten in de het dagelijks leven zijn bovendien vaak niet gemeten in betrouwbaarheidsstudies (Evenson, 2015).

Kortom, er is meer onderzoek nodig naar de betrouwbaarheid van activiteitstrackers, specifiek voor gebruik door 65-plussers.

Toepassing van activiteitstrackers door senioren

  • De activiteitstrackers worden steeds populairder onder senioren.
  • Ze worden vooral individueel gebruikt voor gezondheidsdoelen of vanwege interesse in nieuwe technieken (Canhoto, 2016).
  • In de gezondheidszorg wordt de activiteitstracker daarentegen nog weinig gebruikt, hoewel deze ontwikkeling potentie heeft (De Groot, 2015).

Acceptatie van activiteitstrackers door senioren

Factoren die de acceptatie en dus het gebruik van activiteitstrackers door senioren bevorderen zijn:

  • Esthetiek en comfort: niet te groot en lomp, mooi uiterlijk, gemakkelijk dragend en bij voorkeur gemakkelijk in dagelijkse routine in te passen. Nader onderzoek naar genderverschillen is op dit punt nodig.
  • Design en funfactor: intuïtieve en aantrekkelijke weergave van resultaten, stimulatie van het gevoel dat het dragen van een activiteitstracker leuk is (Ledger, 2014; Shih, 2015; Canhoto, 2016).
  • Kwaliteit, eerlijkheid en duidelijkheid over mogelijkheden van de activiteitstracker: voorkomt verkeerde verwachtingen over prestaties, nut en accuraatheid ervan.
  • Ondersteuning van fitheidsdoelen: de mogelijkheid om fitheidsdoelen te monitoren.
  • Sociale verwachtingen en sociale invloed: Het kunnen vergelijken en delen met anderen (ook leeftijdsgenoten), op elk moment en elke plek (synchronisatie) werkt stimulerend.

Effectiviteit activiteitstrackers voor senioren

  • Uit de literatuur blijkt dat activiteitstrackers een overwegend positieve invloed op het beweeggedrag laten zien. Mensen worden door het dragen van een smartwatch lichamelijk actiever (de Vries, 2016; Lewis, 2015).
  • Wanneer als gezondheidsdoel ook gewichtsverlies wordt meegenomen, zijn de resultaten minder eenduidig (Dallinga, 2016, Cai, 2017).
  • Activiteitstrackers kunnen in potentie effectiever worden wanneer de betrouwbaarheid en validiteit verbetert en ze beter gecombineerd worden met gedragsveranderingstechnieken, zoals sociale steun. Uit onderzoek van Sullivan (2017) blijkt namelijk dat activiteitstrackers die werken met gedragstechnieken als sociale steun, doelen stellen, zelfmonitoring (feedback en beloningen), en virtuele coaching, mogelijk effectiever zijn. Daarnaast wordt het merendeel van de activiteitstrackers momenteel niet gecombineerd met gedragsveranderingstechnieken als belemmerings-identificatie, actieplanning, herstructurering van negatieve attitudes en ‘environmental restructuring’. Deze technieken zijn waarschijnlijk vooral geschikt voor niet-gemotiveerde personen.

Gebruik activiteitstrackers in Happy Walking-onderzoek

In het Happy Walking-onderzoek is het gebruik van activiteitstrackers onderzocht. Hieruit kwamen verschillende bevindingen naar voren:

  • happy_walking_horlogeAlle deelnemers vonden het uiterlijk van het horloge goed en hebben het het horloge zonder problemen geïntegreerd in hun dagelijks leven, en gedragen. De meerderheid wilde het horloge wel langer dragen.
  • Van alle deelnemers heeft 52% technische problemen gehad. Dit waren met name synchronisatieproblemen, veroorzaakt door het niet goed begrijpen van de werking van het horloge in combinatie met de applicatie.
  • Een ruime meerderheid van de deelnemers ervoer de stappenregistratie als slecht.
  • Alle deelnemers gaven de voorkeur aan het horloge als activiteitstracker in vergelijking met een smartphone. Men wil niet altijd een smartphone bij zich dragen (gaat vaak van huis zonder smartphone).

Conclusies en suggesties voor de toekomst

Acceptatie en gebruik van nieuwe sport- en beweegtechnologie door senioren wordt vaak onderschat door de senior zelf, maar ook door diens omgeving. Echter, de werkelijkheid blijkt rooskleuriger dan verwacht. Activiteitstrackers hebben veel potentie bij senioren, gezien de toenemende acceptatie ervan onder deze groep. Zeker de mensen die de stap naar een tablet of smartphone hebben gemaakt, staan mogelijk meer open voor een activiteitstracker. Er is echter wel meer onderzoek nodig naar de betrouwbaarheid van activiteitstrackers op lage wandelsnelheden. Een keuzehulp voor geschikte acitivteitstrackers (ook op lage snelheden) vind je hier. Tot slot kan ook ondersteuning van de omgeving bij het vertrouwd raken met een activiteitstracker stimulerend werken.

Lees meer

Voor dit artikel maakten we gebruik van de volgende literatuur:

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.