Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Hoe start ik een sociaal sportinitiatief?

Artikel

Met sport en bewegen als middel kun je werken aan uiteenlopende doelen bij verschillende doelgroepen. Er zijn vele voorbeelden bekend en beschreven van het inzetten van sport en bewegen als middel voor preventie en gezondheidsbevordering. Sport en bewegen heeft echter ook een grote sociale kracht. Dat zit hem in verschillende dingen. Dit artikel beschrijft tips over onder andere samenwerking, vrijwillige inzet en financiering aangaande een sociaal sportinitiatief.

Een sportclub op zich biedt een individu al veel op sociaal vlak. Denk aan sociale contacten, de mogelijkheid om vrijwilligerswerk te doen, structuur, gezelligheid, enzovoort. Met sport ontwikkel je jezelf fysiek en motorisch, je voelt je fitter, zit lekkerder in je vel en het vergroot je zelfvertrouwen. Bij een teamsport komen daar nog eens vaardigheden als communiceren en samenwerking bij. Echter… veel mensen die sociaal minder vaardig zijn, en die hier juist van zouden kunnen profiteren, komen niet ‘vanzelf’ bij een sportclub terecht. Of het reguliere sport- en beweegaanbod sluit onvoldoende aan bij hun sociale of lichamelijke mogelijkheden. Denk aan eenzame mensen of mensen met een klein sociaal netwerk, jongeren met gedragsproblemen, mensen met een bepaalde afstand tot de maatschappij door een sociale of lichamelijke beperking.

Aan de slag met een sociaal sportinitiatief

In de brochure en op allesoversport.nl staan vijf praktijkvoorbeelden beschreven waarin een sportclub samenwerkt met een of meerdere organisaties uit het sociaal domein. Achterin de brochure staan onderstaande vijf elementen van een sterk sociaal sportinitiatief beschreven, met praktische tips voor sportaanbieders die aan de slag willen.

  1. Samenwerking tussen sport en het sociaal domein
  2. Gecombineerd activiteitenaanbod: sport of bewegen, aangevuld met activiteiten die bijdragen aan het beoogde sociale doel
  3. Goede begeleiding door (geschoolde) vrijwilligers, maatjes en professionals die onderling hun kennis en ervaring delen
  4. Een toegankelijke accommodatie in de wijk met voldoende ruimte om mensen te ontvangen
  5. Een sterk marketing- en communicatieplan om deelnemers en vrijwilligers te werven en te binden, leden te betrekken en het initiatief te borgen

In samenwerking met Oranje Fonds, NOC*NSF en Kenniscentrum Sport zijn zeven factsheets ontwikkeld met de kennis en ervaringen uit het Kracht van Sport programma. Dit programma is inmiddels afgerond. In de factsheet ‘Draagvlak creëren voor sociale sportinitiatieven binnen de vereniging’ staan tips over hoe je binnen je sportclub een sociaal sportinitiatief kunt beginnen. De links naar de overige factsheets vind je onder de diverse onderstaande kopjes.

Samenwerking tussen sport en sociaal domein

Voor een sterk sociaal sportinitiatief is samenwerking tussen sport en het sociaal domein noodzakelijk. Niet alleen voor de verwijzing, maar vooral voor het delen van kennis over de begeleiding van deelnemers. En voor het opstellen van een goed activiteitenprogramma. Organisaties uit het sociaal domein, zorg en welzijn hebben veel kennis over kwetsbare doelgroepen: wat zijn hun belangrijkste uitdagingen, wat zijn hun talenten, welke begeleiding hebben ze nodig? Kenniscentrum Sport onderzocht twee jaar lang de samenwerking in 10 coalities die betrokken waren bij het programma Kracht van Sport. In het rapport dat hierover verscheen staan aanbevelingen over samenwerking tussen sport en het sociaal domein.

Voorkant factsheetBelangrijke tips die ook in de factsheet over samenwerking te vinden zijn:

  1. Werk vanuit een gezamenlijke passie. Als je elkaar vindt in een passie of gezamenlijke ambitie om iets te betekenen voor de doelgroep, kun je daar altijd op terugvallen.
  2. Besteed – naast de inhoud – voldoende aandacht aan het proces. Bijvoorbeeld door bij de start van de samenwerking elkaar uitgebreid te vertellen (en te bevragen!) over elkaars belangen, of door tussentijds de samenwerking te evalueren en (grote en kleine) successen te vieren
  3. Laat vrijwilligers en professionals uit beide sectoren met elkaar kennis maken en organiseer regelmatig uitwisseling. Voor vrijwilligers in de sport is het tevens van belang dat zij de doelgroep leren kennen. Voor organisaties in zorg en welzijn is het juist belangrijk dat zij leren over het reilen en zeilen binnen de sportclub, en natuurlijk over de mogelijkheden van de inzet van sport als middel.

Voorbeeld Fathers in the game

Veel vaders van niet-westerse afkomst in Rotterdam ervaren problemen met de opvoeding van hun zonen en hebben een slechte band met hen. Deze vaders hebben vaak geen werk en kunnen geen rolmodel zijn voor hun zonen; de zonen communiceren nauwelijks met hun vaders en tonen weinig respect.

Het Platform Buitenlanders Rijnmond voor Participatie en Burgerschap in Rotterdam, American Football Club 010 Trojans en zelforganisatie Stichting Al Jisr organiseren dialoogbijeenkomsten en flag-football, met als doel de band tussen vaders en zonen te versterken en de gezinssituatie te verbeteren. Tijdens het flag-football leren de vaders en zonen om samen te werken en te communiceren. Maar bovenal hebben ze plezier met elkaar en leren ze elkaar beter kennen. Na enige tijd gaan de teams van vaders en zonen zelfstandig verder in hun wijk; zo lang als nodig krijgen ze daarbij hulp van een trainer. De 010 Trojans gaan maandelijks hun velden openstellen voor een onderlinge competitie van deze wijkteams

Gecombineerd aanbod van sporten, bewegen en een sociale component

Een sterk sociaal sportinitiatief helpt deelnemers verder op een ander levensdomein: bijvoorbeeld werk, school, thuissituatie of welzijn. Er is dan meer nodig dan een paar uurtjes sporten of bewegen: een activiteitenprogramma dat zowel binnen de lijnen van het sportveld plaatsvindt als daarbuiten. Daarbij moet het aanbod ‘buiten de lijnen’ aansluiten bij het doel dat je wilt bereiken. Een sterk sociaal sportinitiatief bestaat dus uit sport- of beweegactiviteiten, gecombineerd met een sociaal component gericht op het doel dat je wilt bereiken. Dat kunnen trainingen zijn om sociale vaardigheden te ontwikkelen of bijvoorbeeld sollicitatietrainingen, als je deelnemers wilt begeleiden naar werk. Maar ook (groeps)gesprekken met een coach over opvoedingsvraagstukken of problemen thuis. Ook de inzet van een maatje of buddy kan voor deze doelgroepen een grote impact hebben. Maak bij het inrichten van een activiteitenprogramma waar mogelijk gebruik van bestaande interventies via www.effectiefactief.nl of via www.movisie.nl.

Voorbeeld Trainerskracht

Bij Voetbalvereniging De Meern worden risicojongeren begeleid en getraind om zelf voetbaltrainingen te geven aan kinderen. De vereniging werkt in de coalitie samen met de Hogeschool Utrecht en Stichting Harten voor Sport. Door de jongeren veel verantwoordelijkheid en goede begeleiding te geven, groeit hun zelfvertrouwen en ontwikkelen ze vaardigheden die ze in hun opleiding of werk kunnen benutten. Voor de vereniging wordt het wachtlijstprobleem aangepakt. Trainerskracht heeft een duidelijke verbinding met de voetbalvereniging, maar vertoont ook overeenkomsten met Coach Actief, Krajicek Scolarshippers op de playground en het Cruijff Foundation Community Program. Deze meer wijkgerichte programma’s zijn door de ontwikkelaars van Trainerskracht ook als inspiratiebron gebruikt.

Begeleiding door (geschoolde) vrijwilligers, maatjes en professionals

Met een goed aanbod ben je er niet. De kwaliteit van de begeleiding en het persoonlijk contact tussen begeleiders en deelnemers is minstens zo belangrijk. Niet zelden fungeren de trainers als ook rolmodel. In de sportsector zijn verreweg de meeste trainers en coaches vrijwilligers. In sociale sportinitiatieven, die vaak gericht zijn op kwetsbare mensen, is soms meer of andere begeleiding nodig dan bij ‘gewone’ leden van een sportclub. Bespreek met je samenwerkingspartners hoe de begeleiding eruit moet zien, en welke kennis en vaardigheden de begeleiders nodig hebben. Dan kun je vervolgens bekijken of vrijwilligers de nodige kwaliteit en veiligheid kunnen bieden, of dat zij bijvoorbeeld een training of bijscholing nodig hebben.

In sommige gevallen is de betrokkenheid van professionals noodzakelijk of wenselijk. In het sociaal domein is veel ervaring met de inzet van maatjes: een vrijwilliger die gekoppeld wordt aan een deelnemer. Uit onderzoek van het Verweij Jonker Instituut blijkt dat de inzet van maatjes in een project een belangrijke bijdrage levert aan het ontstaan van nieuwe vormen van sociaal contact. Tips en bouwstenen voor een succesvol maatjesproject staan in onderstaande factsheet.

Het is goed om je te realiseren dat begeleiding door vrijwilligers – bijvoorbeeld maatjes – niet alleen een relatief goedkope vorm van begeleiding is, die bijdraagt aan de lokale inbedding en borging van het project. Begeleiding door vrijwilligers is ook van grote toegevoegde waarde voor de deelnemers. Veel kwetsbare mensen hebben veelvuldig contact met hulpverleners (professionals), terwijl hun sociale contacten met ‘gewone mensen’ juist beperkt zijn. Contacten met vrijwillige begeleiders of maatjes, vinden zij vaak prettig en een verrijking van hun leven. 

Voorbeeld Schaatsen en inline skaten is Super COOL

De Almeerse Schaatsvereniging, de Almeerse vrijwilligerscentrale VMCA en Triade (zorg en welzijn) bieden sportlessen aan mensen met een beperking in Almere, vergelijkbaar met de interventie ‘Iedereen kan sporten’. Omdat mensen met een – veelal meervoudige – beperking vaak minder betrokken zijn bij de maatschappij, heeft Super Cool een maatjesaanpak aan de sportlessen gekoppeld. Vrijwilligers gaan als maatje met de deelnemers schaatsen en skaten. Daarnaast doen ze buiten het sporten om leuke activiteiten met elkaar, om te zorgen voor meer sociale integratie.

Een toegankelijke accommodatie in de wijk

Een mooie, toegankelijke accommodatie in de wijk met voldoende ruimte om mensen te ontvangen is een goed uitgangspunt voor een sterk sociaal sportinitiatief. Het is geen absolute voorwaarde, maar het helpt wel. Ga in gesprek met de gemeente over het benutten van de sportaccommodatie voor maatschappelijke initiatieven, zodat je meer sociaal en financieel rendement uit de accommodatie kunt halen. Onderhoud en beheer van sportaccommodaties vergen een groot deel van de gemeentelijke sportbegroting.

Als onderdeel van een sociaal sportinitiatief kun je bijvoorbeeld onderhoud en beheer van het park laten doen door langdurig werklozen, of een dagarrangement bieden voor mensen met een beperking. Maar denk ook aan klaverjassen of andere (beweeg)activiteiten voor ouderen uit de wijk, of een vrijetijdsbesteding (en meer structuur!) voor risicojongeren. Zoek als sportclub de samenwerking met organisaties die hier op dat vlak expertise hebben, want je kan en hoeft het niet allemaal zelf te doen. Samenwerking met of huisvesting van een fysiotherapie praktijk, buitenschoolse opvang of stichting welzijn ouderen geeft overdag meer reuring op de club en een hoger financieel en sociaal rendement.

Communicatie, marketing en borging

Omdat je sport niet inzet als doel, maar als middel is het extra belangrijk om goed na te denken over communicatie, marketing en ook borging. Wat maakt jouw initiatief uniek, wat is de toegevoegde waarde ten opzichte van het al bestaande aanbod? Hoe ga je samenwerkingspartners, deelnemers, vrijwilligers, leden van je vereniging en financierders binden aan jouw plan? Wat is voor hen belangrijk? Maak een doelgroep- en netwerkanalyse, en stel communicatieboodschappen op die aansluiten bij het belang van de doelgroep, je samenwerkingspartners, (toekomstige) financierders, enzovoort.

Als je aan de slag gaat, communiceer dan ook regelmatig over de voortgang en de opbrengsten. Hiermee vergroot je de betrokkenheid van alle partijen, en daarmee ook de kans op borging en verduurzaming van het initiatief. Stel een beknopt monitoring- en evaluatieplan op, waarmee je de voortgang ten opzichte van je doelstellingen kan meten. Bedenk hierbij dat je op twee manieren kunt monitoren en communiceren over opbrengsten.

  1. Door regelmatig deelnemers, vrijwilligers en samenwerkingspartners te bevragen: zijn ze tevreden? wat levert deelname of betrokkenheid hen op? wat kan beter? In communicatie uitingen is het sterk om de verhalen ook in beeld te brengen met foto’s of filmpjes, of citaten van deelnemers of andere betrokkenen toe te voegen.
  2. Door cijfers te registreren en publiceren over deelname, uitval, effecten, enzovoort.

Het Oranje Fonds en de Kracht van Sport

Het Oranje Fonds is het programma Kracht van Sport gestart in samenwerking met Kenniscentrum Sport en NOC*NSF. In 2014 en 2015 hebben 18 coalities van organisaties uit de sport, zorg en welzijn een sociale sportinitiatief ontwikkeld en uitgevoerd. Binnen het programma kregen de coalities niet alleen financiële steun, maar ook inhoudelijke ondersteuning. De aftrap werd gedaan in januari 2014 in een Startweekend met inhoudelijke thema’s en aandacht voor teambuilding. Vervolgens kregen alle coalities procesbegeleiding bij het vormen van een coalitie en werden er gedurende het tweejarige programma uitwisselingsbijeenkomsten georganiseerd. Daarnaast mochten alle coalities gebruik maken van een ondersteuningsaanbod van trainingen en workshops. Tot slot was er nog de mogelijkheid om bij specifieke vragen of problemen advies-op-maat in te winnen van experts, adviseurs of procesbegeleiders. Er komt helaas geen nieuwe editie van Kracht van Sport, maar het Oranje Fonds blijft goede, startende sociale sportinitiatieven wel financieel steunen. De voorwaarden en criteria hiervoor zijn te vinden in de factsheet ‘Geld aanvragen voor een sociaal sportinitiatief – Oranje Fonds criteria’ en op de website van het Oranje Fonds.

Bekijk het algemene filmpje van het Kracht van Sport programma en de korte filmpjes van de deelnemende coalities over hun sociale sportinitiatieven.

De zeven factsheets op een rij

Zeven factsheets voor startende coalities of initiatiefnemers van sociale sportinitiatieven:

  1. Succesvolle samenwerking tussen organisaties uit sport en sociaal domein
  2. Draagvlak creëren voor sociale initiatieven binnen de vereniging
  3. Vrijwilligers in sociale sportinitiatieven
  4. Maatjes inzetten bij sociale sportinitiatieven
  5. Zichtbaar maken van opbrengsten
  6. Financiering en borging van een sociaal sportinitiatief
  7. Geld aanvragen voor een sociaal sportinitiatief
Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.