Sluiten

Integer sportbesturen. Hoe doe je dat?

Artikel

Geplaatst op 19 december 2017

Matchfixing, omkoopschandalen, doping, fraude en valsspelen zijn zaken waar de sportsector in toenemende mate mee te maken heeft. Ook in Nederland. Integriteit in de sport begint feitelijk al bij de vraag of je melding maakt van een wedstrijd die aan het eind van het seizoen wordt ‘verkocht’ voor een kratje bier.

Dit artikel is tot stand gekomen naar aanleiding van het Kenniscafé Sport Live! op 29 november 2017 in Eindhoven, onder de titel ‘Integer sportbesturen, hoe doe je dat?’.

Hoewel er vaak wordt gedacht dat matchfixing in Nederland niet speelt, blijkt de realiteit anders. Zo zijn er in 2009 uitwedstrijden van Willem II verkocht door spelers van Willem II aan een Aziatisch goksyndicaat. De documentaires over vals spel in de sport – ‘Einde Speeltijd’- die in oktober 2017 door NPO werden uitgezonden, hebben veel ogen geopend: matchfixing is dichterbij dan je denkt.
Ook op kleinere schaal komen tal van integriteitsschendingen voor in de sportsector. De clubmanager die er met de kas vandoor gaat of wedstrijden die verkocht worden voor een kratje bier. Hoe kun je je als sportbestuur hiertegen wapenen?

Het lijkt in Nederland allemaal goed geregeld. We hebben al sinds 2005 een code Goed Sportbestuur met richtlijnen voor bestuurders van sportbonden en lokale verenigingsbestuurders. Maar zijn al die papieren regels voldoende om de Nederlandse sport te beschermen tegen uitwassen op crimineel gebied? Hoe werkt het in de praktijk? Worden die regels wel goed nageleefd? Moeten ze worden aangepast aan eisen van de tijd? En handelen sportbestuurders er ook naar? Lastige vragen, die het waard zijn om over te discussiëren.

Onafhankelijk agentschap

De afschrikwekkende voorbeelden die onderzoeksjournalist Declan Hill schetst in de wereld van matchfixing en gokken op sportwedstrijden, zetten aan tot nadenken over de invloed van het sportbestuur. Hij is ervan overtuigd dat de sport onvoldoende zelfreinigend vermogen heeft en pleit voor een onafhankelijke agentschap dat dit soort malafide praktijken onderzoekt. “WADA heeft in het verleden al haar diensten bewezen. Je kunt dit soort zaken niet binnen de sport oplossen. Er is te veel belangenverstrengeling. Laat bijvoorbeeld je wedstrijden monitoren door een onafhankelijke partij. Kom je criminele acties op het spoor, ga er dan vooral tegen vechten. Probeer met alle middelen die je hebt om de sport te beschermen, voordat het te laat is. Laat je ook als sportbestuur niet ringeloren door het grote geld. Wees alert op ingehuurde consultants. Voor hetzelfde geld zijn ook zij verbonden aan goksyndicaten en opereren ze met een dubbele pet.”

Stand van zaken

De voorlopige resultaten uit de ‘National Sports Governance Observer’ schetsen voor Europa, in vergelijking met de internationale sportwereld, een redelijk positief beeld als het gaat om de integriteit van sportbesturen. Experts uit negen Europese landen (Denemarken, Noorwegen, Duitsland, België, Polen, Montenegro, Roemenië, Cyprus en Nederland) hebben hun sportbesturen tegen de integriteitsmeetlat gelegd.
Op nationaal niveau is bijvoorbeeld de transparantie rondom het kiezen van bestuursleden goed geregeld. 70 Procent gebruikt externe auditoren om het proces in goede banen te leiden en 80 procent publiceert de interne regels en voorschriften. Toch is er ook een aantal verbeterpunten, licht Frank van Eekeren, onderzoeker van de Universiteit van Utrecht de Nederlandse situatie toe. ‘Het schort met name aan het zelfkritisch vermogen van sportbesturen. Het is altijd makkelijk om anderen te beoordelen, maar kijk ook eens kritisch naar jezelf. Ook over beloningen en bestuursbeslissingen zou wat meer openheid gegeven kunnen worden. Een ander kritiekpunt is dat er onvoldoende diversiteit is in Nederlandse sportbesturen, bijvoorbeeld naar sekse en leeftijd.’ Cijfers die Kenniscentrum Sport deelt, bevestigen dit beeld. 90 Procent van de voorzitters van sportbesturen is man, wit en heeft een gemiddelde leeftijd van 51 jaar. Het aantal vrouwen in bondsbesturen is relatief laag en schommelt al jaren rond de 20 procent.

Onderschatting

De eerste algemene indruk is dat het allemaal wel meevalt met de bedreigingen die op de Nederlandse sportbesturen afkomen. Hill waarschuwt voor onderschatting van het probleem. ‘Iedereen denkt “Dat gebeurt niet in Nederland, misschien in België of in Italië “. Maar geloof me, overal waar veel geld omgaat is criminaliteit.’ Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat in 2013 27% van de sporters in Nederland denkt dat matchfixing in de eigen omgeving voorkomt.
De vraag is echter waar je de grens legt. Is het kratje bier dat de tegenstander aanbiedt om de wedstrijd expres te verliezen ook een vorm van matchfixing en overschrijd je daarmee de grenzen van integriteit als je het aanneemt? En moet je daar als bestuur tegen optreden? Of moet je daar niet zo zwaar aan tillen?

Grenzen bepalen

Volgens Resie Hoeijmakers van het Mulier Instituut, die de behoefte van verenigingsbestuurders onderzocht, blijft het lastig om de grenzen exact te bepalen. ’Als grenzen vervagen, kan dat het begin van het einde zijn. De cultuur binnen verenigingen is een andere dan bijvoorbeeld in de topsport, maar je moet als bestuur altijd alert en transparant zijn over dit soort dingen. Je kunt ook een stap verder gaan en de code Goed Sportbestuur verplicht stellen.’
In de praktijk blijkt echter dat sportbestuurders nogal huiverig zijn voor het afdwingen van een code Goed Sportbestuur. Er zijn al zoveel regels en wetten. Sportbestuurders hangen erg aan hun zelfbeschikkingsrecht. Uit onderzoek van Hoeijmakers blijkt ook dat het lastig is om alle sportverenigingen op één hoop te gooien. ‘Elke vereniging kent z’n eigen structuur en ook vaak cultuur. Het is lastig om eensluidende richtlijnen op te stellen, die bij alle verenigingen tot goed bestuur leiden.

Sancties

Het is makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe ga je bijvoorbeeld om met een vrijwilliger die een greep in de kas heeft gedaan. Openheid is hierin heel belangrijk, zo blijkt uit de praktijk. Je moet als bestuur beslissingen over het gedrag van malafide vrijwilligers en bestuursleden, duidelijk communiceren. Het hangt af van de context, maar in sommige gevallen kan een onafhankelijke partij uitkomst bieden. Iedereen vindt zichzelf integer, ook Blatter. Dan is er meer nodig om het tegendeel te bewijzen en om dit soort zaken in de toekomst tegen te gaan. Het onafhankelijke agentschap, waarvoor soms wordt gepleit, komt hier weer in beeld.
Regels zijn belangrijk. Maar het gaat vooral om het naleven van die regels en de controle erop. In feite gaat het om het gedrag van mensen, van bestuurders. Hoe handelen zij in lastige situaties? De overheid zou hierbij een rol in kunnen spelen door bijvoorbeeld subsidies te koppelen aan een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) of aan de code Goed Sportbestuur. Als sanctie kan dan de subsidie worden stopgezet bij een overtreding of juist verhoogd bij een goede naleving. Dit vergt wel een verregaande samenwerking met lokale overheden.

ALV vervangen?

Je wilt als integer sportbestuur graag je leden bij alle beslissingen betrekken. Democratie is een groot goed binnen sportverenigingen. Maar de opkomst op de Algemene Leden Vergadering blijkt ieder jaar minder te worden. Hoe kun je dan als vereniging je leden betrekken bij het uitvoeren van het beleid? Vooral jongeren laten het afweten bij “ouderwetse” ALV’s. Ze duren te lang en zijn saai, zo horen we uit de praktijk. Terwijl het juist van groot belang is om de stem van jongeren binnen sportbesturen te horen. Nieuwe middelen zoals Facebook en Whatsapp kunnen wellicht worden ingezet om de leden bij de verenigingen te betrekken. Ook een jeugdraad zou kunnen helpen om jongeren actiever te maken binnen de vereniging.

Alertheid, openheid, onafhankelijkheid

Hoewel er voor sportbesturen geen pasklare oplossing is om zich te beschermen tegen criminele uitwassen, is het van belang altijd alert en transparant te zijn. De code Goed Sportbestuur kan hierbij als leidraad dienen. Hou het gedrag van spelers en bestuurders in de gaten en sta open voor gesprekken over mogelijke overschrijdingen. Neem insinuaties serieus, onderzoek ze en schakel desnoods een onafhankelijke intermediair in.

Meer lezen

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.